ตอนที่ 89 โด่งดังในนิทรรศการเทศกาลหนัง

วาเลนตินารู้สึกดีกับเขา เรื่องนี้ฉู่ซุ่นรู้ แต่ก็ไม่ได้ถึงขั้นตกหลุมรักเร็วขนาดนั้น อารมณ์ความรู้สึกส่วนใหญ่ของเธอคือความชื่นชมบูชามากกว่า

ผู้หญิงบางประเภทจะแพ้ทางคนมีความสามารถเป็นพิเศษ วาเลนตินาก็จัดอยู่ในกลุ่มนี้

วาเลนตินาเอ่ยถาม "ฉู่ เราไปเดินดูงานเทศกาลหนังกันหน่อยไหมคะ"

"ถ้าคุณอยากไป ก็ไม่มีปัญหาครับ" ฉู่ซุ่นตอบ

ทั้งสองคนนั่งเรือเล็กมุ่งหน้าไปยังเกาะลิโดเพื่อเข้าสู่อาคารจัดแสดง ช่วงเทศกาลหนังมีนักท่องเที่ยวเยอะมากจริง ๆ เดินเบียดเสียดกันจนแทบไม่มีที่ว่าง ถ้าตาไวพอก็จะมองเห็นดาราได้ไม่ยากเลย

อาคารจัดแสดงมีอยู่หลายแห่ง เอาเข้าจริงก็คล้าย ๆ กับโรงหนัง หนังเรื่องดังที่ได้รับรางวัลก็จะมีรอบฉายโชว์เยอะหน่อย ส่วนสายประกวดหลักโดยทั่วไปจะมีหนังผ่านเข้ารอบคัดเลือกยี่สิบเรื่อง บางครั้งก็อาจเป็นยี่สิบเอ็ดเรื่อง ไม่แน่นอนตายตัว

ตามทางเดินมีนักวิจารณ์และตัวแทนค่ายหนังยืนคุยกันอยู่เป็นระยะ นาน ๆ ทีก็มีรปภ. เดินตรวจตรา เพียงแต่รปภ. พวกนี้ค่อนข้างว่าง งานหลักคือคอยเตือนแขกผู้มาร่วมงานไม่ให้ยกโทรศัพท์มือถือขึ้นมาถ่ายรูป

วาเลนตินามองดูโปสเตอร์สารพัดแบบ ชั่วขณะนั้นจึงไม่รู้ว่าจะดูหนังเรื่องอะไรดี

"เบ็ตตี้", "กระโปรงแห่งฤดูเก็บเกี่ยว", "อาโดนิยาห์" และเรื่องอื่น ๆ อีกมากมาย เรื่อง "กระโปรงแห่งฤดูเก็บเกี่ยว" เป็นหนังแนวจริยธรรม ส่วน "อาโดนิยาห์" แค่เห็นชื่อก็รู้ว่าเป็นหนังประวัติศาสตร์ เล่าเรื่องราวของกษัตริย์โซโลมอน

ทันใดนั้นเธอก็เหลือบไปเห็นโปสเตอร์ที่คุ้นตา วาเลนตินาจึงถามขึ้น "ฉู่ ฉันได้ยินคุณเหลียงบอกว่า โปสเตอร์หนังคุณก็เป็นคนออกแบบเองเหรอคะ"

"ใช่ครับ ทำโปสเตอร์ค่อนข้างง่ายน่ะ" ฉู่ซุ่นตอบ

โปสเตอร์ของ "มาลีนา" มีสองแบบ แบบแรกคือภาพนิ่งจากหนังตอนที่มาลีนาและเรนาโตหันกลับมามอง จุดร่วมในสายตาของทั้งคู่คือแววตาที่เต็มไปด้วยความเคว้งคว้างสับสน

ตอนนั้นมาลีนาแสดงแววตาแบบนี้ไม่ได้อยู่หลายรอบ ยังดีที่ฉู่ซุ่นคิดวิธีออก...เรื่องราวตรงนี้ค่อนข้างยาว คงต้องเล่ากันหลายหมื่นคำ เอาเป็นว่าไม่พูดถึงแล้วกัน

