ตอนที่ 77 คนที่ทุกข์ยากที่สุดในต้าหมิง

วันรุ่งขึ้น บิดาของชิงอู๋ก็ถูกส่งตัวมาถึงจวนของชูเซวียน

ดูแล้วอายุยังไม่มาก เพิ่งจะสามสิบต้น ๆ รูปร่างกำยำล่ำสัน เห็นได้ชัดว่าเป็นมือทำงานชั้นยอด

"ขอนอบน้อมท่านเจ้าคุณและฮูหยินขอรับ"

เมื่อมาถึงห้องโถงเรือนพักผ่อนในเรือนหลัง บิดาของชิงอู๋ก็คุกเข่าลงทำความเคารพชูเซวียนและองค์หญิงอันชิ่ง

ชูเซวียนขมวดคิ้วเล็กน้อย ทว่ามิได้กล่าวอันใด เพียงแต่บอกให้อีกฝ่ายรีบลุกขึ้น

ยุคสมัยนี้ บ่าวไพร่ในไร่นามีฐานะทางสังคมต่ำต้อยยิ่งกว่าชาวบ้านทั่วไป เสียยิ่งกว่าชาวนาผู้เช่าที่ดินของคหบดีทำกินเสียอีก

ชาวนาผู้เช่าที่ดิน แม้จะต้องส่งมอบพืชผลให้แก่คหบดีทุกปี แต่อย่างน้อยก็ยังมีอิสรภาพในตัวเอง

ทว่าผู้คนในไร่นาส่วนใหญ่คือพวกที่ตกทุกข์ได้ยากจนต้องมาพึ่งพิง เป็นทาสรับใช้ที่ลงนามในสัญญาขายตัว จึงถูกเรียกว่า "เตี้ยนผู" หรือทาสเช่านา

ทาสเช่านาไม่อาจย้ายถิ่นฐานได้ตามใจชอบ อิสรภาพของบุตรหลานก็ถูกจำกัด ไม่เพียงห้ามยกให้เป็นบุตรบุญธรรมผู้อื่น ห้ามยกลูกสาวให้ใครตามใจชอบ แม้แต่ภรรยาที่เป็นม่ายก็ทำได้เพียงรับชายแต่งเข้าบ้าน จะแต่งงานออกไปมิได้เลย

หากพบเจอนายเงินที่จิตใจเมตตาก็ถือว่าโชคดีไป อย่างน้อยยังมีข้าวกินมีเสื้อผ้าใส่

แต่หากเจอพวกใจคอโหดเหี้ยม ความเป็นอยู่ก็แทบจะดูไม่ได้เลยทีเดียว

"เอาละ ลุกขึ้นเถอะ ได้ยินว่าเจ้ามีฝีมือช่างไม้อย่างนั้นหรือ"

ชูเซวียนเอ่ยถามด้วยท่าทีเป็นกันเอง องค์หญิงอันชิ่งในฐานะนายหญิงของเรือน เมื่ออยู่ต่อหน้าบ่าวไพร่ของตนเองก็มิต้องหลบเลี่ยง จึงนั่งฟังอยู่ข้าง ๆ

"ขอรับ... ผู้น้อยพอจะมีความรู้เรื่องงานไม้อยู่บ้างขอรับ" บิดาของชิงอู๋เดิมแซ่ม่า ตัวเขาเองเป็นทาสเช่านารุ่นที่สอง เติบโตมาในไร่นาตั้งแต่เล็ก

ต่อมาได้แต่งงานกับลูกสาวของครอบครัวบ่าวไพร่ในไร่ จึงได้กำเนิดชิงอู๋ออกมา

ตัวเขาไม่เคยมีชื่อดี ๆ ตั้งแต่เด็กก็ถูกเรียกว่าสือโถว พอโตขึ้นชื่อเป็นทางการจึงกลายเป็นม่าสือโถว

ยุคนี้ อย่าว่าแต่บ่าวไพร่ในไร่นาเลย แม้แต่ครอบครัวชาวบ้านทั่วไป ส่วนใหญ่ก็มักตั้งชื่อเล่นบุตรหลานให้ต่ำต้อยเข้าไว้ ด้วยหวังว่าจะได้เลี้ยงดูง่าย ๆ

