ตอนที่ 73 เพื่อราษฎรแล้ว เสี่ยงสักนิดก็ไม่เป็นไร

เมื่อมอบหมายงานทดลองเผาซีเมนต์ให้สวีเจิ้งหยางแล้ว ชูเซวียนก็ลุกขึ้นเดินทางกลับ

สำหรับเขา ซีเมนต์ในยามนี้หากเผาออกมาได้ย่อมดีที่สุด

แต่หากเผาไม่ได้ ก็ยังมีสิ่งอื่นใช้ทดแทนได้เช่นกัน

เป็นเพียงการลองดูเล่นๆ ที่ลงมือทำไปพลางเท่านั้น

ในช่วงสิบกว่าวันต่อมา นอกกำแพงเมืองอิ้งเทียนฝู่ก็บังเกิดภาพความคึกคักอย่างยิ่ง

ผู้ประสบภัยนับพันคนที่ชูเซวียนเกณฑ์มา ต่างถือเครื่องไม้เครื่องมือกำลังขุดดินสร้างเตาเผากันอยู่ที่นี่

ครั้นเตาเผาอิฐสร้างเสร็จ ก็มีถ่านหินกองพะเนินเทินทึกถูกขนส่งมายังฝั่งนี้

เมื่อเตาเผาอิฐสิบกว่าเตาเริ่มพวยพุ่งควันไฟออกมา อิฐแดงล็อตใหญ่ก็ถูกผลิตออกมาเป็นจำนวนมาก

ความเคลื่อนไหวนั้นครึกโครมยิ่งใหญ่ ถึงขั้นที่ผู้คนในเมืองอิ้งเทียนฝู่บางส่วนยังต้องแห่กันออกมาดูความคึกคักโดยเฉพาะ

ภายในพระราชวังหลวง หลายวันมานี้จูหยวนจางเรียกได้ว่าปวดเศียรเวียนเกล้าจนแทบทนไม่ไหว

มิใช่เพราะเรื่องอื่นใด แต่เป็นเพราะแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นเมื่อหลายวันก่อนนั่นเอง

ตามแนวคิด "ฟ้าและมนุษย์สื่อถึงกัน" ที่ต่งจ้งซูแห่งยุคฮั่นริเริ่มขึ้น

ปรากฏการณ์วิปริตทางธรรมชาติทั้งหลาย ล้วนถือเป็นคำเตือนจากเบื้องบนที่ชี้ว่าผู้ปกครองแผ่นดินบริหารบ้านเมืองบกพร่อง

ต่งจ้งซูเคยกล่าวไว้ในฎีกาที่ถวายต่อฮั่นอู่ตี้ว่า เมื่อบ้านเมืองจะประสบความพินาศเพราะไร้คุณธรรม สวรรค์จะประทานภัยพิบัติลงมาเพื่อตำหนิเตือนสติก่อน หากยังไม่รู้จักสำรวจตนเอง ก็จะสำแดงสิ่งประหลาดวิปริตให้หวาดผวา หากยังคงไม่ยอมแก้ไข ความพินาศย่อยยับจึงจะมาเยือน เช่นนี้แลจึงเห็นได้ว่าน้ำพระทัยของสวรรค์เปี่ยมด้วยเมตตาต่อผู้เป็นเจ้าแผ่นดิน และปรารถนาจะระงับความวุ่นวายมิให้เกิด

ความหมายของวาจานี้ประจักษ์ชัดยิ่งนัก

นั่นคือทันทีที่เกิดอาเพศบนฟ้าหรือเกิดภัยพิบัติบนดิน ย่อมต้องเป็นเพราะเจ้าที่เป็นฮ่องเต้ทำสิ่งใดผิดพลาดไปเป็นแน่

ในเมื่อทำผิดพลาดไปแล้ว เช่นนั้นควรทำอย่างไรเล่า

หนึ่งคือสำรวจตนเอง สองคือรู้จักแปรเปลี่ยน

ดังนั้นเมื่อนำมาปฏิบัติจริง นั่นหมายความว่าเมื่อเกิดมหาภัยพิบัติขึ้น ฮ่องเต้จำต้องค้นหาความผิดพลาดของตนเองเสียก่อน แล้วจึงลงมือแก้ไขเปลี่ยนแปลง