ส่วนอีกแบบหนึ่งนั้นคลาสสิกที่สุด มาลีนาสวมกระโปรงลายดอกไม้ โน้มตัวลงไปจับข้อเท้า

ทั้งสองแบบล้วนเป็นเวอร์ชันยุโรป จริง ๆ แล้วฉู่ซุ่นอยากใช้โปสเตอร์โปรโมตของเวอร์ชันญี่ปุ่นมากกว่า มันช่างยอดเยี่ยมไร้ที่ติจริง ๆ

"ฉันชอบใบนี้มากกว่าค่ะ รู้สึกว่ามันมีเรื่องราวทางศิลปะมากกว่า" วาเลนตินาชี้ไปที่โปสเตอร์ภาพหันมอง

"จริง ๆ ใบนี้ก็มีเรื่องราวซ่อนอยู่ไม่น้อยนะ" ฉู่ซุ่นหยิบโทรศัพท์มือถือขึ้นมาแล้วค้นหาแผนที่ของประเทศอิตาลี

เขาเอ่ย "คุณลองดูแผนที่แผ่นนี้ แล้วค่อยดูโปสเตอร์ใบนี้ใหม่อีกทีสิครับ"

"เอ๊ะ" ตอนแรกวาเลนตินายังรู้สึกสงสัยอยู่บ้าง ทว่าพอมองดูอย่างละเอียดแล้วเธอก็สังเกตเห็น "ท่าทางของฉันเหมือนประเทศอิตาลีเลย ฉันหมายถึงท่าที่ฉันรับบทเป็นมาลีนาในโปสเตอร์นี้ มันเหมือนแผนที่อิตาลีมาก"

นอกเหนือจากแผ่นดินใหญ่ของอิตาลีแล้ว เกาะซิซิลีก็คือตำแหน่งของข้อเท้า ส่วนเกาะซาร์ดิเนียก็คือภาพระยะไกลของเรนาโต ไม่ว่าตอนแรกที่ออกแบบโปสเตอร์นี้จะมีเจตนานี้อยู่จริงหรือไม่ แต่อย่างไรเสียฉู่ซุ่นก็จงใจทำ และยังปรับสัดส่วนตามนั้นอย่างตั้งใจอีกด้วย

"ไม่รู้สึกเหรอว่าสิ่งที่มาลีนาต้องเผชิญ มันเหมือนกับอิตาลีในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองเลย" พอพูดถึงความหมายเชิงลึกของภาพยนตร์ ฉู่ผู้เป็นบุตรแห่งระบบและกูรูผู้รู้แจ้งแห่งโลกภาพยนตร์ก็แสดงออกชัดเจนว่า เรื่องแค่นี้เขารับมือได้สบาย ๆ

"ประชาชนชาวอิตาลีในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองก็เป็นแบบนี้เหมือนกัน หากพูดให้ถูกต้องก็คือ ในยามสงคราม คนธรรมดาทั่วโลกล้วนไม่ต่างกัน พวกเขาไม่มีสิทธิ์เลือกอะไรเลย"

ฉู่ซุ่นเล่า "ผมจะเล่าเรื่องสั้น ๆ เรื่องหนึ่งให้ฟัง เมื่อก่อนมีเด็กที่เป็นญาติมาเที่ยวที่บ้านผม ตอนนั้นผมกำลังอ่านหนังสืออยู่ เขาถามว่าผมอ่านหนังสืออะไร ผมตอบไปว่า 'สงครามและสันติภาพ' แล้วเขาก็ถามต่อว่ามันเป็นหนังสือเกี่ยวกับสงครามใช่ไหม ผมจึงตอบกลับไปตามสัญชาตญาณว่า ประเด็นหลักไม่ใช่สงคราม แต่คือสันติภาพต่างหาก"

"พอพูดจบผมก็หัวเราะออกมาเอง เขายังเด็กอยู่ พูดไปเขาก็คงไม่เข้าใจ แต่พวกผู้ใหญ่คนอื่น ๆ ควรจะต้องเข้าใจเรื่องนี้กันได้แล้ว" ฉู่ซุ่นกล่าว

