บทที่ 84: ของขวัญปีใหม่

“ของขวัญปีใหม่ชิ้นนี้ ท่านอาจารย์จำต้องเป็นผู้รับไปด้วยตนเองขอรับ”

คำพูดนี้ยิ่งทำให้หวังเซินรู้สึกสงสัยใคร่รู้ขึ้นไปอีกหลายส่วน

เขาไม่คิดว่าเฉินเยี่ยนจะมาล้อเขาเล่น แต่เขาก็คิดไม่ออกว่าของขวัญปีใหม่อะไรที่ต้องให้ตนเองเป็นผู้รับไป

เฉินเยี่ยนไม่ได้อ้อมค้อม แต่โค้งคำนับอย่างนอบน้อม “ท่านอาจารย์ซ่อมแซมชลประทาน ปราบปรามโจรป่าในเมืองตงหยาง มีผลงานโดดเด่นอย่างยิ่ง คิดว่าเมื่อครบวาระแล้ว มีความเป็นไปได้อย่างยิ่งที่จะได้เข้าสู่ศูนย์กลางอำนาจ แต่ในศูนย์กลางอำนาจนั้นการจะก้าวหน้าขึ้นไปอีกแม้เพียงเล็กน้อยก็เป็นเรื่องยากยิ่งนัก เหตุใดท่านอาจารย์จึงไม่สะสมผลงานทางการเมืองที่เมืองตงหยางให้มากขึ้นอีกเล่า เมื่อเข้าสู่ศูนย์กลางอำนาจแล้วจะได้มุ่งหมายตำแหน่งที่ดีกว่าได้?”

ขุนนางท้องถิ่นเมื่อเข้าเมืองหลวงแล้ว การถูกลดตำแหน่งลงครึ่งขั้นเป็นเรื่องปกติ หากสร้างผลงานใหญ่หลวงไว้ที่ท้องถิ่น การโยกย้ายไปในตำแหน่งเทียบเท่าเดิมก็นับว่าเป็นที่สุดแล้ว

หวังเซินเป็นขุนนางขั้นสี่ สร้างผลงานที่ท้องถิ่นไว้ไม่น้อย น่าจะสามารถโยกย้ายไปในตำแหน่งเทียบเท่าเดิมได้

ขุนนางขั้นสี่ในเมืองหลวงกับที่ท้องถิ่นนั้นไม่อาจเทียบกันได้เลย

แต่การจะไต่เต้าขึ้นไปในเมืองหลวงนั้น ทุกย่างก้าวล้วนยากลำบากอย่างยิ่ง ทุกก้าวที่เดินล้วนต้องเผชิญกับอุปสรรคขัดขวางมากมาย

หากผลงานที่ท้องถิ่นนั้นใหญ่หลวงกว่านี้อีกสักหน่อย ถึงตอนนั้นอำนาจเบื้องหลังของหวังเซินค่อยออกโรงอีกสักครั้ง ก็อาจจะได้รับการแต่งตั้งในตำแหน่งที่ดีกว่า

ต่อให้หวังเซินจะไม่มีภูมิหลังทางครอบครัว ก็ย่อมต้องมีอาจารย์ผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาหรือสังกัดฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอยู่

ความคิดเดิมของเฉินเยี่ยนคือหวังเซินปราบโจรหนึ่งปี พอดีกับครบวาระสองสมัย ตามกฎของราชวงศ์เหลียงก็ควรจะถูกโยกย้ายไป

กฎระเบียบเช่นนี้ ก็เพื่อป้องกันไม่ให้ขุนนางสมคบคิดกับคหบดีในท้องถิ่น

เมื่อครบสองวาระ หวังเซินปราบได้เพียงโจรป่าบนภูเขาผานเสอ โจรป่าในที่อื่นๆ ยังไม่ได้กวาดล้างให้สิ้นซาก หวังเซินจึงได้อยู่ต่อเป็นวาระที่สาม

หากในศูนย์กลางอำนาจไม่มีคนช่วยหวังเซินขยับขยายเส้นทาง ด้วยฐานะเพียงขุนนางขั้นสี่ในท้องถิ่นอย่างหวังเซิน ย่อมไม่อาจเปลี่ยนแปลงการแต่งตั้งของกระทรวงขุนนางได้

ในเมื่อเป็นวาระที่สามแล้ว การปราบโจรเพียงอย่างเดียวก็เป็นการสิ้นเปลืองเกินไป สามารถสะสมผลงานทางการเมืองเพิ่มได้อีก

