บทที่ 53 อนาคตของประเทศเรา ก็คงต้องฝากไว้กับพวกคุณแล้ว

รอยยิ้มบนใบหน้าของเว่ย เจิ้น กั๋ว หุบลงเล็กน้อย เขาชี้ไปที่รายงานบนโต๊ะ แล้วถามแบบไม่อ้อมค้อม "รายงานฉบับนี้ เป็นคนเขียนเองเหรอ"

เฉินเจี๋ยตอบอย่างเปิดอก "รายงานฉบับนี้อยู่ภายใต้การชี้แนะของหัวหน้าฝ่ายหลินครับ โดยมีผมเป็นผู้เขียนหลัก"

เขาไม่ปัดความรับผิดชอบ เพราะต่อหน้าคนอย่างท่านผู้เฒ่าเว่ย การเสแสร้งหรือรักษามารยาทใดๆ ล้วนเป็นเรื่องสิ้นเปลือง ใช่ก็คือใช่ ไม่ใช่ก็คือไม่ใช่

"ดี มีความรับผิดชอบ" เว่ย เจิ้น กั๋ว พยักหน้า จากนั้นก็โยนคำถามแรกออกมาทันที ทั้งแหลมคมและอยู่บนพื้นฐานความเป็นจริง "ในรายงาน คุณเสนอเรื่อง 'การจ่ายแบบเหมารวมตามกลุ่มโรค' แนวคิดดีมาก แต่คุณเคยคิดไหมว่า ประเทศจีนใหญ่ขนาดนี้ ความแตกต่างระหว่างพื้นที่มันมหาศาลขนาดนี้ โรคชนิดเดียวกัน ต้นทุนการรักษาที่โรงพยาบาลชั้นนำในปักกิ่ง กับต้นทุนการรักษาที่โรงพยาบาลระดับอำเภอในภาคตะวันตก มันจะเท่ากันได้ยังไง"

"ถ้าหากกำหนด 'มาตรฐานการจ่ายเงิน' ที่เป็นวิทยาศาสตร์และสมเหตุสมผลออกมาไม่ได้ ไอ้ DRGs ที่คุณว่ามา มันก็ไม่กลายเป็นแค่คำพูดลอยๆ เหรอ หรืออาจจะถึงขั้นบีบให้โรงพยาบาลระดับรากหญ้า ต้อง 'ลดต้นทุน' ด้วยการ 'ลดขั้นตอนลดวัสดุ' หรือ 'ปัดความรับผิดชอบผู้ป่วยหนัก' ไปเลย"

คำถามนี้จี้เข้าจุดตาย มันคือปัญหาที่ยากที่สุดซึ่งเป็นแกนกลางของการผลักดันระบบ DRGs หัวใจของหลิน หนาน ตง พลันเต้นระรัวขึ้นมาถึงคอหอย

แต่เฉินเจี๋ยกลับดูเหมือนเตรียมตัวมาพร้อมแล้ว เขาตอบอย่างสุขุม "ท่านผู้เฒ่าเว่ยครับ ปัญหาที่ท่านยกมา คือกุญแจสำคัญจริงๆ ว่า DRGs จะสำเร็จได้หรือไม่ ส่วนตัวผมคิดว่า การกำหนดมาตรฐานการจ่ายเงิน เราจะใช้วิธี 'ตัดเสื้อโหล' ไม่ได้ครับ แต่ควรจะใช้หลักการ 'แบ่งระดับแบ่งประเภท และปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง'"

"แบ่งระดับแบ่งประเภท หมายถึงต้องอิงตามระดับการพัฒนาเศรษฐกิจของแต่ละพื้นที่ และการกำหนดบทบาทหน้าที่ของโรงพยาบาลในแต่ละระดับ เพื่อมากำหนดมาตรฐานการจ่ายเงินที่แตกต่างกัน"

"ตัวอย่างเช่น เราสามารถเลือกเมืองระดับมณฑลสักสองสามแห่งทั่วประเทศมาเป็น 'พื้นที่นำร่อง' ก่อน ให้สำนักงานประกันสุขภาพแห่งชาติกำหนดมาตรฐานการจ่ายเงินพื้นฐานขึ้นมาหนึ่งชุด จากนั้นก็อนุญาตให้เมืองที่นำร่องแต่ละแห่ง สามารถปรับขึ้นลงตามสถานการณ์จริงของตนเองได้ในสัดส่วนที่กำหนด"

