บทที่369 กระดาษคำตอบดั่งขุนเขา

การสอบราชการทลายกำแพงตระกูลขุนนางเก่าลงได้ แต่ก็ยังมีข้อจำกัดเรื่องภูมิภาคและสายอาจารย์

คัดเลือกผู้มีความสามารถได้ แต่ก็มิใช่ว่าจะใช้คนได้เต็มศักยภาพเสมอไป

ในฐานะผู้ที่ข้ามภพมา ฉินห่าวหรานยิ่งรู้ถึงคำวิพากษ์ของยุคหลังต่อระบบสอบราชการ ทั้งการคัดบัณฑิตด้วยบทความแปดขาที่พันธนาการความคิด เนื้อหาการสอบที่ห่างไกลจากความเป็นจริง ขุนนางที่คัดเลือกมาได้ขาดความสามารถในการบริหาร... แต่สิ่งเหล่านี้ ล้วนเขียนไม่ได้

เขาต้องคิดภายในกรอบของยุคสมัยนี้ เช่นนั้น อะไรคือ "ผู้มีความสามารถและคุณธรรม"? เพียงแค่แตกฉานความหมายคัมภีร์ เขียนบทความเป็นเท่านั้นหรือ? ในซ่างซูกล่าวว่ารู้จักคนย่อมเป็นปราชญ์ แต่จะ "รู้จักคน" ได้อย่างไร? การสอบราชการคัดเลือกผู้มีความสามารถในการปกครองบ้านเมืองได้จริงหรือไม่?

ฉินห่าวหรานจับพู่กัน เขียนการขึ้นต้นลงบนกระดาษร่าง "ข้าพเจ้าได้ยินมาว่า ผู้ปกครองใต้หล้านั้น มิใช่ด้วยกำลังของคนเดียว ผู้สร้างกิจการแห่งราชา ย่อมต้องอาศัยความช่วยเหลือของเหล่าผู้มีคุณธรรม ดังนั้นในคัมภีร์ซูจึงมีคำว่า แต่งตั้งขุนนางจงเลือกเพียงผู้มีความสามารถและคุณธรรม ประสานให้เป็นหนึ่งเดียวกันได้ นี่คือหลักสำคัญที่ราชาผู้ทรงธรรมใช้รวบรวมยอดคน แล้วนำมาซึ่งความสงบสุข"