แต่วิธีการที่เห็นผลชัดเจนกว่านั้น มักเป็นการให้ฮ่องเต้ร่างโองการสำนึกผิด ประกาศต่อไพร่ฟ้าเบื้องล่างและกราบทูลต่อฟ้าเบื้องบน

ให้ทั้งสรวงสวรรค์และโลกมนุษย์ได้รับรู้ว่าฮ่องเต้ยอมรับผิดแล้ว ขอภัยพิบัติอย่าได้มาเยือนอีกเลย

เดิมทีนี่เป็นเพียงอุบายที่ขุนนางสำนักขงจื๊อใช้คานอำนาจของจักรพรรดิ

แต่พอมาถึงจูหยวนจาง วิธีการนี้กลับใช้ไม่ค่อยได้ผลเสียแล้ว

เนื่องด้วยอยู่ในยุคน้ำแข็งน้อย นับตั้งแต่ราชวงศ์หมิงสถาปนาขึ้น ภัยพิบัติตามท้องที่ต่างๆ จึงไม่เคยขาดสาย

เมื่อปีกลาย ในเดือนแปดของรัชศกหงหวู่ปีที่เจ็ด จูหยวนจางได้ออกโองการสำนึกผิดเป็นครั้งแรก

ในเวลานั้นเนื้อหาของโองการสำนึกผิดยังมิได้เกี่ยวข้องกับภัยธรรมชาติ

สาเหตุหลักมาจากบ้านเมืองเพิ่งตั้งมั่น ชายแดนมีสงครามปะทุขึ้นบ่อยครั้ง ส่งผลให้ทหารหาญล้มตายเป็นจำนวนมาก ครอบครัวของพวกเขาขาดการดูแลชดเชยจนต้องใช้ชีวิตอย่างยากลำบาก

หลังจากออกโองการสำนึกผิดฉบับนี้ จูหยวนจางมีบัญชาให้ทางการท้องถิ่นคอยอุปการะเลี้ยงดูคนไร้ที่พึ่งพิง ทั้งพ่อหม้าย แม่หม้าย เด็กกำพร้า และคนชราไร้ทายาท พร้อมทั้งส่งผู้ลี้ภัยกลับคืนสู่ภูมิลำเนาเดิม

ทั้งยังกำกับดูแลการบังคับใช้นโยบายเงินชดเชยอย่างเข้มงวด

อาจกล่าวได้ว่า นี่เป็นเพราะจูหยวนจางตระหนักแก่ใจว่าตนดูแลเหล่าทหารที่ช่วยกอบกู้แผ่นดินได้ไม่ดีพอ จึงบังเกิดความละอายใจต่อพวกเขาอย่างแท้จริง

ทว่าหลังจากโองการสำนึกผิดฉบับนั้นเพิ่งเผยแพร่ออกไปได้เพียงสามเดือน

ในเดือนสิบเอ็ดของรัชศกหงหวู่ปีที่เจ็ด ก็เกิดปรากฏการณ์ดาวทั้งห้าโคจรวิปริตขึ้นมาอีก

จูหยวนจางจำต้อง "ขอขมา" ต่อเบื้องบนผ่านโองการสำนึกผิดอีกคำรบ โดยยอมรับว่าตนบกพร่องในศีลธรรมจนฟ้าส่งสัญญาณเตือน พร้อมทั้งให้คำมั่นว่าจะบำเพ็ญคุณธรรมแก้ไขความผิด

บัดนี้เวลาเพิ่งผ่านไปไม่ถึงหนึ่งปี

อิ้งเทียนฝู่อันเป็นราชธานีของโอรสสวรรค์ กลับเกิดแผ่นดินไหวขึ้นซ้ำอีก

คราวนี้หากจะให้จูหยวนจางออกโองการสำนึกผิดอีกครั้ง จูหยวนจางย่อมไม่สบอารมณ์อยู่บ้าง

มิเช่นนั้นแล้ว มิเท่ากับยอมรับว่าตนมีความผิดจริงหรอกหรือ

ไม่เช่นนั้นเหตุใดปีกลายเพิ่งออกโองการสำนึกผิดไป ปีนี้ภัยพิบัติจึงหวนกลับมาอีกเล่า

ในระหว่างที่จูหยวนจางต้องเหน็ดเหนื่อยกับการประลองกำลังกับเหล่าขุนนางราชสำนักอยู่นั้น

