บทที่ 373 ชี้ทางกระจ่างให้เหวินข่าย

สวีเหวินข่ายนึกถึงตอนที่ตนอ่านหนังสือ หากเกียจคร้านมัวแต่เล่นสนุก ท่านพ่อจะลงโทษ ท่านแม่จะตักเตือน ทว่าไม่เคยมีผู้ใดต้องเสียสละสิ่งใดเพื่อส่งเสียให้เขาได้เรียนหนังสือเลย

"ขั้นที่สอง คือการเลี้ยงดู ต้นทุนของการอ่านหนังสือเข้าสอบนั้น สำหรับตระกูลชั้นล่างแล้วนับเป็นตัวเลขมหาศาลราวดวงดาวบนฟ้า พู่กัน หมึก กระดาษ แท่นฝนหมึก ของกำนัลอาจารย์ในเทศกาลและปีใหม่ ตำราประกอบการสอบขุนนาง ค่าเดินทางไปสอบ... สิ่งเหล่านี้ล้วนอาศัยการรัดเข็มขัดของทั้งตระกูลรวบรวมกันมา

หลายตระกูลต้องขายที่นาผืนน้อยและวัวไถนา คนในตระกูลต้องออกไปรับจ้างแบกหามเป็นรายวัน พี่สาวน้องสาวต้องออกเรือนแต่เยาว์วัยเพื่อแลกกับสินสอด"

"เพียงเพื่อซื้อหนังสือรวมบทความว่าด้วยราชกิจสักเล่มหนึ่ง คนทั้งตระกูลต้องกินรำกลืนผักหลายเดือน เพื่อส่งเสียให้เขาไปสอบ หลายตระกูลไม่เสียดายแม้แต่จะเอาที่นาไปจำนอง..."

สวีเหวินข่ายกำมือแน่น เขานึกถึงหนังสือที่กองสุมทิ้งไว้ตามใจในห้องหนังสือของตน บางเล่มพลิกไปได้ไม่กี่หน้าก็โยนไว้ข้างกาย บางเล่มกระทั่งยังไม่เคยแกะออกอ่าน หนังสือเหล่านั้น ทุกเล่มอาจเป็นเสบียงหลายเดือนของทั้งตระกูลของนักเรียนบ้านชาวนาสักคนหนึ่ง