บทที่ 625 ความเปลี่ยนแปลง

ไจ้คุนจดบันทึกเสร็จแล้ว เงยหน้าขึ้นกล่าวว่า "ท่านอาจารย์ ราชวงศ์ถังและราชวงศ์ซ่ง มีสิ่งใดควรค่าแก่การกล่าวถึงหรือไม่"

"ย่อมมี"

"เริ่มจากราชวงศ์ถังก่อน ตอนต้นราชวงศ์ถังใช้ระบบจัดสรรที่นา ควบคู่กับระบบภาษีค่าเช่า แรงงาน และผ้าไหม การตรวจวัดที่นาดินเข้มงวดยิ่งนัก ในรัชสมัยเจินกวน ทุกปีขุนนางเมืองและอำเภอต้องไปถึงกลางไร่นาด้วยตนเอง เพื่อตรวจสอบจำนวนประชากรและที่นา ทำเป็นทะเบียนแจ้งรายการ แล้วรวบรวมเป็นบัญชีสรุป ระบบนี้ดำเนินอยู่เกือบร้อยปี จึงวางรากฐานให้แก่ความรุ่งเรืองในรัชสมัยเจินกวนและยุคไคหยวน"

"แต่ระบบจัดสรรที่นามีจุดอ่อนร้ายแรงอยู่ประการหนึ่ง คือความขัดแย้งระหว่างจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้นกับที่ดินอันไม่เพียงพอ ที่ดินทั่วแผ่นดินมีจำกัด แต่ประชากรเพิ่มขึ้นทุกวัน ที่นาส่วนแบ่งคนละร้อยหมู่ซึ่งควรมอบแก่ชายฉกรรจ์แต่ละคน จึงค่อย ๆ ไม่อาจจัดสรรได้อีก ต่อปลายรัชสมัยฮ่องเต้เสฺวียนจง ระบบจัดสรรที่นาก็เหลือเพียงชื่อ การผนวกที่นาดินกลับมาอีกครั้ง"

"ดังนั้น อัครมหาเสนาบดีหยางเหยียนจึงเสนอระบบภาษีสองคราว แก่นสำคัญของระบบภาษีสองคราวคือ คำนวณรายรับแล้วกำหนดรายจ่าย ไม่ถามว่าเจ้าเป็นชายฉกรรจ์หรือเป็นครัวเรือน เพียงถามว่าเจ้ามีที่ดินมากเพียงใด มีทรัพย์สินในครัวเรือนเท่าใด แล้วเก็บภาษีตามทรัพย์สิน เช่นนี้ย่อมต้องตรวจวัดที่นาดินและตรวจสอบทรัพย์สินให้ชัดเจน ขณะนั้นฮ่องเต้เต๋อจงมีพระราชโองการว่า 'ที่นาทั่วแผ่นดิน แม้เพียงหนึ่งตารางฉื่อ ก็ต้องวัดให้หมด' ขนาดของการดำเนินการนั้น ไม่เคยมีมาก่อน"