"ส่วนการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง หมายถึงมาตรฐานการจ่ายเงินนี้จะไม่ใช่สิ่งตายตัว แต่ต้องสร้าง 'กลไกการปรับปรุงแบบไดนามิก' ขึ้นมา โดยในทุกๆ ปี จะต้องมีการประเมินและปรับปรุงมาตรฐานการจ่ายเงินอย่างเป็นวิทยาศาสตร์ โดยอิงตามการพัฒนาของเทคโนโลยีทางการแพทย์ การเปลี่ยนแปลงของระดับราคาสินค้า และข้อมูลการปฏิบัติงานจริง เพื่อให้แน่ใจว่ามันจะสามารถควบคุมค่าใช้จ่ายได้อย่างมีประสิทธิภาพ และในขณะเดียวกันก็ยังคงรับประกันคุณภาพของการบริการทางการแพทย์ได้"

คำตอบนี้เป็นขั้นเป็นตอน ตรรกะรัดกุม และเต็มไปด้วยแนวทางที่ปฏิบัติได้จริง แววตาพินิจพิจารณาของเว่ย เจิ้น กั๋ว ค่อยๆ เปลี่ยนเป็นความชื่นชมมากขึ้น

เขาไม่หยุดพัก โยนคำถามที่สองออกมาทันที "คุณเสนอเรื่อง 'การจัดซื้อรวม' ยา และ 'ใช้ปริมาณแลกราคา' จุดเริ่มต้นมันดี เพื่อที่จะบีบ 'ฟองสบู่' ของราคายาที่สูงเกินจริง"

"แต่คุณเคยคิดไหมว่า ถ้าหากกดราคาหนักเกินไป จนบริษัทไม่มีกำไรที่สมเหตุสมผล พวกเขาจะยังมีแรงจูงใจไปวิจัยพัฒนายาใหม่ๆ หรือเปล่า"

"พวกเขาจะแอบ 'ลดเกรดวัตถุดิบ' เพื่อลดต้นทุนหรือไม่ สุดท้ายจะกลายเป็นว่าในท้องตลาด ยาดี ยาใหม่ ก็น้อยลงเรื่อยๆ มียาราคาถูกแต่คุณภาพต่ำเต็มไปหมด แบบนี้มันจะไม่ยิ่งเป็นการทำร้ายประชาชนหรอกหรือ"

นี่ก็เป็นสถานการณ์ "กลืนไม่เข้าคายไม่ออก" อีกอย่าง และยังเป็นประเด็นที่ถูกถกเถียงซ้ำไปซ้ำมาในการจัดซื้อยารวมในอนาคตด้วย

เฉินเจี๋ยยังคงตอบอย่างสุขุมเยือกเย็น "ท่านผู้เฒ่าเว่ยครับ ท่านพูดถูกครับ การจัดซื้อรวมที่ 'เอาแต่ราคาถูก' นั้นไม่ยั่งยืนแน่นอน ดังนั้น การจัดซื้อยารวม จะจ้องมองแต่มิติเรื่องราคาอย่างเดียวไม่ได้ แต่ควรจะสร้าง 'ระบบประเมินผลแบบองค์รวม' ขึ้นมา"

"ระบบนี้ นอกจากปัจจัยด้านราคาแล้ว ยังต้องรวมเอามิติอื่นๆ เข้าไปด้วย เช่น คุณภาพของยา ประสิทธิภาพในการรักษา ความสามารถในการพัฒนานวัตกรรมของบริษัท และความสามารถในการจัดหาสินค้า"

"ตอนที่เปิดประมูล ก็สามารถกำหนด 'เกณฑ์มาตรฐานคุณภาพ' ที่ชัดเจนไปเลย บริษัทที่ทำไม่ได้ตามมาตรฐาน ต่อให้เสนอราคาต่ำแค่ไหน ก็ตัดทิ้งทันที สำหรับบริษัทที่ผ่านเกณฑ์คุณภาพแล้ว ค่อยมาแข่งขันกันด้านราคา"

"ขณะเดียวกัน เพื่อเป็นการสนับสนุนนวัตกรรม สำหรับ 'ยาสามัญตัวแรก' ที่เพิ่งหมดสิทธิบัตรคุ้มครอง หรือยานวัตกรรมใหม่ที่มีประสิทธิภาพทางคลินิกโดดเด่นกว่าอย่างชัดเจน ก็สามารถให้ 'แต้มต่อ' ในการกำหนดราคาหรือปริมาณการจัดซื้อได้"

"ต้องทำให้บริษัทต่างๆ เข้าใจว่า รัฐสนับสนุนการแข่งขันที่ดี ที่มีคุณภาพและมีนวัตกรรม ไม่ใช่การทำสงครามราคาแบบง่ายๆ"