ดังเช่นชิงอู๋ ชื่อเดิมของนางก็คือเฉ่าหนี

เพียงแต่องค์หญิงอันชิ่งเห็นว่าชื่อนี้ฟังดูไม่ดี จึงเปลี่ยนให้นางเป็นชิงอู๋ ซึ่งความหมายก็ยังคงเป็นวัชพืชสีเขียวอยู่ดี แต่ฟังดูรื่นหูกว่ากันมาก

"เอาเถอะ เช่นนั้นต่อไปเจ้าก็พักอยู่ที่จวนนี้ ถึงเวลาข้าจะมีงานมอบหมายให้เจ้าทำ"

ม่าสือโถวได้ยินดังนั้น ก็รีบคุกเข่าโขกศีรษะลงอีกครา "ขอบพระคุณท่านเจ้าคุณ ขอบพระคุณท่านเจ้าคุณขอรับ"

เดิมทีเขานึกว่าการมาครานี้ ก็แค่มาช่วยทำงานไม้ให้นายเงินเพียงชั่วคราว

คิดไม่ถึงว่าชูเซวียนจะให้เขาอยู่ที่จวนนี้เลย

สำหรับเขาแล้ว นี่นับเป็นเรื่องมงคลที่ฟ้าประทานมาทีเดียว

คนทำไร่ทำนาที่อยู่ในไร่นั้น แทบไม่มีทางเก็บเงินทองสะสมได้เลย

ข้าวสารผักผลไม้ที่ปลูกได้ในแต่ละปี นอกจากส่วนที่เก็บไว้กินใช้ของตนเองแล้ว ล้วนต้องถูกขนส่งเข้าเมืองทั้งหมด

แต่ยามนี้เขาได้มาอยู่ที่จวนของชูเซวียน เท่ากับว่าได้เริ่มต้นทำงานรับจ้าง แม้จะเป็นเพียงคนงานจิปาถะ ทว่าเดือนหนึ่งก็ยังได้เงินหลายเฉียน

เงินจำนวนนี้ดูเหมือนไม่มาก แต่ขอเพียงเก็บหอมรอมริบไปเรื่อย ๆ ช้าเร็วก็ย่อมสร้างเนื้อสร้างตัวได้

ถึงยามที่อายุมากขึ้น ไม่แน่ว่าอาจขอความเมตตาจากนายเงิน ให้ออกไปซื้อที่ดินสักแปลงเป็นของตนเอง ถึงเวลานั้นก็จะเป็นไทแล้ว

องค์หญิงอันชิ่งนั่งฟังอยู่ด้านข้าง พลางครุ่นคิดแล้วกวักมือเรียกชิงอู๋เข้ามาใกล้ ๆ พลางถามว่า "ข้าจำได้ว่า ครอบครัวเจ้ามีกันอยู่แค่สามคนใช่หรือไม่"

"เจ้ากับพ่อของเจ้าต่างก็มาอยู่ที่จวนแล้ว สู้เรียกแม่ของเจ้าให้มาอยู่ด้วยกันเสียเลยดีกว่า"

"จะได้ไม่ต้องปล่อยให้นางอยู่คนเดียวที่ไร่นา พวกเจ้าเองก็ไปเยี่ยมนางลำบากด้วย"

ชิงอู๋ได้ยินดังนั้น ก็คุกเข่าลงด้วยความซาบซึ้งใจจนน้ำตาไหล "ขอบพระคุณฮูหยินเจ้าค่ะ ขอบพระคุณฮูหยิน"

ชูเซวียนมองดูสองพ่อลูกแล้วก็ถอนหายใจในใจ เอ่ยขึ้นว่า "เอาละ อย่ามัวคุกเข่าอยู่กับพื้นเลย พาพ่อของเจ้าไปหาที่พักที่เรือนหน้าเถอะ"

