บทที่ 85: ของขวัญปีใหม่ (2)

เฉินเยี่ยนก้มหน้าลงกล่าว “ศิษย์มอบของขวัญปีใหม่ให้ท่านอาจารย์ จะบังอาจมีเงื่อนไขได้อย่างไรขอรับ?”

คราวนี้กลับเป็นหวังเซินที่ชะงักไป

สูตรล้ำค่าเช่นนี้ ต่อให้จะมีบันทึกไว้ในตำราโบราณที่หาได้ยาก ตำราเล่มนั้นก็คงจะหายากอย่างยิ่งยวด

คิดดูแล้วเฉินเยี่ยนคงจะได้มาด้วยความยากลำบากแสนสาหัส แต่กลับมอบให้เขาง่ายๆ เช่นนี้เชียวรึ?

แม้ว่าหวังเซินจะรู้จักรักษาตัวรอด แต่ก็ยังถือว่าตนเองเป็นคนซื่อตรงยุติธรรม ต่อให้จะอ่านจนเข้าใจแล้ว แต่ขอเพียงเขาไม่ตอบรับเงื่อนไขที่เฉินเยี่ยนเสนอ เขาก็จะไม่ใช้วิธีการเช่นนี้เป็นอันขาด

บัดนี้เฉินเยี่ยนกลับบอกว่าไม่มีเงื่อนไข นี่กลับทำให้หัวใจของเขาแขวนอยู่บนเส้นด้าย เอ่ยถามต่อไปว่า “เจ้าไม่อยากจะช่วยพ่อบุญธรรมของเจ้ารึ?”

เฉินเยี่ยนเงยหน้าขึ้น จ้องตรงไปยังหวังเซิน แล้วกล่าว “เมื่อรู้ว่าเป็นไปไม่ได้ หากศิษย์ยังดึงดันบีบบังคับให้ท่านอาจารย์ช่วยเหลือ จะนับเป็นวิถีของบัณฑิตได้อย่างไร? ศิษย์เป็นคนเมืองตงหยาง ย่อมต้องหวังให้ราษฎรเมืองตงหยางอยู่เย็นเป็นสุข และหวังให้ท่านอาจารย์ได้เลื่อนตำแหน่งสูงขึ้นไป”

พูดจบ ก็โค้งคำนับอย่างลึกซึ้งอีกครั้ง แล้วกล่าวต่อ “ของขวัญปีใหม่ส่งถึงแล้ว ศิษย์ไม่ขอรบกวนท่านอาจารย์อีกต่อไป”

ตอนที่จากไป ยังช่วยปิดประตูห้องอบอุ่นให้อย่างดี

ลมหนาวพัดโชยมาหนึ่งครั้ง เฉินเยี่ยนกลับยิ่งรู้สึกสดชื่นขึ้นหลายส่วน

ในห้องอบอุ่นนั้นร้อนเกินไป ทำให้เขาเหงื่อออกไม่น้อย ในใจก็กระสับกระส่าย

ทิวทัศน์น้ำแข็งหิมะเช่นนี้กลับทำให้ทัศนวิสัยเปิดกว้างขึ้นมาก

วันนี้หวังเซินรับของขวัญปีใหม่ของเขาแล้ว ก็เท่ากับติดหนี้บุญคุณเขาอย่างใหญ่หลวง

ด้วยอุปนิสัยของหวังเซิน อย่างน้อยก็ต้องตอบแทนบ้าง ส่วนจะตอบแทนอย่างไร เมื่อใดนั้น ก็ไม่ใช่เรื่องที่เขาจะตัดสินได้

หากหวังเซินเห็นแก่ของขวัญปีใหม่ชิ้นนี้ แล้วยอมให้คุณนายเจียงและโจวจี้ไป๋ในคุกอยู่สุขสบายขึ้นบ้าง ของขวัญชิ้นนี้ก็ถือว่าคุ้มค่าแล้วที่มอบให้

เมื่อเฉินเยี่ยนออกมาถึงประตู เฉินเต๋อโซ่วก็รีบเข้ามาหาทันที ถามด้วยความเป็นห่วง “เป็นอย่างไรบ้าง?”