"สรุปในประโยคเดียวก็คือ เป้าหมายของเรา ไม่ใช่การกดราคายาให้ติดดิน แต่คือการบีบเอา 'ค่าใช้จ่ายทางการตลาด' และ 'ค่าใช้จ่ายในการวิ่งเต้น' ที่ไม่สมเหตุสมผลออกไป ทำให้ราคายากลับคืนสู่คุณค่าที่แท้จริงของมัน"

"ต้องทำให้ประชาชนได้ใช้ยาถูก และในขณะเดียวกัน ก็ต้องทำให้บริษัทดีๆ มีกำไรพอที่จะอยู่ได้ และมีแรงจูงใจที่จะพัฒนานวัตกรรมต่อไปด้วยครับ"

เมื่อเฉินเจี๋ยพูดจบ แววตาของเว่ย เจิ้น กั๋ว ก็ได้เปลี่ยนจากความชื่นชม เป็นความ "ประทับใจ" อย่างแท้จริง คนหนุ่มตรงหน้าคนนี้ มีความลึกซึ้งและความเป็นระบบในการคิดวิเคราะห์ปัญหาที่แข็งแกร่งและรอบด้านมาก

ไม่เพียงแต่มองเห็น "ด้าน A" ของนโยบาย แต่ยังสามารถคาดการณ์ถึง "ด้าน B" ของมันได้ และยังออกแบบ "เกราะป้องกันความเสี่ยงเชิงสถาบัน" ไว้ล่วงหน้าอีกด้วย ความสามารถระดับนี้ มาปรากฏในตัวคนหนุ่มอายุยี่สิบสอง มันช่างเป็นเรื่องที่เหลือเชื่อจริงๆ

เว่ย เจิ้น กั๋ว นิ่งเงียบไปครู่หนึ่ง เขยกถ้วยชาขึ้นมาจิบหนึ่งอึก แล้วจึงถามคำถามสุดท้ายออกมา ด้วยน้ำเสียงที่เหมือนการพูดคุยทั่วไป

"เสี่ยวเฉิน ที่เธอพูดมาทั้งหมด มันมีเหตุผลมาก และก็มีชั้นเชิงมาก"

"แต่ฉันอยากจะถามเธอสักประโยค ที่เธอพูดมาทั้งหมดนี้ มันก็มาจากเอกสารสู่เอกสาร จากทฤษฎีสู่ทฤษฎี เธอ... เคยไป 'โรงพยาบาล' จริงๆ บ้างไหม เธอเคยเห็นผู้ป่วยที่นั่งร้องไห้เงียบๆ อยู่ตามระเบียงโรงพยาบาล เพราะไม่มีเงินรักษาบ้างหรือเปล่า"

"เธอเคยเห็นครอบครัวที่ต้องขายบ้านขายที่ดินเพื่อรักษา 'โรคหายาก' สุดท้ายก็ 'หมดสิ้นทั้งคนทั้งเงิน' บ้างไหม"

น้ำเสียงของท่านผู้เฒ่าเว่ยเรียบง่าย แต่ทุกประโยคคือการตักเตือนเฉินเจี๋ย คำถามเหล่านี้ ไม่ได้ทดสอบไอคิว แต่กำลังทดสอบ "มโนธรรม"

เฉินเจี๋ยไม่ได้ตอบในทันที ในสมองของเขา ปรากฏภาพในชาติก่อน ตอนที่ตนเองใกล้จะสิ้นใจ นอนอยู่ในห้องผู้ป่วยหนักพิเศษของโรงพยาบาลเซี่ยเหอ แม้ว่าเขาจะได้รับสิทธิการรักษาของข้าราชการระดับสูง แต่เขาก็ยังมองเห็นเงาร่างของผู้คนธรรมดาที่อยู่นอกหน้าต่าง ที่กำลังวิ่งวุ่นและสิ้นหวัง เพียงเพื่อจะหาเตียงว่างสักเตียง หรือเพื่อค่าหยูกยาเพียงเล็กน้อย

เขายังนึกถึง ญาติห่างๆ คนหนึ่งในชาติก่อน ที่ลูกเป็นลูคีเมีย เพื่อหาเงินหลายแสนมาเป็นค่ารักษา เขาต้องตระเวนขอยืมเงินจากญาติพี่น้องเพื่อนฝูงทุกคน สุดท้ายก็ยังไม่อาจยื้อชีวิตลูกไว้ได้ ทั้งครอบครัวก็พังทลายลงเพราะเหตุนี้ ความรู้สึกสิ้นไร้หนทางและความเจ็บปวดที่ฝังลึกถึงกระดูกนั้น เป็นสิ่งที่เรียนรู้จากเอกสารหน้าไหนก็ไม่ได้