พระองค์ก็ทรงสั่งการให้ทหารเสื้อแพรหลวงจับตาดูสถานการณ์การบรรเทาทุกข์ในอิ้งเทียนฝู่อย่างใกล้ชิดเช่นกัน

เหมาเซียงก้มหน้าก้าวเข้าสู่ตำหนักอู่ยิงตามเคย หลังจากทำความเคารพแล้วจึงกราบทูลรายงานว่า "ทูลฝ่าบาท การบรรเทาทุกข์ของท่านชูในอำเภอซ่างหยวน มีความคืบหน้าใหม่แล้วพ่ะย่ะค่ะ"

"โอ้ มีความคืบหน้าอันใดรึ" จูหยวนจางตรัสถามด้วยความใคร่รู้

ด้วยทรงให้เหมาเซียงจับตาดูอย่างละเอียด การกระทำของชูเซวียนหลังเกิดภัยพิบัติ จูหยวนจางจึงทรงทราบกระจ่างแจ้งเป็นอย่างดี

พระองค์ทรงทราบว่าทันทีที่แผ่นดินไหวสงบลง ชูเซวียนก็รวบรวมคนทั้งหมดในที่ว่าการอำเภอทันที แล้วส่งไปยังจุดต่างๆ ในอำเภอซ่างหยวน เพื่อนำราษฎรกอบกู้ภัยพิบัติอย่างสุดกำลัง

ทั้งยังไปตามหาหมอจากร้านยาใหญ่ๆ ในอิ้งเทียนฝู่ มารักษาผู้บาดเจ็บอย่างประณีตถ้วนถี่

กระทั่งถึงการแจกจ่ายเสบียงเปิดโรงทานต้มข้าวต้ม จูหยวนจางก็ยังทรงเห็นว่าทำได้ไม่เลว

ถึงชูเซวียนจะลงมือว่องไว สั่งการผู้คนในที่ว่าการอำเภอซ่างหยวนจนหัวหมุน

ทว่าขุนนางมากมายของต้าหมิง คนที่ทำได้ถึงขั้นนี้ใช่ว่าจะไม่มี

แต่เรื่องหลังจากนั้น จูหยวนจางก็ค่อยๆ ดูไม่ออกแล้ว

ชูเซวียนจะเกณฑ์แรงงานในหมู่ผู้ประสบภัยก็ช่างเถอะ การจ้างงานแทนการแจกทานเป็นวิธีที่มีคนใช้มาทุกยุคทุกสมัย

แต่จูหยวนจางไม่เข้าใจว่า เพราะเหตุใดชูเซวียนต้องสร้างบ้านใหม่ให้ผู้ประสบภัยเหล่านั้นด้วย

พระองค์มิได้มองว่าเรื่องนี้ไม่ดี ในทางกลับกัน ในฐานะคนที่เคยประสบภัยมาก่อน

พระองค์อยากให้ขุนนางทั่วหล้าดีเลิศเหมือนชูเซวียนเสียด้วยซ้ำ

แต่ปัญหาคือ ลำพังกำลังของที่ว่าการอำเภอซ่างหยวนเพียงแห่งเดียว ชูเซวียนจะทำเรื่องนี้ให้สำเร็จได้หรือ

จูหยวนจางไม่คิดว่าจะเป็นไปได้เลย

ในฐานะฮ่องเต้ พระองค์ทรงทราบดีว่าที่ว่าการจะมีเงินอยู่เท่าใด

คิดจะสร้างบ้านให้คนมากมายถึงเพียงนี้ ต่อให้ชูเซวียนขายที่ว่าการอำเภอซ่างหยวนทิ้งก็ยังไม่พอ

"บ้านที่ใต้เท้าชูรับปากจะสร้างให้ผู้ประสบภัย วันนี้เริ่มลงมือก่อสร้างแล้วพ่ะย่ะค่ะ"

"สายสืบที่ทหารเสื้อแพรหลวงส่งไปสืบข่าวยังบอกอีกว่า ดูเหมือนใต้เท้าชูจะคิดค้นสิ่งของที่เรียกว่าซีเมนต์ขึ้นมา ใช้สร้างบ้านได้ดียิ่งกว่าน้ำปูนขาวเสียอีก"

