บทที่ 72: ท่านอาจารย์ต้องขยันขึ้นแล้ว

เมื่องานเลี้ยงน้ำไหลสิ้นสุดลง เฉินเยี่ยนและโจวจี้ไป๋ก็เก็บข้าวของเดินทางไปยังสำนักศึกษาประจำเมือง

ในขณะที่ทั้งสองครอบครัวต่างอาลัยอาวรณ์ ท่านอาจารย์หยางกลับมีใบหน้าเปี่ยมสุข

พอเด็กหนุ่มทั้งสองออกเดินทางไป ท่านอาจารย์หยางก็เริ่มต้นใช้ชีวิตสบายๆ ของตนเอง

ตั้งแต่ฟ้ายยังไม่สว่าง เขาก็จะเตรียมเสบียงแห้งและน้ำสำหรับทั้งวัน พร้อมด้วยคันเบ็ด ถังไม้ และเก้าอี้ ออกไปนั่งริมแม่น้ำตลอดทั้งวัน

ยามเย็นก็กลับบ้านพร้อมกับแสงอาทิตย์อัสดงอย่างสบายอารมณ์

อาจเป็นเพราะร่างกายและจิตใจผ่อนคลาย เส้นผมของเขาจึงไม่ค่อยร่วงหล่นเท่าใดนัก เรื่องนี้ยิ่งทำให้เขายินดีมากขึ้น

วันเวลาอันแสนสุขเช่นนี้ต้องหยุดชะงักลงในอีกหนึ่งเดือนต่อมา

ท่านอาจารย์หยางมองเฉินเยี่ยนที่นั่งอยู่ตรงหน้าด้วยสีหน้าเคร่งขรึม รู้สึกราวกับอยู่ในภวังค์ “เจ้าว่าอะไรนะ?”

“ศิษย์ขอเชิญท่านอาจารย์ไปที่เมืองเอกกับพวกเราด้วยขอรับ”

เฉินเยี่ยนเอ่ยอย่างจริงจัง

ท่านอาจารย์หยางรู้สึกเหมือนโลกตรงหน้ามืดดับไปชั่วขณะ เกือบจะแกล้งตายเสียให้รู้แล้วรู้รอด

เขาราวกับเห็นปลาเป็นฝูงๆ งอกปีกบินผ่านหน้าเขาไป แล้วกระโจนลงสู่แม่น้ำ สะบัดหางใหญ่แหวกว่ายจากไปไกลลิบ

ท่านอาจารย์หยางยกมือกุมหน้าผาก กล่าวเสียงเข้ม “พวกเจ้าเรียนอยู่ที่สำนักศึกษาประจำเมือง ให้ข้าผู้เป็นอาจารย์ไปจะมีประโยชน์อันใด?”

“พวกข้าสองคนเมื่อได้เข้าไปในสำนักศึกษาแล้วจึงได้รู้ว่า ที่นั่นไม่ได้มีการเรียนการสอนทั้งวัน เวลาส่วนใหญ่บัณฑิตต้องศึกษาด้วยตนเองหรือเขียนบทความ เพียงแค่นำบทความไปให้อาจารย์ผู้สอนตรวจและชี้แนะเป็นครั้งคราวเท่านั้น ถึงแม้จะมีชั้นเรียน อาจารย์ผู้สอนก็ไม่ได้ใส่ใจสอนเท่าใดนัก เพียงแค่หยิบตำราขึ้นมาอ่านตามตัวอักษรก็เท่านั้น”

บัดนี้เฉินเยี่ยนมีสถานะเป็นนักศึกษาแล้ว สวมใส่เสื้อคลุมยาวสีครามที่เรียกกันติดปากว่า ‘เสื้อคอปกคราม’

ยามนี้เขานั่งตัวตรงอยู่เบื้องหน้าท่านอาจารย์หยาง ดูมีราศีของบัณฑิตมากขึ้น เพียงแต่สีหน้าดูเคร่งขรึมยิ่งนัก “บัณฑิตคนอื่นๆ ล้วนมีอาจารย์ผู้มีชื่อเสียงคอยตอบข้อสงสัยให้อยู่นอกสำนักศึกษา แล้วศิษย์จะปล่อยให้เวลาผ่านไปโดยเปล่าประโยชน์ได้อย่างไร?”