ตั้งแต่การพบกันครั้งแรก วาเลนตินาก็รู้สึกมาตลอดว่าฉู่ซุ่นรู้เรื่องต่าง ๆ มากมายเหลือเกิน อีกทั้งความคิดความอ่านก็แตกต่างไปโดยสิ้นเชิง แม้ก่อนหน้านี้เธอจะไม่เคยเล่นหนัง แต่ก็เคยพบปะกับผู้กำกับคนอื่นมาบ้าง ทว่าไม่เคยมีใครทำให้เธอรู้สึกแบบนี้ได้เลย

มิน่าล่ะ ตอนถ่ายโปสเตอร์ถึงได้เจาะจงให้เธอปรับท่าทาง ตอนนั้นเธอคิดแค่ว่ามันแปลก ๆ เพราะในฐานะนางแบบ การโพสท่าถือเป็นงานมืออาชีพของเธอ และเธอก็ไม่คิดว่าท่านั้นมันสวยงามตรงไหนเลย ที่แท้มันก็เป็นอย่างนี้นี่เอง

"นี่น่ะเหรอคะ ที่คุณบอกว่าทำโปสเตอร์มันง่าย" วาเลนตินานึกไม่ถึงจริง ๆ ว่าโปสเตอร์ที่เธอคิดว่าไม่มีเรื่องราวอะไร แท้จริงแล้วกลับแฝงความหมายไว้มากมายถึงขนาดนี้

"มันก็ง่ายจริง ๆ นั่นแหละ ผมแค่ออกแบบเล่น ๆ ไปงั้นเอง" ฉู่ซุ่นตอบด้วยท่าทีสบาย ๆ ราวกับเป็นเรื่องธรรมดา

วาเลนตินารู้สึกเหมือนกำลังถูกเหยียดหยามสติปัญญา เธอจึงตัดสินใจเปลี่ยนเรื่องคุยทันที "ฉู่ เราไปดู 'มาเลน่า' กันหน่อยไหมคะ"

ฉู่ซุ่นแปลกใจ "จะไปดูหนังที่ตัวเองถ่ายทำไมล่ะครับ ในเมื่อผมก็รู้เนื้อเรื่องหมดอยู่แล้ว"

"ก็จะได้ดูปฏิกิริยาของพวกนักวิจารณ์หนังไงคะ" วาเลนตินาตอบ

"ไม่ต้องหรอก ผมมั่นใจในหนังของผม" ฉู่ซุ่นเชื่อมั่นในตัวทอร์นาทอเรกับมอร์ริโคเนอย่างยิ่ง ซึ่งมันก็มีค่าเท่ากับเชื่อมั่นในตัวเองนั่นแหละ

"ไปดู 'เบ็ตตี้' กันดีกว่า ได้ยินว่าหนังเรื่องนี้จะเป็นคู่แข่งตัวฉกาจที่สุดของเรา" ฉู่ซุ่นเลือก

ผู้กำกับของเรื่อง "เบ็ตตี้" คือโอเดียร์ เขาเป็นผู้กำกับชาวอิตาลีชื่อดังในโลกใบนี้ ทั้งยังเคยคว้ารางวัลผู้กำกับยอดเยี่ยมจากเทศกาลภาพยนตร์เวนิสมาแล้วตัวหนึ่ง

"ตามใจคุณเลยค่ะ"

ทั้งสองคนเดินเข้าโรงฉาย "เบ็ตตี้" คือชื่อของตัวละครเอกหญิง หนังเรื่องนี้เล่าถึงสามช่วงชีวิตของเบ็ตตี้ ได้แก่ วัยแรกรุ่น วัยผู้ใหญ่ และวัยชรา บรรยากาศโดยรวมของเรื่องจัดว่าหม่นหมองอย่างมาก

พูดไปแล้วก็ช่างบังเอิญนัก วันนี้โอเดียร์เองก็แวะมาที่โรงฉายเรื่อง "มาเลน่า" เหมือนกัน เพื่อมาดูคู่แข่งตัวฉกาจที่สุดของตน