เฉินเจี๋ยค่อยๆ เงยหน้าขึ้น เสียงของเขาเบาลงเล็กน้อย แต่กลับเต็มไปด้วยพลัง "ท่านผู้เฒ่าเว่ยครับ ผมไม่เคยประสบกับความสิ้นหวังแบบที่ท่านว่ามาด้วยตัวเอง เพราะผมคือผู้โชคดี แต่หัวใจของผม อยู่กับพวกเขาครับ"

"ผมเคยได้ยินเรื่องเล่าเรื่องหนึ่ง พ่อชาวชนบทคนหนึ่ง เพื่อที่จะหาเงินค่าปลูกถ่ายไขกระดูกให้ลูกชายที่เป็นลูคีเมีย กลางวันเขาก็ไปแบกปูนที่ไซต์ก่อสร้าง กลางคืนก็ไป 'ขายเลือด' ที่สถานีรับบริจาคโลหิต ขายจนสุดท้าย พยาบาลที่นั่นก็ไม่กล้าที่จะเจาะเลือดเขาอีกต่อไป"

"เขาคุกเข่าต่อหน้าหมอ บอกว่า 'ได้โปรดเถอะครับ ช่วยลูกผมด้วย ชีวิตของผมนี่ ยกให้เขาก็ได้'"

"ทุกครั้งที่ผมนึกถึงเรื่องนี้ ผมก็จะคิดเสมอว่า พวกเราที่นั่งอยู่ในห้องทำงาน ศึกษานโยบาย ร่างเอกสารเหล่านี้ พวกเรากำลังทำอะไรกันอยู่ ตัวอักษรทุกตัว วงกลมทุกวงที่เราวาดลงไป มันอาจจะกำลังตัดสินชะตากรรมของครอบครัวอีกนับไม่ถ้วน ที่เหมือนกับพ่อคนนั้น"

"ดังนั้น ท่านผู้เฒ่าเว่ยครับ ท่านถามผมว่าเจตนาแรกเริ่มของการปฏิรูประบบสาธารณสุขคืออะไร มันง่ายมากครับ ก็แค่หวังว่าสักวันหนึ่ง ประเทศของเรา จะไม่มีน้ำตาของพ่อคนนั้นอีก"

"หวังว่าทุกชีวิต จะได้รับการเคารพ จะสามารถมีชีวิตอยู่ได้อย่างมีศักดิ์ศรี หวังว่าการรักษาพยาบาล จะไม่เป็นฟางเส้นสุดท้ายที่ทำให้ครอบครัวต้องล่มสลาย แต่เป็นอ้อมแขนที่แข็งแกร่งที่ช่วยประคองความหวังของพวกเขาไว้"

"การออกแบบทฤษฎีทั้งหมดของผม การวางโครงสร้างเชิงสถาบันทั้งหมดของผม จุดมุ่งหมายสุดท้าย มันก็อยู่ตรงนี้ครับ ถ้าหากทำจุดนี้ไม่ได้ รายงานทั้งหมดที่เราเขียน ก็ไร้ค่าสิ้นดี"

เมื่อเฉินเจี๋ยพูดจบ เว่ย เจิ้น กั๋ว ก็นิ่งเงียบไป หลิน หนาน ตง ที่อยู่ข้างๆ ยิ่งฟังก็ยิ่งรู้สึกตื้นตัน เป็นครั้งแรกที่เขาค้นพบว่า ในตัวของเฉินเจี๋ย นอกจากสติปัญญาและความสุขุมที่ก้าวข้ามวัยแล้ว ยังมี "หัวใจที่บริสุทธิ์" ที่ร้อนแรงและจริงใจอย่างที่สุดซ่อนอยู่ด้วย นี่คือจิตวิญญาณรักชาติบ้านเมืองที่ "แบกรับภาระของใต้หล้า" ไว้อย่างแท้จริง

เนิ่นนาน เว่ย เจิ้น กั๋ว ก็ค่อยๆ ลุกขึ้นยืน เดินมาอยู่หน้าเฉินเจี๋ย ไม่ได้พูดประเมินผลใดๆ เพียงแค่ยื่นมือออกมา ตบไหล่เขาหนักๆ "เด็กดี อนาคตของประเทศเรา ก็คงต้องฝากไว้กับพวกคุณแล้ว"