ท่านอาจารย์หยางหัวเราะแห้งๆ สองครั้ง “หากมีสิ่งใดไม่เข้าใจ ก็ถามอาจารย์ผู้สอนได้นี่”

เหตุใดต้องมาทรมานตาแก่เช่นเขาด้วย

เฉินเยี่ยนทำหน้าจริงจังขึ้นอีกหลายส่วน “ท่านอาจารย์น่าจะทราบดีว่า อาจารย์ผู้สอนเหล่านั้นก็แค่ทำงานไปวันๆ เพื่อหาเลี้ยงครอบครัว ไม่ได้ใส่ใจอย่างแท้จริงว่าพวกเราจะเรียนรู้ได้ดีเพียงใด”

เดิมทีเฉินเยี่ยนคาดหวังกับสำนักศึกษาประจำเมืองไว้สูงมาก คิดว่าจะได้พบเจอปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่มากมาย จะได้ขอคำชี้แนะจากพวกเขาได้

แต่พอไปถึงกลับพบว่านักศึกษาในสำนักศึกษาทั้งแห่งล้วนหย่อนยานอย่างยิ่ง

อาจารย์ผู้สอนจะบรรยายแค่ตำราสี่เล่มคัมภีร์ห้าเล่ม ทั้งยังใช้หนังสืออรรถาธิบายที่เฉินเยี่ยนเคยอ่านมาหมดแล้วมาอ่านให้ฟัง พอถึงเวลาก็เก็บตำราแล้วหันหลังเดินจากไปทันที

แม้แต่นักศึกษาร้องเรียกก็ไม่หยุด

เขาพยายามเข้าไปขวางอาจารย์ผู้สอนอยู่หลายครั้ง แต่ก็ถูกปัดอย่างไม่สบอารมณ์ทุกครั้ง

กระทั่งบทความที่เฉินเยี่ยนเขียน พวกเขาก็ไม่แม้แต่จะชายตามอง

“เจ้าไม่ต้องพยายามแล้ว อาจารย์ผู้สอนของสำนักศึกษาประจำเมืองไม่สามารถเข้าร่วมการสอบขุนนางได้ การอยู่ที่นี่ก็เพื่อหาข้าวกินไปวันๆ เท่านั้น ไม่ยอมลำบากสอนสั่งนักศึกษาหรอก”

ผู้ที่กล่าวคือเด็กหนุ่มอายุราวสิบห้าสิบหกปี สวมเสื้อคลุมสีคราม รูปร่างหน้าตาหมดจดงดงาม เพียงแต่ผิวค่อนข้างคล้ำ บนมือก็มีหนังด้านหนาจากการทำงานหนักมาเป็นเวลานาน

หลังจากพูดคุยกัน เฉินเยี่ยนจึงได้รู้ว่าคนผู้นั้นชื่อหลี่จิ่งหมิง และเป็นผู้เข้าสอบระดับมณฑลรุ่นเดียวกับเขา

“เจ้ายังจำข้าได้หรือไม่?”

ดวงตาทั้งสองข้างของหลี่จิ่งหมิงเต็มไปด้วยจิตวิญญาณแห่งการต่อสู้

แน่นอนว่าเฉินเยี่ยนจำไม่ได้ ตอนประกาศผลสอบเขาไม่ได้ไปดูด้วยซ้ำ จะไปรู้ได้อย่างไรว่าใครได้อันดับสอง

เขาจึงยิ้มอย่างไม่รู้สึกรู้สา “แน่นอนว่าจำได้สิ”

หลี่จิ่งหมิงจ้องมองรอยยิ้มของเขา “ข้าได้อันดับที่เท่าไหร่?”

เฉินเยี่ยนตอบ “การซักไซ้ไล่เลียงจนถึงที่สุดไม่ใช่การกระทำที่ฉลาดเลยนะ”

การทักทายว่า ‘จำได้’ เป็นการไว้หน้าซึ่งกันและกัน หากถามเจาะจงลงไปอีกก็ถือว่าเสียมารยาทแล้ว

หลี่จิ่งหมิงกล่าว “ข้าได้อันดับสอง แพ้ให้กับเจ้า”

เฉินเยี่ยน “อ้อ ข้าจำได้ว่าชื่อเจ้าอยู่ถัดจากชื่อข้า เจ้าเก่งมาก”

หลี่จิ่งหมิงเป็นคนหยิ่งทะนงในตนเองมาตลอด

แม้ในอดีตจะสวมเสื้อผ้าปุปะ สวมรองเท้าขาดๆ จนเห็นนิ้วเท้า แต่ศีรษะของเขาก็ยังคงเชิดสูงอยู่เสมอ

แต่ในตอนนี้ เขาจำต้องก้มหน้าลงมองเฉินเยี่ยน

หลี่จิ่งหมิงนิ่งเงียบไปนาน ก่อนจะเอ่ยขึ้นว่า “ในการสอบเซียงซื่อ ข้าจะไม่แพ้เจ้าอย่างแน่นอน”

เฉินเยี่ยน “เช่นนั้นเจ้าก็ต้องพยายามหน่อยแล้ว คนที่อยากเอาชนะข้าน่ะมีเยอะอยู่”

(แล้วเจ้าเป็นใครกันเล่า)

หลี่จิ่งหมิง “...”