เหตุใดเขาถึงเพิ่งมาดูเอาป่านนี้ตอนที่งานใกล้จะปิดม่านลงแล้วล่ะ ก็เพราะมัวแต่ยุ่งกับการสังสรรค์ในหมู่เพื่อนฝูงน่ะสิ ในฐานะคนที่เกิดในแคว้นลาซีโอของอิตาลี ทั้งยังอาศัยอยู่ที่แคว้นลอมบาร์เดียมาหลายปี เขาย่อมมีเพื่อนฝูงมากมาย และในฐานะผู้กำกับชื่อดัง เขาก็มีคนรู้จักในวงการเยอะแยะไปหมด

ปีนี้โอเดียร์อายุห้าสิบสามปี สำหรับคนเป็นผู้กำกับแล้ว ถือว่ายังไม่แก่เลยสักนิด เส้นผมของเขาขาวโพลนไปทั้งศีรษะ แต่กลับสวมแว่นตากรอบสีดำ คิ้วยังดกดำ ใบหน้าเกลี้ยงเกลาไร้หนวดเคราเพราะโกนมาอย่างเรียบร้อย

"ผู้กำกับชาวจีนที่เพิ่งเคยมาเกาะซิซิลีเป็นครั้งแรก กลับถ่ายหนังเกี่ยวกับอิตาลีที่เมืองซีรากูซาเนี่ยนะ" พอนึกถึงตรงนี้ โอเดียร์ก็อดที่จะแย้มยิ้มออกมาไม่ได้

เขาไม่คิดหรอกว่าผู้กำกับชาวจีนคนนั้นจะฝีมือไม่เอาไหน หนังที่ผ่านเข้ารอบสายประกวดหลักได้จะแย่ได้อย่างไรกัน ยิ่งไปกว่านั้นยังเป็นหนังเปิดเทศกาลอีกด้วย โอเดียร์เพียงแค่อยากรู้ว่า ผู้กำกับชาวจีนคนนี้จะเล่าเรื่องราวแบบไหนออกมากันแน่

ภายในโรงฉายเต็มไปด้วยผู้ชมจนไม่มีที่นั่งว่าง หนังเริ่มเปิดฉายแล้ว โอเดียร์จึงวางความคิดฟุ้งซ่านลงก่อน

เมื่อเสียงและภาพดังขึ้นพร้อมกัน ช็อตแรกเป็นภาพระยะปานกลางของตรอกซอกซอยลึก ไร้ซึ่งตัวละครสำคัญ ทุกคนล้วนเป็นเพียงฉากหลัง

"จัดฉากได้ดีทีเดียว" โอเดียร์ไม่ได้ผ่านยุคทศวรรษ 1940 มาก่อน แต่เขาคือคนอิตาลี

พอมองดูการแต่งกายของตัวละคร โอเดียร์ก็จับจุดสำคัญได้ ผู้กำกับชาวจีนคนนี้น่าจะจ้างทีมงานเบื้องหลังส่วนใหญ่เป็นคนอิตาลี แถมยังเป็นมืออาชีพตัวจริงเสียงจริง ในฐานะผู้กำกับเขาย่อมรู้ดีว่า ฉากหลายฉากที่ดูเผิน ๆ เหมือนเรียบง่าย แท้จริงแล้วกลับต้องใช้ความประณีตและใส่ใจอย่างยิ่งยวด

"ดูท่าคงจะเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับวัยหนุ่มของเด็กผู้ชายคนหนึ่งสินะ"

โอเดียร์เห็นว่าโทนหลักของหนังเรื่องนี้คือแสงแดดเจิดจ้า ฉากหลังคือเหตุการณ์ที่มุสโสลินีประกาศสงครามกับอังกฤษและฝรั่งเศส ช่วงเริ่มต้นดำเนินไปอย่างเรียบง่าย โดยเล่าผ่านสายตาของเรนาโต พระเอกของเรื่อง ที่เล่าถึงตอนอายุสิบสองขวบครึ่งกับการได้พบมาลีนาเป็นครั้งแรก

ในวันหนึ่งของปี 1940 เรนาโตได้รับจักรยานคันแรกในชีวิต

ตรงนี้มีบทพูดประโยคหนึ่งที่สะกิดใจโอเดียร์เข้าอย่างจัง เจ้าของร้านบอกกับเรนาโตว่า จักรยานคันนี้ "ตัวถังมาจากอังกฤษ เฟืองมาจากฝรั่งเศส ส่วนเบรกมาจากที่ไหนข้าก็ลืมไปแล้ว แต่โซ่น่ะของซิซิลี มันเยิ้มตลอดเวลาแบบนี้รับรองว่าปลอดภัยแน่นอน"

