บทที่ 150 สองวัฏจักร

นับตั้งแต่ที่หวังหยางเดินทางข้ามเวลามา ก็ได้ใส่ใจสังเกตรายละเอียดทางสังคมอยู่เสมอ เวลาที่สนทนากับผู้คนก็ถนัดในการชักนำหัวข้อสนทนาเพื่อรวบรวมข้อมูล บวกกับที่ปกติแล้วเขาเป็นคนขยันครุ่นคิด อ่านหนังสือไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย จึงได้ความเข้าใจมาไม่น้อย ตอนนี้เมื่ออวี้อี้เอ่ยถามขึ้นมา ประการแรกก็ซาบซึ้งในน้ำใจที่อวี้อี้ช่วยปกป้อง ประการที่สองก็ยังมีเรื่องจะขอร้องอวี้อี้ ย่อมจะไม่ปิดบังซ่อนเร้น อธิบายว่า

"การคลังที่ผ่านมาให้ความสำคัญเป็นพิเศษอยู่ไม่เกินสองประการ หนึ่งคือประชากร สองคือที่ดิน หากนำมาใช้ในการเก็บภาษีแล้ว อย่างแรกก็คือภาษีประชากร โอ้ ก็คือสิ่งที่เรียกว่าภาษีรายหัวและภาษีครัวเรือน (หนึ่งคือเก็บตามจำนวนคน หนึ่งคือเก็บตามจำนวนครัวเรือน) อย่างหลังก็คือภาษีที่นา ภาษีทั้งสามรวมกันเรียกว่า 'สามประเภท' เป็นแหล่งที่มาหลักของรายได้ภาษี ภาษีทั้งสามประเภทนี้ล้วนมีเกษตรกรรมเป็นพื้นฐาน ดังนั้นทุกราชวงศ์จึงยึดถือการให้ความสำคัญกับเกษตรกรรมเป็นหลัก เหตุผลของการส่งเสริมเกษตรกรรมนั้น หนึ่งคือราษฎรกินข้าวเป็นใหญ่ ดังนั้นจึงมิอาจไม่ให้ความสำคัญ สองคือการคลังของประเทศชาติพึ่งพาเกษตรกรรม ดังนั้นจึงจำต้องให้ความสำคัญ!"

สีหน้าของอวี้อี้ยิ่งมายิ่งเคร่งขรึม หนุ่มสาวอีกหลายคนที่เหลือมองดูหวังหยาง ราวกับมองดูเทพเซียน

หวังหยางทำสีหน้าครุ่นคิด เสียงหนักแน่น "...ทว่าการพึ่งพาเกษตรกรรมก็ย่อมมีข้อเสียของมันอยู่ หนึ่งคือที่ดินมีจำกัด สองคือผลผลิตมีจำกัด สามคือต้องพึ่งพาดินฟ้าอากาศ ดังนั้นเมื่อการคลังตกต่ำลง ก็ทำได้เพียงเพิ่มภาษีและค่าเช่านา เมื่อเพิ่มภาษีและค่าเช่านา ราษฎรก็ไม่อาจแบกรับภาระได้ เมื่อราษฎรไม่อาจแบกรับภาระได้ก็ก่อการกบฏ เมื่อราษฎรก่อการกบฏก็ต้องระดมพล เมื่อระดมพลก็ต้องเพิ่มภาษี เมื่อเพิ่มภาษีราษฎรก็ยิ่งกบฏมากขึ้น วนเวียนเช่นนี้ ก็จะกลายเป็นความเสื่อมทราม"

ทุกคนในที่นั้นต่างกลั้นหายใจฟังอย่างตั้งใจ ไม่ส่งเสียงใดๆ ออกมา