"ซีเมนต์รึ" จูหยวนจางฟังจบก็ยิ่งใคร่รู้ น้ำปูนขาวในยุคนี้ไม่ใช่ของแปลก

ทว่าหากอยากให้ใช้การได้ดี ก็จำเป็นต้องผสมข้าวเหนียวลงไปด้วย

เวลานี้อำเภอซ่างหยวนเพิ่งเผชิญภัยพิบัติ ย่อมไม่เอาเสบียงอาหารไปผลาญทิ้งแน่

เช่นนั้นซีเมนต์ที่ชูเซวียนคิดขึ้นมานี้ ไม่แน่อาจทำขึ้นมาเพื่อสร้างบ้านโดยเฉพาะ

"ไป สั่งคนไปตรวจสอบดูให้ดีว่าซีเมนต์นี้คือสิ่งใดกันแน่ จากนั้นก็นำเข้ามาในวังบ้าง ข้าจะดูด้วยตาตนเอง"

"พ่ะย่ะค่ะ" เหมาเซียงรับพระราชกระแสรับสั่งแล้วรีบถอยออกจากตำหนักอู่ยิง

จูหยวนจางครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง แล้วให้ขันทีไปเรียกบัณฑิตฮั่นหลินมาเข้าเฝ้า

เวลานี้ในท้องพระโรงยังคงโต้เถียงกันเรื่องแผ่นดินไหวไม่หยุดหย่อน

ทว่าจูหยวนจางเห็นว่า เรื่องภาษีนี้สามารถยกเว้นให้ก่อนได้

"ร่างราชโองการเถอะ ภาษีอากรของอิ้งเทียนฝู่ในปีนี้ ให้ยกเว้นทั้งหมด"

ยามที่ชูเซวียนได้รับราชโองการที่จูหยวนจางส่งมา เขามิได้แปลกใจแม้แต่น้อย

ในทางกลับกัน สิ่งที่ทำให้เขาปวดหัวอยู่ในเวลานี้คืออีกเรื่องหนึ่ง

นั่นคือการใช้อิฐแดงสร้างบ้าน ดูเหมือนจะไปขัดต่อข้อห้ามเข้า

การผลัดเปลี่ยนราชวงศ์ของแดนจงหยวนมักจะยึดหลักธาตุทั้งห้า

นับตั้งแต่ธาตุน้ำของราชวงศ์ฉิน ผลัดเปลี่ยนมาหลายราชวงศ์ จวบจนถึงราชวงศ์หมิง ทุกคนต่างยอมรับกันโดยทั่วไปว่าราชวงศ์หมิงเป็นธาตุไฟ

ข้อแรกเป็นเพราะคำว่า 'หมิง' มีความหมายถึงแสงสว่างและความเจิดจ้า จึงสอดคล้องกับไฟ

ข้อต่อมาคือราชวงศ์หยวนถูกมองว่าเป็นธาตุทอง ราชวงศ์หมิงเป็นธาตุไฟ จึงจะสามารถโค่นล้มราชวงศ์หยวนลงได้

และแน่นอนว่าสีของไฟก็คือสีแดง

เวลานี้บ้านเรือนแถวแล้วแถวเล่าที่ชูเซวียนสร้างขึ้นใหม่ในตลาดใต้ ล้วนเป็นกำแพงอิฐสีแดงสด

ชูเซวียนรู้สึกไม่สบายใจอยู่บ้างจริงๆ ว่าจะมีผู้ตรวจการคนใดตาบอด ไปถวายฎีกาเอาผิดตนกับจูหยวนจางหรือไม่

ทว่าหากตัดเรื่องนี้ออกไป

ชาวบ้านที่ได้บ้านใหม่จากชูเซวียนกลับมีความสุขอย่างยิ่ง

เมื่อรู้ว่าชูเซวียนพาคนมาตรวจตราที่ตลาดใต้

ชาวบ้านจำนวนมากต่างพากันเข้ามาล้อมวง คุกเข่าโขกศีรษะขอบคุณเขา

เมื่อมองดูชาวบ้านอำเภอซ่างหยวนที่คุกเข่าอยู่เบื้องหน้า

ชูเซวียนก็ใจอ่อน ช่างเถอะๆ อย่างไรเสียเรื่องธาตุไฟนี้ ทางราชสำนักหมิงก็ยังไม่เคยกำหนดเป็นทางการ

ขอเพียงให้ชาวบ้านเหล่านี้มีที่อยู่อาศัย จะต้องเสี่ยงบ้างนิดหน่อยก็ไม่เป็นไรแล้ว