บทที่ 58: กลับบ้าน

ชื่อเสียงของบัณฑิตในราชวงศ์เหลียงมีความสำคัญอย่างยิ่ง หากถูกทำลายไป ชาตินี้ก็หมดหวัง

ท่านเจ้าเมืองหวังนึกถึงว่าตอนแรกเฉินเยี่ยนเพียงแค่นำหน่วนเยียนคนนั้นไปส่งทางการ ตระกูลเกาถูกหน่วนเยียนซัดทอดออกมา บางทีเฉินเยี่ยนก่อนหน้านี้อาจจะไม่รู้

สีหน้าของท่านเจ้าเมืองหวังอ่อนโยนลง "ในเมื่อเป็นเช่นนี้ ก็เตรียมตัวสอบระดับมณฑลให้ดี หากครั้งนี้สอบระดับมณฑลผ่าน เจ้าก็จะเป็นเซิงหยวน ข้าหลวงผู้นี้สามารถช่วยให้เจ้าเข้าเรียนในวิทยาลัยหลวงประจำเมืองได้"

เซิงหยวนต้องเข้าเรียนในโรงเรียนหลวง ผู้ที่ได้อันดับต้นๆ ในการสอบระดับมณฑลสามารถเข้าเรียนในวิทยาลัยหลวงประจำเมืองได้ อันดับท้ายๆ ก็เข้าเรียนในวิทยาลัยหลวงประจำอำเภอ

คำสัญญาเช่นนี้ของท่านเจ้าเมืองหวัง ก็คือไม่ว่าผลการเรียนของเฉินเยี่ยนจะเป็นอย่างไร ก็สามารถเข้าเรียนในวิทยาลัยหลวงประจำเมืองได้

นี่เป็นการดูแลเฉินเยี่ยนอย่างดีแล้ว

อาจารย์ของวิทยาลัยหลวงประจำเมืองล้วนเป็นจวี่เหริน หรือกระทั่งยังมีจิ้นซื่อ ส่วนในวิทยาลัยหลวงประจำอำเภอส่วนใหญ่เป็นหลิ่นเซิง ความรู้ความสามารถไม่อาจเทียบกันได้ในวันเดียว

นอกจากอาจารย์แล้ว หนังสือสะสมของวิทยาลัยหลวงประจำเมืองก็ไม่ใช่สิ่งที่วิทยาลัยหลวงประจำอำเภอจะเทียบได้

การสอบขุนนางของราชวงศ์เหลียงสอบคัมภีร์สี่เล่มห้าบรรพ แต่เหล่าบัณฑิตไม่สามารถอ่านเพียงคัมภีร์สี่เล่มห้าบรรพได้ หากต้องการให้บทความมีเนื้อหาสาระ จำเป็นต้องอ่านหนังสืออย่างกว้างขวาง เกร็ดความรู้ต่างๆ นานาหยิบยกมาใช้ได้อย่างคล่องแคล่ว

การอ่านหนังสือ การอ่านหนังสือ หากอ่านหนังสือไม่พอ ฝีมือการประพันธ์จะมาจากที่ไหน

ลูกชาวนาจะไปซื้อหนังสือมากมายขนาดนั้นได้อย่างไร ทำได้เพียงเข้าโรงเรียนหลวงถึงจะสามารถเห็นหนังสือสะสมของโรงเรียนหลวงได้

ไม่มีอำนาจไม่มีอิทธิพลทำได้เพียงสอบผ่านเป็นเซิงหยวนถึงจะสามารถเข้าโรงเรียนหลวงได้ แต่ก่อนที่จะสอบผ่านเป็นเซิงหยวนก่อนอื่นต้องผ่านการสอบขั้นต้นสามัญ สามด่านนี้ก็ขวางกั้นลูกชาวนาส่วนใหญ่ไว้ได้แล้ว

