บทที่ 32 ถามตอบคัมภีร์ซ่างซู

หยูอวี๋หลิงกล่าวอย่างตกใจ: “ท่านอาจารย์?! ท่านเป็นอะไรไปขอรับ?”

หลิวเจาลุกขึ้นยืนทันที: “เร็วเข้า รีบเชิญเขาเข้ามา!” น้ำเสียงร้อนรนอย่างยิ่ง “ท่านอาจารย์...”

“ข้าไปต้อนรับเขาเองดีกว่า!” หลิวเจาไม่สนใจอะไรทั้งสิ้น รีบเดินออกไปอย่างรวดเร็ว พอจะถึงประตูถึงได้นึกขึ้นได้ว่าเซี่ยซิงหานยังอยู่ในห้อง

“ท่านอาจารย์ ท่าน...รู้จักเขารึขอรับ?” หยูอวี๋หลิงไม่รู้ว่าทำไมอาจารย์ของตนถึงได้เสียกิริยาถึงเพียงนี้ สงสัยว่าคนสกุลหวังแห่งหลางหยาผู้นี้กับอาจารย์มีความสัมพันธ์อะไรกัน

หลิวเจาพยายามสงบสติอารมณ์อย่างสุดความสามารถ กล่าวกับหยูอวี๋หลิงว่า: “เจ้าไปเชิญเขามาที่นี่ อย่าได้ละเลยเด็ดขาด!” หยูอวี๋หลิงรับคำสั่งแล้วก็ถอยออกไปพร้อมกับความสงสัยเต็มท้อง

“พวกเขาเชิญใครมารึ?” เซี่ยซิงหานเดินออกมาจากหลังฉากกั้น “ไม่รู้ แต่...ถ้าหากเขาสามารถตอบคำถามเหล่านี้ได้จริงๆ หลิวเจาผู้นี้ก็ยอมปฏิบัติต่อเขาเยี่ยงอาจารย์!” หลิวเจาถือจดหมาย กล่าวอย่างตื่นเต้น

เซี่ยซิงหานได้ยินดังนั้นก็ตกใจอย่างมาก! ไม่กี่วันที่ผ่านมาวิทยาลัยหวังก่วนมักจะส่งคนมาที่ประตูเพื่อหาเรื่องหลิวเจาในนามของ “การสนทนาทางวิชาการ” หลิวเจาล้วนรับมือได้อย่างสบายๆ มาโดยตลอด แต่ทำไมวันนี้ถึงได้พูดออกมาเช่นนี้! “ท่านอาโปรดระวัง นี่อาจจะเป็นแผนการของวิทยาลัยหวังก่วน! ถ้าหากท่านยอมรับความพ่ายแพ้โดยสมัครใจ หลิ่วต้านก็จะยิ่งมีเหตุผลในการยุบโรงเรียนประจำเมืองมากขึ้น!”

หลิวเจาในใจก็สะดุ้งขึ้นมา เขามัวแต่สนใจเรื่องวิชาความรู้ เกือบจะลืมไปว่าตอนนี้เป็นช่วงเวลาแห่งความเป็นความตายของโรงเรียนประจำเมือง “อย่าไปพบเขาเลย หาเหตุผลให้คนไปไล่เขากลับไปเถอะ” เซี่ยซิงหานเสนอแนะ

หลิวเจาคิดอยู่ครู่หนึ่ง กล่าวเสียงเข้ม: “ไม่ได้ วิชาความรู้เป็นเรื่องพันปี จะหลอกตัวเองหลอกคนอื่นได้อย่างไร? ถ้าหากคนผู้นี้สามารถใช้ ‘ซ่างซู’ มาสอนข้าได้จริงๆ ข้าย่อมต้องก้มศีรษะ! อีกอย่าง ถ้าหากเขาสามารถไขข้อสงสัยใหญ่ๆ ทางวิชาการเหล่านี้ให้ข้าได้ นั่นก็คือโชคดีในชีวิตของข้าแล้ว!”