นี่เป็นครั้งแรกที่เขาเจอคนที่หยิ่งยโสกว่าตนเอง

แต่เขาก็ไม่คิดว่าเฉินเยี่ยนไร้มารยาท

ผู้มีความรู้ความสามารถย่อมมองตนเองสูงส่งเป็นธรรมดา เฉินเยี่ยนมีดีพอที่จะหยิ่งได้

หลี่จิ่งหมิงไม่ต้องการเอาชนะอย่างไม่ยุติธรรม จึงกล่าวทันทีว่า “ข้าได้ฝากตัวเป็นศิษย์ของท่านอาจารย์อู๋เหยี่ยนแล้ว หากเจ้าพึ่งพาแค่อาจารย์ผู้สอนในสำนักศึกษา จะต้องแพ้ให้แก่ข้าอย่างแน่นอน”

เมื่อได้ยินชื่ออู๋เหยี่ยน แม้แต่เฉินเยี่ยนก็ยังต้องประหลาดใจ

ท่านอาจารย์ผู้นี้เป็นถึงปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่ที่มีชื่อเสียงในยุคปัจจุบัน หากว่ากันด้วยเรื่องความรู้ความสามารถแล้ว ก็ไม่ได้ด้อยไปกว่าเหอรั่วสุ่ยเลย

เพียงแต่ท่านอาจารย์ไม่ได้เข้ารับราชการ แต่เดินทางไปบรรยายตามที่ต่างๆ ตลอดทั้งปี และเป็นที่ชื่นชมของบัณฑิตนับไม่ถ้วน

ทุกครั้งที่เขาเปิดการบรรยาย ที่นั่งจะเต็มไปด้วยผู้คนเสมอ

เฉินเยี่ยนที่รู้สึกถึงวิกฤตจึงรีบเดินทางกลับมาหาท่านอาจารย์หยางทันทีที่ถึงวันหยุด

“หลี่จิ่งหมิงฝากตัวเป็นศิษย์แล้ว ข้าก็ฝากตัวเป็นศิษย์แล้วเช่นกัน ขอเพียงพวกเราพากเพียรมากพอ ไม่มีทางที่จะแพ้พวกเขาได้อย่างแน่นอน”

ท่านอาจารย์หยางกดขมับที่เต้นตุบๆ พลางชี้นิ้วมาที่ตนเองแล้วถามอย่างตกตะลึง “เจ้าจะให้ข้าไปแข่งกับท่านอาจารย์อู๋รึ?”

คนนั้นเป็นถึงปรมาจารย์แห่งยุค ส่วนเขาเป็นเพียงอาจารย์บ้านนอก จะไปเทียบกันได้อย่างไร?

เฉินเยี่ยนพยักหน้าโดยไม่ลังเล กล่าวอย่างหนักแน่น “ท่านอาจารย์อย่าถ่อมตนไปเลยขอรับ แม้ท่านจะไม่มีชื่อเสียงโด่งดังเท่าอู๋เหยี่ยนผู้นั้น แต่ความรู้ความสามารถของท่านก็ไม่ได้ด้อยไปกว่าเขาเลย ยิ่งไปกว่านั้น ท่านยังสอนศิษย์ที่ได้อันดับหนึ่งของการสอบระดับมณฑลอย่างข้า และยังมีศิษย์ที่เป็นจิ้นซื่ออีกสองคน เห็นได้ชัดว่าท่านมีความสามารถที่ไม่ธรรมดา”

แก้มของท่านอาจารย์หยางเริ่มกระตุก “จอหงวนคนล่าสุดก็เป็นศิษย์ของท่านอาจารย์อู๋นะ”

“ท่านอาจารย์มีหลายอย่างที่เหนือกว่าเขา”

ท่านอาจารย์หยางซักต่อ “อย่างไหนบ้าง?”

“ท่านอาจารย์หนุ่มกว่าเขา ยังมีโอกาสสอนจอหงวนได้อีกหลายคน”

เฉินเยี่ยนกล่าวอย่างแน่วแน่

ท่านอาจารย์หยาง “เจ้าคิดว่าจอหงวนจะสอนกันได้ง่ายๆ เช่นนั้นรึ?”