"ฉันคิดมากไปเองหรือเปล่านะ" โอเดียร์ดูต่อไป และไม่นานเขาก็รู้สึกว่าบทพูดประโยคนี้ เขาไม่ได้คิดมากไปเองจริง ๆ

เด็กกลุ่มหนึ่งใช้แว่นขยายแกล้งมด แกล้งจนกระทั่งมดตายไป แล้วเด็กกลุ่มนั้นก็เริ่มสวดภาวนา

เรนาโตปั่นจักรยานคันใหม่มา ได้รับอนุญาตให้เข้าร่วมกลุ่มกับเพื่อน ๆ ทันใดนั้นก็มีคนหนึ่งตะโกนขึ้นมาว่า "เธอมาแล้ว!" จากนั้นทุกคนก็นั่งเรียงแถวกันอย่างเป็นระเบียบ เรนาโตยืนงงเป็นไก่ตาแตก ไม่รู้ว่าเกิดเรื่องอะไรขึ้น แต่ก็ยอมนั่งลงตามไปด้วย

วาเลนตินาในบทบาทของมาลีนาปรากฏตัวขึ้น ผมยาวสลวยในชุดกระโปรงสีขาว โดยเฉพาะชุดกระโปรงที่แนบเนื้อจนเน้นสัดส่วนให้เด่นชัด คลอเคลียไปกับดนตรีประกอบจังหวะสดใส ช่างงดงามจับใจจริง ๆ ถึงกับมีคนในโรงฉายกระซิบกระซาบกันว่า นักแสดงคนนี้สวยหยาดเยิ้มเหลือเกิน

เรนาโตได้เห็นมาลีนาเป็นครั้งแรก น้องชายตัวน้อยของเขาก็เคารพธงชาติตั้งตรงขึ้นมาเองเสียแล้ว

"น่าสนใจ" โอเดียร์แย้มยิ้ม "ภาพปั่นจักรยาน ภาพแกล้งมด ภาพประกาศสงคราม และภาพตัวเอกหญิงแต่งตัว การตัดต่อแบบคู่ขนานของทั้งสี่ช็อตนี้ แต่ละฉากไม่มีจุดเชื่อมโยงกันเลย แต่สุดท้ายกลับมาบรรจบกันที่การปรากฏตัวของนางเอก ช่างคิดได้ล้ำลึกจริง ๆ"

หลังจากมาลีนาเดินผ่านไป เด็กหนุ่มกลุ่มนั้นก็พากันปั่นจักรยานเร่งรุดไปดักรอข้างหน้าเธออีก เพื่อที่จะได้ยลโฉมเธอให้มากขึ้นอีกนิด

"เพียงสบตาเจ้าในหมู่ชน ไม่อาจลืมเลือนใบหน้านั้นได้อีกเลย" ช่างเหมาะเจาะที่จะใช้เนื้อเพลงท่อนนี้มาบรรยายความรู้สึกของเรนาโตเหลือเกิน อย่างน้อยนับตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา ในหัวของเขาก็มีแต่เงาร่างของมาลีนา แม้กระทั่งเวลากลางวันนั่งเรียนหนังสืออยู่ในห้อง จิตใจก็ล่องลอยไม่อยู่กับเนื้อกับตัว

ตกกลางคืนเขานอนพลิกตัวไปมาจนทนไม่ไหว แอบสะกดรอยตามมาลีนา ยิ่งไปกว่านั้น พอถึงตอนกลางคืนยังขุดรูแอบดูเธออีกด้วย ใช่แล้ว พฤติกรรมนี้มันโรคจิตชัด ๆ

ความขัดแย้งหลักในช่วงแรกคือกางเกงขายาว เรนาโตขโมยกางเกงของพ่อไปจ้างช่างแก้เป็นกางเกงขายาวมาใส่ เพราะคนที่ใส่กางเกงขาสั้นคือเด็ก เขาอยากเป็นผู้ใหญ่ และทั้งหมดก็เพราะมาลีนา