เซี่ยซิงหานเห็นหลิวเจาทำท่าทางดีใจจนเนื้อเต้น ก็รู้ว่าท่านอาผู้นี้อาการบ้าวิชาการกำเริบอีกแล้ว ในยามลำบากใจ ก็รู้สึกสงสัยขึ้นมา มองไปที่กระดาษจดหมายที่หลิวเจาถืออยู่ สายตากวาดไปที่ตัวอักษรหมึก ทันใดนั้นก็รู้สึกว่าลายมือค่อนข้างคุ้นเคย กำลังจะดูให้ละเอียด เสียงฝีเท้าข้างนอกก็ใกล้เข้ามาแล้ว จึงรีบหลบกลับไปหลังฉากกั้น

“ท่านอาจารย์ คุณชายหวังมาถึงแล้วขอรับ” หยูอวี๋หลิงพาหวังหยางเข้ามาในประตู “ท่านหลิว” หวังหยางประสานมือคารวะหลิวเจา

หลิวเจาตะลึงไป เขาไม่คาดคิดเลยว่าคนที่มาจะหนุ่มแน่นถึงเพียงนี้?! เซี่ยซิงหานก็ตะลึงไปเช่นกัน เสียงนี้ฟังดูค่อนข้างคุ้นหู?

“นี่...นี่เจ้าเป็นคนเขียนรึ?” หลิวเจาถือจดหมาย มองหวังหยางอย่างไม่เชื่อสายตา “ใช่ขอรับ”

“คำถามเหล่านี้เจ้าตอบได้ทั้งหมดรึ?”

“ตอบได้ขอรับ”

หลิวเจาตะลึงงัน มองหวังหยางอย่างเหม่อลอยอยู่สองสามครั้ง ถึงได้นึกขึ้นได้ว่าต้องเชิญนั่ง: “เชิญนั่ง เชิญนั่ง” หวังหยางเพิ่งจะนั่งลง หลิวเจาก็รีบร้อนถามทันที: “‘ชินหมิงเหวินซืออันอัน’ ท่านบอกว่าคำอธิบายของ ‘อรรถาธิบายขงจื๊อ’ ไม่ถูกต้อง ถ้างั้น ‘อันอัน’ หมายความว่าอย่างไร?”

หวังหยางกล่าว: “ใน ‘ซ่างซูเข่าหลิงเย่า’ กล่าวไว้ว่า: ‘ฟ่างซวินชินหมิงเหวินซือเยี่ยนเยี่ยน’ เจิ้งเสวียนอรรถาธิบายว่า: ‘ความเมตตากรุณาครอบคลุมสรรพสิ่งเรียกว่าเยี่ยน’ ใน ‘เอ๋อร์หย่า’ กล่าวว่า: ‘เยี่ยนเยี่ยน คือความอ่อนโยน’ ใน ‘กู่จินเหรินอู้เปี่ยว’ ‘อันหรูจื่อ’ ก็เขียนเป็น ‘เยี่ยนหรูจื่อ’ เป็นหลักฐานว่าในสมัยโบราณความหมายของ ‘เยี่ยน’ และ ‘อัน’ สามารถใช้แทนกันได้ ดังนั้นใน ‘ซื่อหมิง’ จึงกล่าวว่า: อัน คือ เยี่ยน—”

“เดี๋ยวก่อน เดี๋ยวก่อน! รอสักครู่!” หลิวเจาขัดจังหวะหวังหยาง วิ่งไปที่ชั้นหนังสืออย่างรวดเร็ว ดึงหนังสือม้วนหนึ่งออกมา แล้วก็พลิกหาอย่างรวดเร็ว ในตอนนี้เซี่ยซิงหานที่ซ่อนอยู่หลังฉากกั้นก็อยากจะไปพลิกหาบ้าง เพียงแต่สิ่งที่นางอยากจะหาไม่ใช่หนังสือ แต่เป็นจดหมาย นางอยากจะยืนยันลายมืออีกครั้ง ตอนนี้ถึงได้พบว่าตนเองในความโกรธ กลับทิ้งจดหมายฉบับนั้นไว้ที่จวนรองผู้ว่าการมณฑล!