หากต้องการจะอาศัยกำลังของตนเองต่อกรกับรากฐานของตระกูลใหญ่ผู้มีชื่อเสียง จะต้องเป็นผู้ที่มีความสามารถโดดเด่นเพียงใด

ท่านเจ้าเมืองหวังสัญญาว่าจะให้เฉินเยี่ยนไปที่วิทยาลัยหลวงประจำเมือง ก็คือการมอบทรัพยากรที่ดีเยี่ยมให้แก่เฉินเยี่ยน

เฉินเยี่ยนย่อมถูกฉีดเลือดไก่เข้าไปหนึ่งเข็ม

หลังจากเรื่องในวันนี้ ตระกูลเกาจำเป็นต้อง "ซ่อนตัว" ในระยะสั้นจะไม่ลงมือกับเขาอีก เขาจึงสามารถอ่านหนังสืออย่างขะมักเขม้นได้อย่างสบายใจ

แต่พอนึกถึงกระเป๋าเงินของตนเอง ในใจของเฉินเยี่ยนก็เย็นเฉียบไปหมด

ค่าใช้จ่ายในการสอบระดับเมืองครั้งนี้สูงเกินไปจริงๆ ค่าใช้จ่ายในการสอบระดับมณฑลย่อมไม่น้อยไปกว่าการสอบระดับเมืองแน่นอน เขากลับบ้านแล้วต้องรีบหาเงิน

วันรุ่งขึ้นหลังประกาศผลสอบ กลุ่มคนของเฉินเยี่ยนก็คืนห้องพัก รีบร้อนเดินทางกลับ

ผ่านช่วงฤดูเก็บเกี่ยวไปแล้ว คนในหมู่บ้านเฉินเจียวันในที่สุดก็ว่างลง หญิงชราสามห้าคนก็สามารถรวมตัวกัน "ขูดป่าน" ไปพลางพูดคุยเรื่องสัพเพเหระไปพลาง

หมู่บ้านเฉินเจียวันปลูกปอรามี หนึ่งปีสามารถเก็บเกี่ยวได้สามถึงสี่ครั้ง ตอนนี้ที่เก็บเกี่ยวคือปอหัวปี

หลังจากเก็บเกี่ยวปอรามีกลับมาแล้วต้องรีบลอกเปลือก การลอกเปลือกปอออกจากลำต้นเป็นงานที่ต้องใช้ความอดทน ส่วนใหญ่เป็นผู้หญิงคนแก่ทำ

หลังจากลอกเปลือกเสร็จ ก็ต้องนำไปแช่น้ำไว้ระยะหนึ่ง แล้วใช้ "มีดขูดป่าน" ขูดเปลือกสีเขียวและสิ่งสกปรกบนผิวเปลือกปอออก

ราชวงศ์เหลียงนอกจากจะเสียภาษีธัญพืชแล้ว ยังต้องเสียป่านอีกด้วย หากจัดการไม่ดี ทางการก็จะไม่รับ ถึงตอนนั้นก็จะต้องใช้เงินมาทดแทน

ชาวนาล้วนใช้เงินหนึ่งอีแปะหักครึ่งใช้ จะไปยอมควักเงินออกมาได้อย่างไร ดังนั้นตอนที่พวกนาง "ขูดป่าน" จึงต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ

ตอนนี้เรื่องใหญ่ที่สุดในหมู่บ้านก็คือการที่เฉินเยี่ยนสอบระดับเมือง

พร้อมกับเสียง "กึกๆ" ของการขูดป่าน มีคนยิ้มพลางหยอกล้อคุณนายหลิ่ว "เจ้าช่างมีวาสนาดีจริงๆ ให้กำเนิดลูกชายที่ดีที่อ่านหนังสือเก่งเช่นนี้"