เฉินเยี่ยนยืนกราน “ท่านอาจารย์ยิ่งต้องพยายามให้มากขึ้นแล้วสิขอรับ”

โจวจี้ไป๋ที่อยู่ข้างๆ ก็พยักหน้าตาม “เฉินเยี่ยนพูดถูก ท่านอาจารย์จะเกียจคร้านอีกต่อไปไม่ได้แล้ว”

ท่านอาจารย์หยางรู้สึกว่าศีรษะของตนเริ่มคันขึ้นมาอีกแล้ว

ในที่สุด ท่านอาจารย์หยางก็ยังคงต้องเก็บข้าวของสัมภาระ ขึ้นรถเทียมวัวของบ้านโจว ติดตามศิษย์ทั้งสองไปยังเมืองเอก ไปเช่าเรือนเล็กๆ ขนาดหนึ่งลานบ้านอยู่ใกล้กับสำนักศึกษา เริ่มต้นชีวิตที่ต้องคัดลอกตำรา แก้ไขบทความของทั้งสองคน และคอยตอบข้อสงสัยไขข้อข้องใจให้พวกเขา

แม้ว่าอาจารย์ผู้สอนในสำนักศึกษาจะเกียจคร้าน บรรยากาศการเรียนจะหย่อนยาน แต่สำนักศึกษาก็มีข้อดีอย่างหนึ่ง นั่นคือมีหนังสือเก็บไว้เป็นจำนวนมาก

สำนักศึกษามีหอเก็บคัมภีร์สูงสามชั้น นักศึกษาส่วนใหญ่มักจะมาศึกษาหาความรู้ด้วยตนเองที่นี่

เฉินเยี่ยนใช้เวลาสองวันอยู่ในนั้น พลิกอ่านหนังสือคร่าวๆ จนทั่วแล้ว ก็ตระหนักถึงคุณค่าของสถานที่แห่งนี้ ปกติเขาจึงมักจะมาอ่านหนังสือที่นี่เสมอ

เมื่ออายุมากขึ้น ความจำของเฉินเยี่ยนก็ยิ่งดีขึ้น หนังสือหลายเล่มอ่านเพียงครั้งเดียวก็สามารถจำได้

ขอเพียงไม่มีชั้นเรียน เขาก็จะท่องจำตำราอย่างหิวกระหาย

เมื่อท่องจำมากขึ้น ก็ยิ่งทึ่งในความสมบูรณ์ของคลังหนังสือที่นี่

โดยเฉพาะอย่างยิ่งบทวิเคราะห์ต่างๆ ของ ‘คัมภีร์ชุนชิว’ ทำให้เขาได้เปิดหูเปิดตา ราวกับบรรลุแจ้งขึ้นมาในทันใด

ในฐานะนักศึกษาของสำนักศึกษา ทุกครั้งจะสามารถยืมหนังสือออกจากหอเก็บคัมภีร์ได้หนึ่งเล่ม เมื่ออ่านจบแล้วจึงนำมาคืน

เฉินเยี่ยนจึงใช้กฎข้อนี้ยืมหนังสือเกี่ยวกับ ‘คัมภีร์ชุนชิว’ ออกมาให้ท่านอาจารย์หยางคัดลอกอยู่บ่อยครั้ง

หนึ่งคือเพื่อให้ท่านอาจารย์หยางได้อ่านหนังสือเหล่านี้ไปด้วย สองคือคลังหนังสือของพวกเขามีน้อยเกินไป คัดลอกเพิ่มหนึ่งเล่มก็มีหนังสือเพิ่มขึ้นหนึ่งเล่ม

เมื่อพวกเขาออกจากสำนักศึกษาไปแล้ว อยากจะอ่านหนังสือเหล่านี้ก็หาอ่านไม่ได้ สู้ให้ท่านอาจารย์หยางที่ว่างงานอยู่คัดลอกเก็บไว้เสียดีกว่า

แม้ว่าแต่ละวันท่านอาจารย์หยางจะเหนื่อยล้าจนแทบหมดแรง แต่เขาก็พบว่าตนเองได้ซึมซับความรู้ความเข้าใจใหม่ๆ มากขึ้น ส่วนบทความของเฉินเยี่ยนก็ก้าวหน้าอย่างรวดเร็วดุจเทพเจ้า

หากเป็นเช่นนี้ต่อไป ในการสอบเซียงซื่อครั้งหน้า เฉินเยี่ยนก็น่าจะมีชื่ออยู่บนป้ายประกาศ

แต่ทว่าการสอบเซียงซื่อนั้นก็มีเรื่องไม่คาดฝันเกิดขึ้นได้เสมอ ตราบใดที่ยังไม่ถึงวันประกาศผลอย่างเป็นทางการ ก็ไม่มีใครรู้ว่าสถานการณ์ที่แท้จริงจะเป็นอย่างไร

และในขณะที่ท่านอาจารย์หยางกำลังซูบผอมลงทุกวัน ผู้ช่วยให้รอดของเขา—โจวหรง—ก็ได้เดินทางกลับมาจากการทัศนศึกษาแล้ว