หลิวเจาพลิกหนังสือไปพลางพยักหน้าไปพลาง แล้วก็มองไปที่หวังหยางกล่าว: “ขออภัย ท่านพูดต่อเถอะ” แล้วก็ทันใดนั้นก็นึกอะไรขึ้นได้ ร้องเรียก: “อวี๋หลิง! เรียกคนมาเสิร์ฟชาและผลไม้”

“ชาและผลไม้” ก็คือที่เรียกว่า “ของว่างชา” ในปัจจุบัน ในยุคนั้นสิ่งที่กินคู่กับชามักจะเป็นผลไม้มากกว่าขนม

หยูอวี๋หลิงรีบร้อนกลับมาฟังต่อ รีบเดินออกไปจัดแจงอย่างรวดเร็ว หวังหยางกล่าวต่อ: “‘อันอัน’ เดิมทีเป็นคำซ้ำ หาก ‘เสี่ยวซินอี้อี้’ ‘เทียนหว่างฮุยฮุย’ ล้วนเป็นประเภทนี้ ความหมายของคำเหมือนกับ ‘เยี่ยนเยี่ยน’ ‘ชินหมิงเหวินซืออันอัน’ ความหมายก็คือคุณธรรมความสามารถของพระองค์ล้วนมาจากธรรมชาติ ไม่ใช่ได้มาด้วยความพยายาม ‘อรรถาธิบายขงจื๊อ’ กล่าวว่านี่คือ ‘การทำให้ใต้หล้าสงบสุขตามที่ควรจะเป็น’ ช่างเป็นการอธิบายที่ฝืนทนจริงๆ”

“อธิบายได้ดี อธิบายได้ดี!” หลิวเจาหน้าตาแดงก่ำ มองไปที่กระดาษจดหมาย ชมเชยติดต่อกันสองครั้ง แล้วก็ถามต่อ: “ใน ‘เการเหยามั่ว’ กล่าวว่า ‘เจิงหมินไหน่ลี่’ เจิ้งเสวียนอรรถาธิบายว่า ‘ลี่’ คือ “ข้าว” ท่านตำหนิว่า ‘ไม่เหมาะสม’ เพราะเหตุใด?”

ในตอนนี้หยูอวี๋หลิงได้พาบ่าวรับใช้สองคนเข้ามาในประตูแล้ว บนโต๊ะหน้าหวังหยางวางชุดน้ำชาและผลไม้ไว้ แล้วก็รินชาด้วยตนเอง ยื่นให้หวังหยางอย่างนอบน้อม หวังหยางรับชามา กล่าวขอบคุณหนึ่งคำ แล้วก็ตอบว่า: “ประชาชนคือข้าว ไม่เป็นประโยค ถ้าหากขยายความหมายของ ‘ลี่’ เป็น ‘การกินธัญพืช’ ก็ไม่มีการใช้แบบนี้ ใน ‘ซ่างซู·หวังจื้อ’ กล่าวว่า: ‘ทิศตะวันตกเรียกว่าหรง ผมเผ้ายุ่งเหยิงผิวหนังหยาบกร้าน มีผู้ที่ไม่กินธัญพืชอยู่’ เปลี่ยนเป็น ‘มีผู้ที่ไม่ลี่อยู่’ ได้หรือไม่?”

สองตาของหลิวเจาเป็นประกาย รีบถามว่า: “แล้วคำว่า ‘ลี่’ ควรจะอธิบายว่าอย่างไร?” เซี่ยซิงหานก็เอนตัวไปข้างหน้าโดยไม่รู้ตัว รอคอยคำตอบ

“‘ลี่’ เป็นการยืมคำว่า ‘ลี่’ ใน ‘โจวซ่ง’ ที่ว่า ‘ลี่อั่วเจิงหมิน’ มาใช้ ‘กว่างหย่า’ กล่าวไว้ว่า: ‘ลี่ คือการสำเร็จ’ เจิ้งเสวียนอรรถาธิบาย ‘เสี่ยวซือถู’ ว่า: ‘สำเร็จ คือการตั้งมั่น’ ดังนั้น—” หลิวเจาก็รีบร้อนวิ่งไปที่ชั้นหนังสือเพื่อหาหนังสืออีกครั้ง ในปากกล่าวว่า: “ไม่ต้องสนใจข้า พูดต่อเลย!”

