ตอนที่ 90 ผู้กำกับคนนี้ไร้หัวใจ

ทอร์นาทอเรชอบใส่ภาพยนตร์เข้าไปในเนื้อเรื่องของหนัง แล้วหลอมรวมมันเข้ากับบท ภาพยนตร์ที่เป็นจุดสูงสุดของเขาคือ Cinema Paradiso ซึ่งในท้ายที่สุดได้รับการยกย่องว่าเป็นฉากจบที่งดงามที่สุดในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์

และ "มาเลน่า" ก็มีเทคนิคที่คล้ายคลึงกัน ในตอนที่เรนาโตกำลังดูหนังด้วยความสับสนทรมานใจ ทันใดนั้นภาพยนตร์ขาวดำบนจอก็กลายร่างเป็นภาพจินตนาการของเรนาโตโดยตรง เขากลายเป็นพระเอกที่สวมสูทสีดำดูเป็นผู้ใหญ่เต็มตัว ส่วนนางเอกก็คือมาลีนา

จุดที่น่าสนใจจุดหนึ่งคือ ในฉากละครที่เรนาโตจินตนาการถึงตัวเองกับมาลีนา เขาตบหน้ามาลีนาไปหนึ่งฉาด

"ฉากนี้เจ๋งชะมัด ไม่เพียงชี้ให้เห็นชัดเจนว่าเรนาโตมีความต้องการจะครอบงำมาลีนาเท่านั้น แต่ยังใช้บรรยากาศแวดล้อมโดยไม่ต้องเอ่ยคำพูดแม้แต่คำเดียว ทำให้ผู้ชมสัมผัสได้ถึงความรู้สึกของเรนาโตในเวลานี้ ยิ่งไปกว่านั้น วิธีการเล่าเรื่องแบบนี้ยังกลมกลืนกับบรรยากาศโดยรอบเป็นอย่างยิ่ง ไม่มีความขัดหูขัดตาเลยสักนิด"

คนที่ตกตะลึงกับฉากนี้ไม่ได้มีเพียงแค่โอเดียเท่านั้น นักวิจารณ์ทุกคน ตลอดจนผู้กำกับที่อยู่ในงาน ต่างก็พากันอุทานด้วยความทึ่ง

หากคอหนังทั่วไปดูช็อตนี้คงรู้สึกแค่ว่าน่าสนใจ หรืออาจจะตลกดีด้วยซ้ำ แต่ในฐานะผู้กำกับ สิ่งที่โอเดียแสวงหาคือการใช้ภาษาภาพยนตร์สื่อสารสิ่งที่ต้องการแสดงออกมา เพื่อให้ผู้ชมอ่านมันเข้าใจได้

ก่อนหน้านี้ถ่ายทอดภาพจินตนาการของเรนาโต มาคราวนี้เขียนภาพจินตนาการลงไปในภาพยนตร์ขาวดำ เทคนิคชั้นเชิงช่างยอดเยี่ยมเหลือเกิน

"ภาษาภาพยนตร์ของผู้กำกับชาวจีนคนนี้โดดเด่นมาก" แม้จะเพิ่งดูไปได้เพียงยี่สิบห้านาที โอเดียก็มั่นใจแล้วว่า หนังเรื่องนี้คู่ควรอย่างยิ่งยวดกับการเป็นภาพยนตร์เปิดเทศกาล

เรนาโตที่ยังคงไม่วางใจ แอบกลับมาที่กระท่อมหลังแปลกตาอีกครั้ง เขาปีนขึ้นไปบนระเบียงเพื่อมองดูหน้าตาของชายคนนั้นให้ชัดเจน ทว่าสุดท้ายกลับพบว่าชายคนดังกล่าวเป็นเพียงพ่อของมาลีนา และบ้านหลังแปลกตานี้ก็คือบ้านของพ่อเธอนั่นเอง เรนาโตจึงถอนหายใจออกมาอย่างโล่งอก

ตามมาด้วยภาพจินตนาการในหนังขาวดำอีกฉาก เรนาโตจินตนาการว่าตัวเองเป็นทาร์ซาน จินตนาการว่าตัวเองเป็นคาวบอยตะวันตก จินตนาการว่าตัวเองเป็นทาสชาวอียิปต์ตัวจ้อย และในทุกบทบาทล้วนมีมาลีนาอยู่ด้วยทั้งสิ้น

มือขวาคงต้องบอกว่ารับภาระหนักหนาเกินไปแล้ว

เนื้อเรื่องดำเนินมาถึงจุดพลิกผันครั้งใหญ่ เมื่อมีข่าวส่งตรงมาจากแนวหน้าว่า สามีของมาลีนาเสียชีวิตแล้ว มาลีนาโศกเศร้าแทบขาดใจ ทว่าปฏิกิริยาของคนรอบข้างเมื่อได้ยินข่าวนี้กลับกลายเป็นว่า สามีตายแล้ว พวกเราก็จีบมาลีนาได้แล้วสิ