"ต่อไปพวกเจ้าทั้งครอบครัวก็ตั้งใจทำงานสักสองสามปี เก็บเงินสะสมไว้บ้าง แล้วค่อยให้คนช่วยสู่ขอสามีดี ๆ ให้เจ้าสักคน วันคืนที่ดีก็จะมาถึงเอง"

"ขอบพระคุณท่านเจ้าคุณ ชิงอู๋ขอโขกศีรษะให้ท่านเจ้าคุณเจ้าค่ะ" ชิงอู๋หันไปโขกศีรษะให้ชูเซวียนหลายครั้ง ก่อนจะกล่าวด้วยน้ำเสียงหนักแน่น "พระคุณล้นพ้นของท่านเจ้าคุณและฮูหยิน ชิงอู๋ชาตินี้คงทดแทนไม่หมด ชิงอู๋จะไม่แต่งงานเจ้าค่ะ จะขอปรนนิบัติฮูหยินไปชั่วชีวิต"

ชูเซวียนได้ยินแล้วส่ายหน้าพลางหัวเราะไม่ได้ร่ำไห้ไม่ออก "เจ้าเด็กคนนี้อายุเท่าไหร่กันเชียว ถึงกล้าให้คำมั่นเช่นนี้"

"เอาละ รีบพาพ่อของเจ้าไปจัดการเรื่องที่พักให้เรียบร้อยเถอะ ข้ายังรอให้เขามาทำงานให้อยู่นะ"

เมื่อเหลือบไปเห็นสายตาอันอิจฉาของไป๋จื่อที่อยู่ข้าง ๆ ชูเซวียนจึงหันไปกล่าวกับนางว่า

"เจ้าก็ไม่ต้องอิจฉาไป ปรนนิบัติดูแลฮูหยินให้ดีเถอะ"

"หากดูแลฮูหยินได้ดี"

"วันข้างหน้า ข้าจะให้พ่อแม่ของเจ้าเข้ามาอยู่ในเมืองด้วยเช่นกัน"

ไป๋จื่อได้ยินดังนั้น ก็พลอยคุกเข่าลงขอบคุณชูเซวียนตามไปด้วยทันที

ชูเซวียนส่ายหน้าพลางบอกให้พวกนางลุกขึ้นแล้วออกไปได้

ครั้นคนออกไปจนหมด ชูเซวียนจึงถอนหายใจแล้วเอ่ยกับอันชิ่งว่า

"คนในไร่พวกนี้ จะผูกมัดพวกเขาไว้เช่นนี้ตลอดไปไม่ได้หรอก"

"พวกเราต้องหาหนทาง ให้พวกเขามีรายได้เข้ามาบ้าง"

อันชิ่งคิดเพียงว่าชูเซวียนสงสารที่คนเหล่านั้นต้องลำบาก จึงเอียงคอเอ่ยว่า "เรื่องนี้ไม่เห็นจะยากเลยนี่เจ้าคะ ท่านพี่ก็แค่แจกเงินให้พวกเขาทุกปีมิใช่ว่าเรียบร้อยแล้วหรือ"

"เจ้านี่นะ..." ชูเซวียนจิบชาคำหนึ่ง แล้วจึงกล่าวว่า "เอาแต่แจกเงินไม่ใช่หนทางที่ยั่งยืน ต้องทำให้พวกเขามีช่องทางทำมาหากินต่างหาก"

"ไร่ของเจ้าไม่กี่แห่งนั้น ดูเผิน ๆ ทุกปีก็พอทำเงินได้อยู่หรอก"

"แต่เจ้าลองคิดดูสิ นั่นต้องใช้ชาวไร่กี่ครอบครัวตรากตรำขุดดินหามา"

"หากเจ้าจะแจกเงินให้พวกเขาจริง ๆ ให้น้อยไปก็ไร้ประโยชน์ ให้มากไปก็ต้องควักเนื้อเข้าเนื้อ มิสู้ยกที่ดินในไร่ให้พวกเขาไปเลยยังจะดีเสียกว่า..."