เฉินเยี่ยนกล่าว “ส่งออกไปแล้วขอรับ”

เฉินเต๋อโซ่วพยักหน้าติดๆ กัน “ดีแล้ว ดีแล้ว”

(ไม่เสียแรงที่อาเยี่ยนนั่งยองๆ อยู่หน้าประตูศาลาว่าการเมือง ฝ่าลมฝ่าหิมะวาดอยู่ครึ่งชั่วยาม)

เฉินเยี่ยนกล่าวต่อ “สมควรไปเข้าพบท่านมหาปรมาจารย์แล้วขอรับ”

ลมและหิมะกำลังโหมกระหน่ำ สองพ่อลูกเดินฝ่าลมหนาวไปตลอดทาง รอบข้างเงียบสงัดไร้เสียง เฉินเต๋อโซ่วดึงปกเสื้อขึ้นสูงขึ้นอีกนิด แล้วจึงเอ่ยถามเฉินเยี่ยน “แล้วท่านเจ้าเมืองหวังจะยอมช่วยเจ้าจัดการตระกูลเกาเพราะภาพวาดไม่กี่แผ่นของเจ้ารึ? เขาไม่กลัวจะล่วงเกินตระกูลเกาหรือ?”

เฉินเยี่ยนสูดจมูก แล้วตอบ “นับตั้งแต่ที่ท่านปราบโจร ก็ไม่กลัวที่จะล่วงเกินตระกูลเกาแล้วขอรับ ส่วนจะยอมปกป้องข้าหรือไม่นั้น ก็ไม่มีใครล่วงรู้ได้”

สำหรับเฉินเยี่ยนแล้ว ตระกูลเกาเปรียบดังยักษ์ใหญ่ แต่สำหรับหวังเซินแล้วกลับไม่ใช่

หากตอนที่เขามอบภาพวาดให้แล้วเสนอให้หวังเซินคุ้มครองเขา หวังเซินย่อมต้องเกิดความไม่พอใจในตัวเขาขึ้นมา และกลับจะไม่ยอมช่วยเหลือ

แต่เขาไม่ได้เสนออะไรเลย หวังเซินกลับจะนึกถึงบุญคุณขึ้นมาบ้าง เมื่อคิดถึงความคิดเรื่องการปราบโจรครั้งก่อนและความคิดเรื่องกระดาษชำระในครั้งนี้ ก็จะยิ่งประเมินเขาสูงขึ้น และช่วยเหลือเขาในยามที่เหมาะสม

แต่ทว่าทั้งหมดนี้เป็นเพียงความเป็นไปได้เท่านั้น เขาไม่สามารถตัดสินได้อย่างแน่นอน

ด้วยเหตุนี้ เขาจึงยังต้องไปเข้าพบเหอรั่วสุ่ยอีก

เมื่อเทียบกับหวังเซินแล้ว เหอรั่วสุ่ยมีเกียรติภูมิของปัญญาชนมากกว่า และมีความเป็นไปได้มากกว่าที่จะยื่นมือเข้ามาช่วยเขาในยามคับขัน

เหอรั่วสุ่ยดูแลด้านการศึกษา พอดีกับที่ดูแลซิ่วไฉอย่างเขาอยู่ เขาก็สมควรจะไปเข้าพบ

ยิ่งไปกว่านั้น เหอรั่วสุ่ยก็เป็นอาจารย์ผู้คุมสอบของเขาเช่นกัน

จากที่เคยติดต่อกับเหอรั่วสุ่ยมาหลายครั้ง เหอรั่วสุ่ยค่อนข้างจะเป็นพวกอุดมคตินิยม

ควรจะเริ่มต้นจากด้านการศึกษา

เมื่อเฉินเยี่ยนแจ้งว่าเป็นผู้มามอบของขวัญปีใหม่ คนเฝ้าประตูก็เชิญเฉินเยี่ยนเข้าไปในจวนทันที

ตอนที่เฉินเยี่ยนไปถึง เหอรั่วสุ่ยกำลังอ่านรวมบทความร่วมสมัยอยู่

เมื่อเขาเข้ามา เหอรั่วสุ่ยก็เอ่ยปากถามทันทีว่าช่วงนี้เฉินเยี่ยนเขียนบทความอะไรบ้าง

เฉินเยี่ยนท่องบทความออกมา เหอรั่วสุ่ยชี้แนะสองสามประโยค แล้วจึงกล่าว “ไม่เลว ก้าวหน้ากว่าตอนสอบระดับมณฑลไม่น้อย เจ้าช่างขยันหมั่นเพียรยิ่งนัก”

“ศิษย์ไม่กล้าเกียจคร้านในการเรียนขอรับ”

เหอรั่วสุ่ยพอใจกับคำตอบของเฉินเยี่ยนอย่างยิ่ง

เดิมทีคิดว่าเฉินเยี่ยนจะท้อแท้เพราะเรื่องของโจวหรง แต่ดูจากตอนนี้แล้วกลับไม่ได้ส่งผลกระทบต่อการเรียนเลย

หากเฉินเยี่ยนสามารถสอบผ่านเซียงซื่อได้ ก็เท่ากับว่าความพยายามของเขาในฐานะขุนนางผู้ตรวจการศึกษาไม่สูญเปล่า