ทันใดนั้นก็มีคนเห็นด้วย "คนมากมายอ่านหนังสือมาทั้งชีวิตก็ยังสอบไม่ผ่านระดับอำเภอ ลูกชายของนางคนนั้นเพิ่งจะเก้าขวบก็สอบผ่านระดับอำเภอแล้ว ช่างยอดเยี่ยมจริงๆ ครั้งนี้ถ้าสอบผ่านระดับเมือง ก็จะเป็นถงเซิงแล้ว ไม่เหมือนกับพวกเราคนตีนติดโคลนแล้วนะ"

ในใจของคุณนายหลิ่วดีใจ แต่ปากกลับถ่อมตน "การสอบระดับเมืองจะไปสอบง่ายขนาดนั้นได้อย่างไร อาเยี่ยนก็แค่ลงสนามลองดู"

เสียงของคุณนายโจวแหลมคมอย่างยิ่ง "การสอบระดับอำเภอก็ได้อันดับสุดท้ายถึงจะผ่าน การสอบระดับเมืองมีบัณฑิตที่สอบผ่านระดับอำเภอเข้าร่วมตั้งมากมาย เฉินเยี่ยนจะสอบผ่านได้อย่างไร ทั้งหมู่บ้านเฉินเจียวันของเราไม่มีถงเซิงแม้แต่คนเดียว เขาเฉินเยี่ยนเพิ่งจะเรียนหนังสือมาไม่กี่ปี"

คุณนายหลิ่วได้ยินคำพูดนี้ก็ไม่พอใจขึ้นมาทันที กล่าวทันที "อันดับสุดท้ายของการสอบระดับอำเภอก็คือสอบผ่านแล้ว"

ประโยคครึ่งหลัง "ลูกชายของเจ้าอยากจะได้อันดับสุดท้ายก็ยังไม่ได้เลย" ไม่ได้พูดออกมา แต่สายตาของทุกคนที่กำลังขูดป่านอยู่ก็จับจ้องไปที่คุณนายโจว

หลานชายคนโตของบ้านตระกูลเฉิน เฉินชิงเหวียนอ่านหนังสือมาสิบกว่าปี ลงสนามสองครั้งก็ยังไม่ผ่าน เรื่องนี้คนในหมู่บ้านรู้กันดี

คำพูดนี้จุดชนวนความโกรธของคุณนายโจวโดยสิ้นเชิง

เมื่อไม่กี่วันก่อน เพราะบ้านสามสอบผ่านระดับอำเภอจนได้หน้า นางทำได้เพียงแอบด่าว่าบ้านสามโชคดีเหมือนเหยียบขี้หมาในใจ

อัดอั้นมาเกือบสองเดือน ในที่สุดคุณนายโจวก็ทนไม่ไหวอีกต่อไป เอ่ยปากเสียดสี ใครจะคาดคิดว่าคุณนายหลิ่วจะมาจี้ใจดำนาง นางก็เลยไม่ยั้งปากเลยแม้แต่น้อย “สอบระดับเมืองไม่ผ่าน ปีหน้าก็ยังคงต้องเริ่มสอบจากการสอบระดับอำเภอใหม่ ถึงตอนนั้นใครจะสอบผ่านก็ยังไม่แน่!”

นางเหลือบมองไปที่คุณนายหลิ่ว แค่นหัวเราะ “การสอบระดับเมืองมีค่าใช้จ่ายมากกว่าการสอบระดับอำเภอมากนัก สมบัติก้นถุงของบ้านน้องสะใภ้คงจะหมดเกลี้ยงแล้วกระมัง ต่อไปอยากจะสอบอีกก็คงจะไม่ได้แล้ว น้องสะใภ้อย่าเพิ่งดีใจเร็วเกินไปเลย ขุดดินหาอาหาร สุดท้ายก็ส่งเสียคนเรียนหนังสือคนหนึ่งไม่ไหวหรอก”

น้ำเสียงนั้นเต็มไปด้วยความดูถูกที่ไม่ปิดบัง

ลูกของบ้านใหญ่อ่านหนังสือชั่วคราวไม่ได้ดี แต่เฉินเต๋อฝูมีเงินเดือนเข้าทุกเดือน คุณนายโจวเองก็สามารถปักผ้าหาเงินได้