เมื่อดำเนินเรื่องต่อไป ตัวตนของมาลีนาก็ค่อย ๆ กระจ่างชัดขึ้น เธอเป็นลูกสาวของครูสอนภาษาละตินที่หูหนวกในเมือง มีสามีแล้วแต่สามีไปเป็นทหารรับใช้ชาติ เธอจึงต้องใช้ชีวิตอยู่เพียงลำพัง

ด้วยความที่งดงามเกินไป ผู้ชายในเมืองแทบทุกคนที่เห็นเธอต่างก็เหม่อลอยหลงใหล ส่วนพวกผู้หญิงก็ริษยาเธอจนเข้าไส้ จึงพากันใส่ร้ายป้ายสีลับหลัง

"ผมชอบการวางโครงแบบนี้แฮะ" โอเดียร์เอ่ยปากชม "ไม่บอกผ่านเนื้อเรื่องตรง ๆ ว่ามาลีนาเป็นคนยังไง แต่กลับใช้มุมมองการแอบดูของเรนาโตทำให้คนดูเข้าใจว่า แท้จริงแล้วเธอเป็นผู้หญิงที่รักเดียวใจเดียว"

"เพราะเมื่อคนดูอยู่ในมุมมองของการแอบดู ก็เท่ากับว่ากำลังแอบมองมาลีนาอยู่เหมือนกัน วิธีนี้ทำให้คนดูยอมรับได้ง่ายขึ้นกว่าเดิม ผมชอบการวางโครงแบบนี้จริง ๆ" โอเดียร์ย้ำชมถึงสองครั้ง

หนังเรื่องนี้แก้ต่างข่าวลือเสียหายเกี่ยวกับความรักสนุกของมาลีนาได้อย่างเรียบง่ายเหลือเกิน เพียงแค่ภาพมาลีนากอดรูปถ่ายของสามีแล้วเต้นรำอยู่คนเดียวในบ้าน

เรนาโตไปซื้อแผ่นเสียงไวนิลแบบเดียวกับที่มาลีนาฟัง แล้วเอากลับมาเปิดที่บ้าน ฟังเพลงเดียวกันกับเธอ ราวกับว่ามาลีนาได้มายืนอยู่เคียงข้างเขาจริง ๆ

เป็นฉากจินตนาการอีกแล้ว โอเดียร์คาดว่าหนังเรื่องนี้คงจะมีฉากเพ้อฝันแบบนี้อยู่อีกมาก อย่างก่อนหน้านี้เรนาโตก็เคยจินตนาการว่ามาลีนาใช้ให้เขาไปซื้อบุหรี่ให้ ส่วนตอนนี้ก็กำลังจินตนาการว่ามาลีนากำลังกอดเขา

คืนนั้นเรนาโตจึงต้องพึ่งพามือขวาไปตามระเบียบ

เรนาโตเริ่มเขียนจดหมายรักถึงมาลีนา แต่พอเขียนเสร็จก็ฉีกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยแล้วโยนทิ้งลงทะเล

เนื้อเรื่องดำเนินมาถึงจุดเปลี่ยนถัดไป เรนาโตปั่นจักรยานสะกดรอยตามมาลีนาอีกครั้ง ทว่าคราวนี้มาลีนาเดินทางมายังสถานที่แปลกตาแห่งหนึ่ง ซึ่งแปลกตาในมุมมองของเรนาโต จากนั้นเขาก็เห็นผู้ชายคนหนึ่งโยนกุญแจลงมาจากตึกชั้นบน เพื่อให้มาลีนาไขประตูเข้าไปในบ้าน

หรือว่ามาลีนาจะเป็นเมียน้อยของคนอื่นจริง ๆ? เรนาโตตกอยู่ในห้วงความคิด

ถัดจากนี้ไปคือกลวิธีถ่ายทำที่คลาสสิกที่สุดของทอร์นาทอเร เรียกได้ว่าเป็นเครื่องหมายการค้าของเขาเลยทีเดียว ทว่าในโลกใบนี้ มันกำลังจะกลายเป็นเครื่องหมายการค้าของฉู่ซุ่น