“ดังนั้น ‘เจิงหมินไหน่ลี่’ จริงๆ แล้วก็คือความหมายของ ‘เจิงหมินไหน่ติ้ง’ ดังนั้นใน ‘สื่อจี้·เซี่ยเปิ่นจี้’ จึงเขียนสี่คำนี้เป็น ‘จ้งหมินไหน่ติ้ง’ คือการเอาความหมายโดยรวมมากล่าวถึง อีกอย่างเมื่อเชื่อมโยงกับข้อความข้างบน ต้าอวี่ควบคุมอุทกภัย ธัญพืชห้าอย่างสามารถกินได้ นกและสัตว์สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ สินค้าร้อยอย่างสามารถใช้งานได้ นี่ก็คือความหมายของการทำให้ประชาชนตั้งมั่นอย่างแท้จริง ไม่ใช่แค่การที่ประชาชนอิ่มท้องจะสามารถครอบคลุมได้ ดังนั้นจึงรู้ว่า ‘ลี่’ ไม่ใช่ความหมายของ ‘เมล็ดข้าว’ อย่างแน่นอน”

หวังหยางพูดจบ ในห้องก็เงียบไปชั่วขณะ ได้ยินเพียงเสียงพลิกหน้ากระดาษซ่าๆ หยูอวี๋หลิงฉวยโอกาสถาม: “คุณชายหวัง ท่านก่อนหน้านี้พูดว่าเจิ้งเสวียนอรรถาธิบาย ‘เสี่ยวซือถู’—”

“ยอดเยี่ยม! ยอดเยี่ยมจริงๆ!” หลิวเจาชื่นชมไม่หยุดปาก กลับมานั่งที่เดิม ความตื่นเต้นปรากฏชัดบนใบหน้า: “คุณชายท่านนี้มีความสามารถด้านอรรถศาสตร์อย่างลึกซึ้ง! มีกลิ่นอายของบัณฑิตขงจื๊อสมัยฮั่นหลงเหลืออยู่! ไม่ทราบว่าอาจารย์ของท่านคือใคร?”

“อรรถศาสตร์” ในสมัยโบราณยังถูกเรียกว่า “เสี่ยวเสวีย” เทียบเท่ากับ “ภาษาศาสตร์” และ “อักษรศาสตร์” ในปัจจุบัน อรรถศาสตร์รุ่งเรืองในสมัยฮั่นและถัง พัฒนามาจนถึงสมัยราชวงศ์ชิงก็กลายเป็นศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่

คำตอบของหวังหยางเมื่อครู่นี้ผสมผสานผลงานทางวิชาการของ “สำนักเฉียนเจีย” ในสมัยราชวงศ์ชิง หลิวเจาถึงแม้จะถูกจำกัดโดยยุคสมัย ไม่รู้ว่า “สำนักเฉียนเจีย” คืออะไร แต่กลับดูออกว่ารากฐานของข้อโต้แย้งในคำตอบทั้งสองครั้งของหวังหยางล้วนอยู่ที่อรรถศาสตร์ ดังนั้นจึงกล่าวว่าเขามี “กลิ่นอายของบัณฑิตขงจื๊อสมัยฮั่นหลงเหลืออยู่” ก็ไม่นับว่าพูดผิด

“อาจารย์ของข้ามีหลายคน...” หวังหยางก็ยังไม่คิดว่าจะตอบคำถามนี้อย่างไรดี ในสมัยโบราณการทำวิชาความรู้ให้ความสำคัญกับการสืบทอดจากอาจารย์มาก เรื่องอย่างในนิยายกำลังภายในที่ว่าอาจารย์ไม่ให้บอกชื่อนั้น โดยพื้นฐานแล้วจะไม่เกิดขึ้น ต่อให้เป็นฤๅษี ก็ซ่อนแค่ “คน” ไม่ใช่ “ชื่อ” ยิ่งไม่ต้องพูดถึงอาจารย์ผู้สอนคัมภีร์และนักปราชญ์