เพียงแต่ไม่มีบ้านสามปลูกธัญพืชให้ บ้านใหญ่ตอนนี้ก็ต้องฝืนใจลงนาแล้ว

ปอนี้ก็คือคุณนายโจวที่ปลูก เฉินเต๋อฝูทั้งวันต้องไปทำงาน งานในนาก็ดูแลไม่ไหว ลำพังคุณนายโจวผู้หญิงคนเดียวก็ลำบากอย่างยิ่ง พืชผลที่ปลูกได้ก็ขึ้นหรอมแหรม ด้อยกว่าบ้านอื่นอยู่มาก

ผลผลิตของปอรามีไม่ถึงครึ่งหนึ่งของบ้านอื่น

คุณนายโจวสิบกว่าปีไม่ได้ทำงานหนัก หลังจากแยกบ้านแล้วงานในบ้านนอกบ้านทั้งหมดก็ต้องพึ่งพานาง เพียงแค่ไม่ถึงสามปี คนกลับแก่ลงไปสิบกว่าปี

ทุกครั้งที่นึกถึงตอนที่แยกบ้าน ก็เกลียดเฉินเยี่ยนและบ้านสามอย่างสุดซึ้ง ยิ่งเห็นบ้านสามรุ่งเรืองไม่ได้ ตอนนี้ที่พอจะอวดได้ก็มีเพียงรายได้ประจำทุกเดือนของเฉินเต๋อฝูและเงินที่ตนเองหามาได้จากการปักผ้า

ชาวนาอยากจะหาเงินสักหน่อยก็ไม่ง่าย ย่อมต้องอิจฉาที่เฉินเต๋อฝูมีเงินเดือนเข้าทุกเดือน

พอนึกถึงว่าบ้านใหญ่อย่างนี้ยังต้องขายที่ดินถึงจะสามารถส่งลูกเรียนหนังสือสอบขุนนางได้ สองสามีภรรยาบ้านสามจะไปส่งเสียเฉินเยี่ยนเรียนหนังสือสอบขุนนางได้อย่างไร

มีคนถอนหายใจพลางกล่าว "เต๋อโซ่วก็ไม่คิดให้มากๆ หน่อย ไปที่เมืองหลวงของมณฑลก็ทั้งกินทั้งอยู่ อย่างไหนบ้างไม่ต้องใช้เงิน ในเมื่อสอบไม่ได้ก็ไม่ต้องไปสอบ ตั้งใจอ่านหนังสือให้ดีก่อน รู้สึกว่าตนเองจะสอบผ่านได้แล้วค่อยไปสอบ"

"ได้ยินว่าเข้าร่วมการสอบระดับอำเภอหนึ่งครั้งแค่ค่าค้ำประกันก็ต้องใช้สองตำลึงเงินแล้ว บวกกับค่าใช้จ่ายอื่นๆ อีก อย่างน้อยก็ต้องสามสี่ตำลึงเงิน แล้วไปที่เมืองหลวงของมณฑลจะไม่ใช้เงินมากกว่านี้รึ ตอนที่เต๋อโซ่วแยกบ้านก็ไม่ได้ส่วนแบ่งเงินมาเท่าไหร่ เกรงว่าครั้งนี้คงจะใช้ไปหมดแล้ว"

"ตกลงแล้วยังหนุ่มเพิ่งจะมาดูแลบ้าน เอาเงินไปโยนทิ้งน้ำโดยไม่เกิดฟอง"

หญิงชราและหญิงสาวต่างก็วิพากษ์วิจารณ์กันเซ็งแซ่

เมื่อนึกถึงบ้านของตนเองที่ถูกใช้จนหมดเกลี้ยง ในใจของคุณนายหลิ่วก็เต้นรัว ไม่ว่าเฉินเยี่ยนจะสอบผ่านระดับเมืองได้หรือไม่ ต่อไปก็ยังต้องสอบต่อ เงินจะมาจากที่ไหน