หวังเซินเอนหลังพิงเก้าอี้ ไม่ได้เอ่ยปาก

ขอเพียงยังไม่ปฏิเสธ เฉินเยี่ยนก็จะกล่าวต่อไป “ท่านอาจารย์ซ่อมแซมชลประทานก็เพื่อปากท้องของราษฎร ปราบปรามโจรป่าก็เพื่อปากท้องของราษฎรเช่นกัน เมืองตงหยางสงบสุขแล้ว แต่ราษฎรยังคงกินไม่อิ่มนุ่งไม่อุ่น เหตุใดท่านอาจารย์จึงไม่ช่วยให้ราษฎรเมืองตงหยางหลุดพ้นจากความยากจนเล่า?”

เป็นคำถามอีกครั้ง หางตาของเฉินเยี่ยนจับจ้องอยู่ที่ใบหน้าของหวังเซินอยู่ตลอดเวลา สังเกตสีหน้าของเขา

สีหน้าของหวังเซินไม่ได้เปลี่ยนแปลงแม้แต่น้อย และยังคงนิ่งเงียบไม่พูดจา

เฉินเยี่ยนเริ่มไม่แน่ใจในความคิดของเขา จึงไม่ปิดบังอำพรางอีกต่อไป พูดความคิดในใจออกมาในคราวเดียว “การจะให้ราษฎรหลุดพ้นจากความยากจนนั้น มีเพียงสองวิธี หนึ่งคือให้พวกเขามีที่ดินเพาะปลูกเพียงพอ เก็บเกี่ยวธัญพืชได้มากขึ้น สองคือสร้างอุตสาหกรรมขึ้นในดินแดนแห่งนี้ เป็นอุตสาหกรรมที่มีชื่อเสียงไปทั่วประเทศ สามารถทำให้ราษฎรมีอาชีพเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งอย่าง”

“ที่ดินในเมืองตงหยางส่วนใหญ่อยู่ในมือของคหบดีและเจ้าที่ดิน คนอื่นไม่อาจแตะต้องได้ หนทางแรกนี้จึงเดินไปไม่ได้ ตอนนี้เหลือเพียงหนทางที่สอง นั่นคือการสร้างอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ที่สามารถให้ราษฎรจำนวนมากในเมืองตงหยางเข้ามามีส่วนร่วมได้ มณฑลที่มั่งคั่งของราชวงศ์เหลียง ล้วนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เช่น พู่กันขนพังพอนของมณฑลหย่งชิง หรือปลาเค็มของมณฑลหนานเค่อเป็นต้น”

ถึงตอนนี้ ในที่สุดหวังเซินก็เอ่ยปาก “ราชวงศ์เหลียงยึดถือเกษตรกรรมเป็นรากฐาน หากทุกคนหันไปทำการค้า แล้วใครจะทำนา ข้าวปลาอาหารจะมาจากไหน?”

หากเขาสนับสนุนให้ราษฎรทำการค้าจริงๆ ไม่ใช่ผลงานทางการเมือง แต่กลับเป็นความผิดพลาดครั้งใหญ่ของเขา ขุนนางฝ่ายตรวจสอบจะต้องถวายฎีกาโจมตีเขาอย่างหนักแน่นอน

ถึงตอนนั้นอย่าว่าแต่จะเข้าสู่ศูนย์กลางอำนาจเลย แค่รักษาระดับตำแหน่งในปัจจุบันไว้ได้ก็ดีแล้ว

เฉินเยี่ยนกล่าว “เมืองตงหยางเดิมทีก็มีพ่อค้าอยู่แล้ว พวกเขาย่อมจะทำการค้าขายต่อไป ส่วนราษฎรยามว่างจากการทำนาก็มาทำงานรับจ้างหาเงินค่าแรง ไม่ขัดขวางซึ่งกันและกัน”

“พ่อค้าย่อมแสวงหาผลกำไร หากต้องการทำเงินให้มากขึ้น ย่อมต้องจ้างคนงานทำงานระยะยาว ไม่ยอมปล่อยให้คนงานกลับบ้านไปทำนาหรอก”

หวังเซินส่ายหน้า เฉินเยี่ยนผู้นี้แม้จะฉลาดอยู่บ้าง แต่ก็ยังอายุน้อยเกินไป คิดการณ์ง่ายดายเกินไปแล้ว