อันชิ่งคิดตามแล้วก็เห็นจริง อย่างเช่นไร่ที่กำลังช่วยชูเซวียนผลิตสบู่ในยามนี้

เดิมทีแต่ละปีปลูกเสบียงได้ราวเจ็ดร้อยต้าน

หักส่วนที่คนในไร่กินใช้กันเองแล้ว อันชิ่งจะมีรายได้ราวสามร้อยห้าสิบตำลึง

เงินจำนวนนี้ดูเหมือนไม่น้อย ทว่าพอแบ่งไปถึงมือคนในไร่แต่ละคน ก็ตกเพียงคนละสองสามตำลึงเท่านั้น

แต่ทว่าตั้งแต่เริ่มผลิตสบู่ให้ชูเซวียน ผลกำไรของไร่แห่งนี้ก็พุ่งสูงขึ้นทันตา รายได้ปีหนึ่งมากกว่าเจ็ดพันตำลึง เพิ่มขึ้นจากเดิมกว่ายี่สิบเท่าเลยทีเดียว

ด้วยเหตุนี้ ชูเซวียนจึงจ่ายค่าแรงให้แก่ชาวไร่เหล่านี้ด้วย

แม้แต่ละเดือนจะได้เพียงหนึ่งถึงสองตำลึง แต่อย่างน้อยก็เปลี่ยนให้พวกเขาจากข้าทาสกลายมาเป็นคนงาน

"เช่นนั้นท่านพี่คิดจะให้ไร่อื่น ๆ ผลิตสบู่ด้วยหรือเจ้าคะ"

อันชิ่งเองก็คิดวิธีอื่นไม่ออก ได้แต่คิดจะทำตามอย่างเดิม

ชูเซวียนครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง อันที่จริงหากจะผลิตสบู่ในปริมาณมาก ก็ใช่ว่าจะทำไม่ได้

ปัญหาที่จำกัดกำลังการผลิตสบู่อยู่ในตอนนี้ หลัก ๆ แล้วยังคงเป็นเรื่องวัตถุดิบ

ประจวบเหมาะกับหลังเหตุการณ์แผ่นดินไหว จูหยวนจางได้ยกเว้นภาษีให้อำเภอซ่างหยวนเป็นเวลาหนึ่งปี

ถึงเวลานั้นเมื่อเก็บเกี่ยวผลผลิตในไร่ได้ อย่างน้อยก็พอกินไปได้ถึงสองสามปี

อาศัยโอกาสนี้ให้ไร่หลายแห่งของอันชิ่งละทิ้งพืชอาหารหลัก แล้วหันมาปลูกพืชเศรษฐกิจแทนทั้งหมด มองมุมไหนก็เป็นการค้าที่คุ้มค่า

ทว่า ในยุคโบราณอย่างไรเสียเสบียงอาหารก็ยังสำคัญที่สุด

ทั้งต้าหมิงยังขึ้นชื่อเรื่องภัยพิบัติสารพัด ชูเซวียนลังเลอยู่ชั่วครู่ จึงเอ่ยกับอันชิ่งว่า

"เริ่มตั้งแต่ปีหน้าเป็นต้นไป ให้เปลี่ยนพืชเพาะปลูกในไร่แต่ละแห่งเสียใหม่เถอะ"

"ให้แต่ละไร่ปลูกถั่วเหลืองกับเมล็ดผักกาดครึ่งหนึ่ง ส่วนอีกครึ่งที่เหลือให้ปลูกพืชเสบียง"

"ถึงตอนนั้นค่อยส่งคนไปรับซื้อวัตถุดิบทำสบู่จากที่อื่นเข้ามาเพิ่ม พยายามเร่งกำลังการผลิตขึ้นมาให้ได้"

อันชิ่งยืนฟังอยู่ข้าง ๆ โดยไม่เอ่ยขัด ครั้นเห็นชูเซวียนตัดสินใจได้แล้ว จึงเอ่ยอย่างว่าง่ายเหมือนเช่นเคยว่า "เช่นนั้นก็เอาตามที่ท่านพี่จัดแจงเลยเจ้าค่ะ!"