พอคิดเช่นนี้ คนก็กระวนกระวายใจ

คุณนายโจวเห็นดังนั้น ในใจก็เบิกบานอย่างยิ่ง

สองเดือนแล้ว ในที่สุดนางก็ชนะคุณนายหลิ่วสักครั้งหนึ่ง

น้ำเสียงของคุณนายโจวเต็มไปด้วยความพึงพอใจที่ซ่อนไม่มิด "คนอื่นเขานึกว่าพวกเราพี่ใหญ่พี่สะใภ้ใจร้าย กินไม่อิ่มนอนไม่อุ่น ต้องแยกบ้านไปอยู่เอง ไหนเลยจะรู้ว่าการใช้ชีวิตก็คือการประหยัดจากปากท้อง ถึงจะสามารถเก็บออมสมบัติได้มากขึ้น คนอื่นพอแยกไปแล้วทุกวันกินของแห้ง สามห้าวันก็ได้กินเนื้อ ชีวิตดีขึ้นแล้ว แต่กลับไม่รู้จักวางแผนเพื่ออนาคต"

นี่ก็คือสิ่งที่ทำให้คุณนายโจวโกรธเคือง

เมื่อก่อนสองบ้านอยู่ด้วยกัน บ้านใหญ่สามารถกินเนื้อกินของแห้งได้ บ้านสามทำได้เพียงดื่มของเหลว เนื้อยิ่งไม่ต้องคิด

ตั้งแต่แยกบ้านแล้ว สองบ้านกลับสลับกัน

บ้านใหญ่ทุกวันดื่มของเหลว แม้แต่ไข่ไก่ก็ยังไม่กล้ากินหนึ่งฟอง ยิ่งไม่ต้องพูดถึงกินเนื้อ

บ้านสามวันละสามมื้อล้วนเป็นของแห้ง หากเฉินเยี่ยนกลับบ้าน จะต้องฆ่าไก่ตุ๋นซุปแน่นอน ไข่ไก่ยิ่งไม่ขาดปาก นานๆ ทียังต้องซื้อเนื้อมาตุ๋นให้เฉินเยี่ยนกิน

เฉินเยี่ยนคนนี้ยังไม่ถึงสิบขวบ ตัวก็สูงจะทันเฉินชวนที่อายุเกือบสิบสามปีแล้ว

เมื่อได้ยินคำพูดนี้ สายตาที่คนในหมู่บ้านมองมาที่คุณนายหลิ่วก็เจือความแปลกประหลาด

หญิงชราที่อายุมากหน่อยในหมู่บ้านก็สอนสั่งคุณนายหลิ่ว “สุภาษิตว่าไว้ว่าประหยัดเสื้อมีเสื้อใส่ ประหยัดข้าวมีข้าวกิน ชีวิตก็คือการประหยัดออกมา บ้านเต๋อโซ่วอย่าได้ทำให้ทรัพย์สินในบ้านหมดสิ้นเชียวนะ”

"บ้านนี้ยังแยกกันเร็วเกินไป..."

"ใช้ชีวิตไม่เป็น"

ทุกคนต่างก็พูดกันเจ็ดปากแปดปาก ใบหน้าของคุณนายหลิ่วค่อยๆ ขาวซีดลง

ท่ามกลางเสียงตำหนิ เสียงเด็กน้อยที่ยังไม่แตกหนุ่มก็ดังขึ้น "ท่านย่าท่านป้าทั้งหลายไม่ต้องเป็นห่วง ข้าน้อยหาเงินเป็น"

เสียงจอแจพลันหยุดชะงักลง ทุกคนต่างก็หันไปมองพร้อมกัน ก็เห็นเฉินเยี่ยนในชุดยาวสีเทากำลังเดินมาทางนี้อย่างช้าๆ