ในเมื่อได้ทำหน้าที่ขุนนางผู้ตรวจการศึกษาแล้ว ย่อมต้องหวังว่าจะสามารถคัดเลือกเสาหลักของแผ่นดินให้แก่ราชสำนักได้มากขึ้น

เหอรั่วสุ่ยเอ่ยถามถึงชีวิตของเฉินเยี่ยนในสำนักศึกษา

แววตาของเฉินเยี่ยนมืดมนลง เขายังกำลังคิดอยู่ว่าจะเอ่ยถึงเรื่องสำนักศึกษาอย่างไรดี เหอรั่วสุ่ยกลับชักนำบทสนทนามาถึงจุดนี้เสียแล้ว เฉินเยี่ยนจึงถือโอกาสกล่าวถึงเรื่องที่สำนักศึกษามีหนังสือเก็บไว้มากมาย และเรื่องที่บทความที่เหล่าอาจารย์ผู้สอนสอนนั้นล้าสมัยไปแล้วทีละเรื่อง

เรื่องที่อาจารย์ผู้สอนในสถานศึกษาของทางการเกียจคร้านนั้น เหอรั่วสุ่ยทราบดีอยู่แล้ว

เพราะอย่างไรเสียนี่ก็ไม่ใช่ปัญหาเรื้อรังของสำนักศึกษาเมืองตงหยางเพียงแห่งเดียว

เขาก็มีใจที่จะจัดการอยู่ แต่ก็จนปัญญาจริงๆ

ความสัมพันธ์ในสถานศึกษาของทางการนั้นซับซ้อนซ่อนเงื่อน เพียงแค่ขยับคนคนเดียว เกรงว่าจะต้องล่วงเกินผู้คนนับไม่ถ้วน

ยิ่งไปกว่านั้น อาจารย์เหล่านี้ส่วนใหญ่ก็เป็นผู้มีตำแหน่งจวี่เหริน ความสามารถด้านการประพันธ์ก็ไม่ด้อย หากไปล่วงเกินเข้าจริงๆ เกรงว่าเขาคงจะต้องถูกผู้คนหัวเราะเยาะด่าทอไปอีกหลายร้อยปีเหมือนกับอู่ต้าหลางผู้นั้น

ขัดตา แต่ก็ทำอะไรไม่ได้

เฉินเยี่ยนย่อมมองออกถึงความลำบากใจของเขา จึงได้เปลี่ยนเรื่องทันที “สำนักศึกษาไม่ได้เข้มงวด ทำให้นักศึกษามีเวลาว่างในการศึกษาด้วยตนเองมากขึ้น ไม่ได้ขัดขวางอะไร แต่ศิษย์สังเกตเห็นว่าชาวนาในหมู่บ้านอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ บางคนถึงกับเขียนชื่อตัวเองไม่ได้ ก็รู้สึกทอดถอนใจยิ่งนัก”

(สถานศึกษาของทางการจัดการไม่ได้ ก็จัดการเรื่องการศึกษาขั้นพื้นฐานก่อนก็ได้มิใช่หรือ?)

“หากสามารถมีอาจารย์สอนให้พวกเขาเขียนชื่อตัวเองได้ ต่อไปเมื่อเจอเรื่องการจ่ายภาษีธัญพืช ก็ไม่ต้องมาวาดสัญลักษณ์ส่งๆ แล้ว”

ราษฎรไม่รู้หนังสือ แต่ก็ต้องติดต่อกับทางราชการอยู่เสมอ

เช่น การเกณฑ์แรงงาน หรือตอนจ่ายภาษีธัญพืช

ในยามนี้ พวกเขามักจะวาดวงกลมหรือสัญลักษณ์อื่นๆ แทน

แต่สัญลักษณ์เหล่านี้ช่างยุ่งเหยิง หลายคนเพิ่งวาดเสร็จก็ลืมไปแล้ว

หรือไม่อย่างนั้นก็วาดผิดที่ เป็นต้น

หากสามารถเขียนชื่อตัวเองได้ ย่อมจะดีอย่างยิ่ง

เหอรั่วสุ่ยฟังแล้วก็รู้สึกสนใจ แต่ก็รู้ว่าเรื่องนี้ยากลำบากยิ่งนัก ไม่ใช่เรื่องที่ขุนนางผู้ตรวจการศึกษาอย่างเขาจะจัดการได้

ต่อให้ทุ่มเงินมหาศาลสร้างโรงเรียนราษฎร์ขึ้นมา แล้วจ้างอาจารย์มาสอน จะมีสักกี่คนที่มีเวลาว่างมาเข้าเรียน?