“เปลี่ยนอาจารย์บ่อยรึ?” หลิวเจากล่าวอย่างประหลาดใจ ในวิชาคัมภีร์เน้นการสืบทอดสายเดียว การเรียนรู้จากอาจารย์หลายคนไม่ค่อยพบบ่อยนัก โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนทั่วไปก็หาอาจารย์ได้ไม่มากขนาดนั้น

หยูอวี๋หลิงเตือนอาจารย์: “คุณชายหวังมาจากสกุลหวังแห่งหลางหยา”

“โอ้? ที่แท้ก็คือ ‘ต้าเจียจื่อ’! มิน่าเล่า!” หลิวเจาทั้งตกใจทั้งดีใจ ต้าเจียก็คือตระกูลขุนนาง “ต้าเจียจื่อ” เป็นหนึ่งในคำเรียกคุณชายตระกูลขุนนางในยุคนั้น

เซี่ยซิงหานได้ยินคำว่า “สกุลหวังแห่งหลางหยา” สี่คำ ก็ขมวดคิ้วเล็กน้อย

——————————

หมายเหตุ:

1. ฉากกั้นมีทั้งแบบที่เห็นบ่อยๆ ในละครโทรทัศน์ที่เป็นผ้าไหมโปร่งแสง และแบบที่กั้นสนิท สำหรับผู้ที่ไม่มีภาพในหัวว่า “หลังฉากกั้นสามารถซ่อนคนได้” สามารถดูฉากกั้นภาพวาดลงรักบนแผ่นไม้ที่ขุดพบจากสุสานของซือหม่าจินหลงในสมัยราชวงศ์เว่ยเหนือได้

2. ตอนนี้อ่านถึงปาตงหวัง, จิ้งหลิงหวัง, อี้ว์จางหวัง ไม่แน่อาจจะค่อนข้างงง อันที่จริงแล้วตัวเอกตอนมาถึงใหม่ๆ ก็เป็นแบบนี้เหมือนกัน ทุกคนไม่ต้องรีบ เส้นสายเหล่านี้จะค่อยๆ ปรากฏชัดเจนขึ้นมาทีละน้อย

3. ราชวงศ์ฮั่นตะวันออกใช้การศึกษาคัมภีร์เพื่อเข้ารับราชการ ก่อนอื่นต้องมีตระกูลที่สืบทอดการศึกษาคัมภีร์มาหลายชั่วอายุคน แล้วจึงมีตระกูลที่สืบทอดตำแหน่งขุนนางใหญ่หลายชั่วอายุคน แล้วจึงเกิดตระกูลขุนนางขึ้นมา ดังนั้นตระกูลขุนนางใหญ่ๆ จึงมักจะรักษาประเพณีการศึกษาคัมภีร์ที่ไม่เสื่อมคลายไว้ได้ เฉียนมู่เห็นว่าการที่ตระกูลขุนนางรักษาวงศ์ตระกูลไว้ได้นั้นไม่ใช่เพียงแค่อำนาจและทรัพย์สิน แต่ยังมีวิชาการและจารีตประเพณี ทั้งสองอย่างรวมกันเป็นแบบแผนการสอนและธรรมเนียมของตระกูล คำกล่าวนี้ถูกต้องอย่างยิ่ง อ้างอิงจาก “บทความสั้นว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมทางวิชาการในสมัยเว่ย จิ้น และราชวงศ์เหนือใต้กับตระกูลขุนนางในยุคนั้น” ของเฉียนมู่ ดังนั้นหลิวเจาเมื่อได้ยินว่าตัวเอกเป็น “ต้าเจียจื่อ” ก็เข้าใจขึ้นมาทันที เพราะในยุคนั้นนักปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่หลายคนล้วนมาจากตระกูลขุนนางสูง