ในที่สุดในใจของเฉินเยี่ยนก็ผ่อนคลายลงบ้าง

การที่หวังเซินสามารถโต้แย้งเช่นนี้ได้ ก็แสดงว่าเขาฟังสิ่งที่ตนพูดเข้าไปแล้ว

ในเมื่อเป็นเช่นนี้ ก็เพียงแค่เสนอวิธีแก้ไขก็พอ

“หากจะสร้างอุตสาหกรรมขึ้นมาจริงๆ ก็สามารถให้ทางราชการเป็นผู้ดำเนินการจ้างวานราษฎร แล้วจึงให้พ่อค้ามารับสินค้าจากทางราชการนำไปขายที่อื่น เงินที่ศาลาว่าการเมืองหามาได้ ก็สามารถนำไปใช้ในการซ่อมแซมชลประทานของเมืองตงหยางและเรื่องอื่นๆ ที่เป็นการพัฒนาคุณภาพชีวิตของราษฎร ทั้งยังสามารถเก็บภาษีการค้าเพิ่มถวายราชสำนักได้อีกด้วย เช่นนี้แล้ว ท่านอาจารย์จะสร้างคุณประโยชน์ให้แก่ดินแดนอย่างแท้จริง”

ในใจของหวังเซินพลันสั่นไหว อดที่จะชื่นชมในใจไม่ได้

เหตุใดเขาจึงไม่เคยคิดเลยว่าทางราชการก็สามารถทำการค้าได้?

หากทางราชการเป็นผู้ดูแลเรื่องนี้ ความวุ่นวายทั้งหลายก็จะไม่เกิดขึ้น

ราษฎรสามารถหาเงินเพิ่มให้ชีวิตสุขสบายขึ้น ศาลาว่าการเมืองก็จะมีเงินทุน ไม่ต้องไปร้องขอเงินจากพวกคหบดีเหล่านั้นอีก

ยิ่งไปกว่านั้น ภาษีของเมืองตงหยางเพิ่มขึ้น ย่อมต้องเป็นที่รับรู้ถึงเบื้องบนอย่างแน่นอน

ขอเพียงได้แสดงผลงานต่อหน้าพระพักตร์ ในอนาคตการแต่งตั้งตำแหน่งก็จะมีประโยชน์อย่างยิ่ง

ต่อให้ถูกขุนนางฝ่ายตรวจสอบถวายฎีกาโจมตี แต่เมื่อมีเงินทองมากมายส่งเข้ากระทรวงพระคลัง การโจมตีนั้นจะมีประโยชน์อันใด?

ทุกอย่างดูเหมือนจะดีไปหมด ขาดเพียงสิ่งที่สำคัญที่สุด “จะทำอุตสาหกรรมอะไร?”

เฉินเยี่ยนกล่าว “เทือกเขาผานเสอทอดยาวกว่าร้อยลี้ มีต้นไม้มากมาย สามารถผลิตกระดาษได้”

พอได้ยินคำว่าผลิตกระดาษ ไฟในใจของหวังเซินก็ราวกับถูกน้ำเย็นสาดดับไป

“ในราชวงศ์เหลียงมีสถานที่ผลิตกระดาษนับไม่ถ้วน เช่น กระดาษชั้นดีอย่างกระดาษสมองแกะ ล้วนมีกรรมวิธีการผลิตที่เป็นเอกลักษณ์ คนอื่นต่อให้คิดจะลอกเลียนแบบก็ทำออกมาไม่ได้ หากไม่ดีเท่ากระดาษชั้นดีเหล่านั้น ทำเพียงกระดาษหยาบๆ ทั่วไป ก็มีขายอยู่ทุกหนทุกแห่ง ทำเงินไม่ได้มากนักหรอก”

หากต้องการให้เป็นดังที่เฉินเยี่ยนกล่าว จำเป็นต้องเป็นอุตสาหกรรมที่ที่อื่นไม่มี หรือมีน้อยมาก

เฉินเยี่ยนกล่าว “ไม่ใช่กระดาษสำหรับเขียนหนังสือ แต่เป็นกระดาษหญ้าสำหรับเข้าส้วมขอรับ”

กระดาษหญ้าในที่นี้ไม่ใช่กระดาษสำหรับใช้ทดเลขในการสอบ แต่คือกระดาษชำระในยุคปัจจุบัน

หลังจากมาถึงราชวงศ์เหลียงแล้ว สิ่งที่เฉินเยี่ยนไม่คุ้นเคยที่สุดก็คือการเข้าส้วมที่ไม่มีกระดาษ ต้องใช้ใบไม้หรือดินแทน