ไม่ทำงาน ทั้งครอบครัวก็ต้องอดตาย

เฉินเยี่ยนยิ้มแล้วกล่าว “ไม่ต้องลำบากถึงเพียงนั้นขอรับ เพียงแค่ส่งอาจารย์ไปสอนเขียนหนังสือสองสามตัวตามหมู่บ้านต่างๆ ในยามเย็น ใครในหมู่บ้านมีเวลาก็ไปเรียนเท่านั้นเอง ส่วนกระดาษพู่กันก็ไม่ต้องใช้ อ่างน้ำหนึ่งใบ พู่กันหนึ่งด้ามก็สามารถเขียนหนังสือบนพื้นได้แล้ว”

เหอรั่วสุ่ยราวกับได้รับการเทน้ำอมฤตราดรดศีรษะ

อาจารย์หนึ่งคน พู่กันหนึ่งด้าม ก็สามารถเดินทางไปได้ทั่วทุกสารทิศ

ยิ่งไปกว่านั้น ผู้ใหญ่ไม่มีเวลาเรียน เด็กเล็กๆ ในหมู่บ้านก็สามารถเรียนตามได้

เช่นนี้แล้ว เด็กเล็กๆ ก็เท่ากับได้รับการศึกษาขั้นพื้นฐานแล้ว ทั้งยังสามารถคัดเลือกผู้มีพรสวรรค์เข้าศึกษาได้เร็วยิ่งขึ้น

หากราษฎรในเมืองตงหยางมีความรู้หนังสือเพิ่มขึ้นอย่างมาก ก็จะนับเป็นผลงานทางการเมืองชิ้นใหญ่ของเหอรั่วสุ่ย

แม้ว่าเหอรั่วสุ่ยจะมีทิฐิของปัญญาชนอยู่บ้าง แต่ท้ายที่สุดก็ยังเป็นคนในแวดวงขุนนาง จึงไม่นับว่าเป็นปัญญาชนที่บริสุทธิ์ เพราะอย่างไรเสียผลงานทางการเมืองก็เป็นสิ่งเย้ายวนใจสำหรับขุนนางอย่างยิ่ง

เมื่อคิดถึง ‘คัมภีร์หลุนอวี่’ และ ‘คัมภีร์เมิ่งจื่อ’ ฉบับการ์ตูนที่จิ่วเยวียนหรือก็คือเฉินเยี่ยนวาดขึ้นมา เหอรั่วสุ่ยก็ทอดถอนใจว่าเฉินเยี่ยนช่างน่าเสียดายจริงๆ

หากเฉินเยี่ยนช่วยเขาดูแลด้านการศึกษา การศึกษาขั้นพื้นฐานก็จะเป็นเรื่องง่ายดาย

น่าเสียดายที่เด็กผู้นี้มีอนาคตที่ไกลยิ่งนัก ความคิดเช่นนี้จึงถูกเขากดลงไป

เมื่อเฉินเยี่ยนจากไป เหอรั่วสุ่ยก็คิดว่า หรือควรจะซื้อ ‘คัมภีร์หลุนอวี่’ ฉบับการ์ตูนเพิ่มอีกสักหน่อย ให้เด็กเล็กๆ เหล่านั้นได้อ่านดูบ้าง

...

เฉินเต๋อโซ่วเข้ามาหาอีกครั้ง สายตาจ้องมองเฉินเยี่ยนอย่างร้อนรน รอจนเฉินเยี่ยนพยักหน้า เขาจึงได้ถอนหายใจอย่างโล่งอก

“มีท่านขุนนางผู้ตรวจการศึกษากับท่านเจ้าเมืองสองขุนนางใหญ่คอยคุ้มครองเจ้า ก็น่าจะไม่มีอะไรแล้ว”

“พวกเขาสองคนยังไม่พอ มีเพียงศัตรูทางการเมืองของตระกูลเกาเท่านั้นที่จะคุ้มครองข้าได้”

เฉินเยี่ยนมองไปยังท้องฟ้าที่มืดครึ้มด้วยหมอก

แม้ว่าเขาจะมอบผลงานทางการเมืองชิ้นใหญ่ให้แก่ท่านเจ้าเมืองหวังและท่านมหาปรมาจารย์คนละชิ้น แต่ก็ไม่รู้ว่าทั้งสองจะยอมรับไว้หรือไม่

ต่อให้รับไว้ ก็ไม่แน่ว่าจะช่วยเขา

วิธีการที่ปลอดภัยที่สุด คือการกลายเป็นคมมีดอันแหลมคม คมมีดที่ศัตรูทางการเมืองของตระกูลเกาใช้ทิ่มแทงตระกูลเกา