แม้ว่าราชวงศ์เหลียงจะมีกระดาษชำระ แต่ราคาก็แพงอย่างยิ่ง ต่อให้เป็นตอนที่เขาอยู่ที่บ้านตระกูลโจวก็ยังไม่มีใช้

เดิมทีเขาคิดจะใช้กระดาษที่โจวหรงเขียนแล้วไปเข้าส้วม ใครจะรู้ว่าพอโจวหรงพบเข้าก็เจ็บปวดใจอย่างยิ่ง กล่าวว่าอะไรทำนอง “กระดาษที่เขียนแล้วย่อมเปื้อนด้วยกลิ่นอายแห่งปัญญา จะมาย่ำยีเช่นนี้ได้อย่างไร”

ตอนนั้นเฉินเยี่ยนก็ได้แต่คิดหัวเราะในใจ ย่ำยีกระดาษไม่ได้ ก็เลยต้องมาย่ำยีเขาแทน

ต่อมาเขาเคยคิดจะทำกระดาษชำระออกขาย แต่พออยู่ที่ราชวงศ์เหลียงได้สองปี เขาก็รีบกดความคิดนี้ลงไปทันที

เขากลัวว่าพอเพิ่งจะนำกระดาษชำระออกขาย วันรุ่งขึ้นเขาก็จะไปปรากฏตัวอยู่ในกระท่อมที่ไม่รู้จัก ถูกทรมานอย่างหนัก พอทนไม่ไหวก็บอกกรรมวิธีการผลิตออกไป วันที่สามก็มีคนพบศพชายนิรนามลอยอยู่ในแม่น้ำที่ไม่รู้จัก

ไม่มีเบื้องหลัง แล้วนำเสนอสิ่งที่ทำกำไรมหาศาลออกมา ก็ไม่ต่างอะไรกับการหาเรื่องตาย

หากทางราชการเป็นผู้ดำเนินการเรื่องนี้ ก็จะไม่มีใครกล้ามายุ่งเกี่ยว

หรือว่าจะคิดก่อกบฏกัน?

นี่คือข้อดีของการมีตำแหน่งขุนนาง

“กระดาษชำระนั้นมีคนขายน้อยจริง แต่พวกเราก็ไม่รู้วิธีทำ”

แม้หวังเซินจะพูดเช่นนี้ แต่สายตากลับจ้องมองไปที่เฉินเยี่ยน

ในเมื่อเฉินเยี่ยนกล้าเสนอขึ้นมา ก็น่าจะมีการเตรียมการมาบ้าง

แต่เขาไม่ได้เอ่ยปากโดยตรง

หากเฉินเยี่ยนฉวยโอกาสนี้ให้เขาไปช่วยโจวหรง เขาก็จะตกอยู่ในสถานการณ์ที่กลืนไม่เข้าคายไม่ออก

ขณะที่ในใจกำลังครุ่นคิด ก็เห็นเฉินเยี่ยนยิ้มแล้วกล่าว “ก่อนหน้านี้ศิษย์เคยอ่านพบเรื่องนี้ในตำราโบราณเล่มหนึ่ง ตอนนี้พอดีที่จะนำมามอบให้ท่านอาจารย์เป็นของขวัญปีใหม่ขอรับ”

หวังเซินเห็นเฉินเยี่ยนหยิบกระดาษสองสามแผ่นออกมาจากอก สองมือประคองเดินเข้ามาสองก้าวแล้ววางไว้หน้าโต๊ะทำงาน แล้วจึงถอยกลับไปสองสามก้าว

หวังเซินก้มหน้าลงมอง ก็เห็นว่าบนกระดาษนั้นถูกแบ่งเป็นช่องสี่เหลี่ยมเล็กๆ ในแต่ละช่องวาดขั้นตอนอย่างละเอียดตั้งแต่การตัดไม้ ไปจนถึงการลอกเปลือกไม้ แช่เปลือกไม้ เมื่ออ่านจบหนึ่งแผ่น เขาก็พลิกหน้าต่อไป หน้าถัดไปก็เป็นขั้นตอนต่อไปเรื่อยๆ จนกระทั่งทำเป็นกระดาษชำระได้สำเร็จ

ต่อให้เป็นเขาที่ไม่เคยผลิตกระดาษมาก่อน อ่านจบแล้วก็ยังเรียนรู้ได้

หวังเซินวางกระดาษลง เงยหน้าขึ้นมองเฉินเยี่ยน “เจ้ามีเงื่อนไขอันใด?”