ถึงขั้นมีคนยิ้มพลางปรบมือด้วยซ้ำ

ผู้คนในโรงฉายต่างสัมผัสได้ถึงความอัปลักษณ์ของสันดานมนุษย์เมื่อได้เห็นฉากนี้ แต่ไม่นานนัก ผู้กำกับก็ใช้เนื้อเรื่องอีกฉากหนึ่งเพื่อเผยให้เห็นความจริงอันตรงไปตรงมา

เรนาโตเป็นห่วงมาลีนา จึงแอบมาที่บ้านของเธอ และเห็นเธอนอนร้องไห้อยู่บนเตียงด้วยความเสียใจ ในชุดกระโปรงสั้นสีดำยาวคลุมเข่า

หากจะใช้สำนวนสักคำมาบรรยายภาพของมาลีนา คำว่า "เรือนร่างอันเย้ายวนนอนทอดกาย" ช่างเหมาะสมเหลือเกิน โดยเฉพาะถุงน่องสีดำกับสะโพกผายทรงสวย รูปร่างของวาเลนตินานั้น อย่าว่าแต่ผู้ชายเลย แม้กระทั่งเพศเดียวกันก็ยังมีแรงดึงดูดใจอย่างร้ายกาจ

"ลองเทกฉากนี้ คุณพระช่วย ผู้กำกับคนนี้กำลังทำอะไรกันแน่?"

คนอิตาลีมักจะมีการใช้มือประกอบท่าทางค่อนข้างมาก โอเดียเองก็เช่นกัน ในเวลานี้เขายกมือขึ้นโบกไปมาในอากาศสองครั้ง

ปฏิกิริยาของเขาเกิดขึ้นเพราะหนังกำลังบอกกับผู้ชมอย่างตรงไปตรงมาว่า อย่าเพิ่งไปคิดว่าคนในเรื่องชั่วร้าย เพราะ "ตัวคุณเอง" ก็เป็นเช่นนั้นเหมือนกัน มาลีนาน่าสงสารขนาดนั้น แต่คุณก็ยังถูกความเซ็กซี่ของเธอปลุกเร้าตัณหาขึ้นมาได้อยู่ดี

"ความงดงามไม่ใช่ความผิด แต่การงดงามสะกดใจถึงเพียงนี้กลับเป็นความผิด เพราะนี่คือสันดานดิบของมนุษย์" โอเดียมีลางสังหรณ์ว่า หนังที่มีโทนภาพสว่างสดใสขนาดนี้ จะต้องเป็นโศกนาฏกรรมอย่างสิ้นเชิงแน่นอน

เรนาโตมองดูมาลีนาที่กำลังโศกเศร้า เขาอยากจะเข้าไปปลอบโยนเธอใจแทบขาด ถึงขนาดจินตนาการว่าตัวเองก้าวเดินเข้าไปหา ทว่าทุกอย่างก็หยุดลงแค่ในจินตนาการ

ในงานศพ มาลีนาแต่งกายราวกับพระแม่มารี เธอทอดสายตาลงต่ำพร้อมกับหยดน้ำตาที่ร่วงริน

ต่อหน้า ผู้คนต่างจุดเทียนช่วยสวดภาวนา แต่ลับหลังกลับจับกลุ่มซุบซิบนินทาว่าคนนั้นคนนี้หมายปองมาลีนาอยู่ หรือไม่ก็พูดถึงหมอฟันคนนั้นว่า ป่านนี้คงได้ไป "อุดรู" กันที่คลินิกแล้วกระมัง

เรนาโตไม่กล้าเดินเข้าไปปลอบใจมาลีนาต่อหน้า แต่เขาก็พยายามทำอะไรบางอย่างอยู่ลับหลัง

พอได้ยินคนพูดจาใส่ร้ายมาลีนาลับหลัง เขาก็แอบถ่มน้ำลายใส่แก้วนมก่อนจะส่งให้ เอาหินขว้างกระจกร้านค้าที่นินทามาลีนาจนแตกละเอียด และไปสวดภาวนาต่อหน้าพระบิดาว่า หากพระแม่มารีช่วยคุ้มครองมาลีนาได้ เขาจะจุดเทียนถวายวันละหนึ่งเล่ม

ไม่นานนัก เรนาโตเห็นเสื้อผ้าที่มาลีนาตากไว้ข้างนอก จึงแอบขโมยชุดชั้นในของเธอมาหนึ่งตัว แต่พฤติกรรมนี้กลับถูกพ่อแม่จับได้

เมื่อเทียบกับช่วงแรกที่จังหวะดำเนินเรื่องค่อนข้างเอื่อยเฉื่อย นับตั้งแต่สามีของมาลีนาเสียชีวิต จังหวะหนังก็พุ่งทะยานราวกับม้าพยศป่า เมื่อเรนาโตแอบดูมาลีนาอีกครั้ง เขาก็พบว่ามาลีนากำลังออกเดตกับร้อยโทหนุ่ม

ร้อยโทผู้นี้ ทั้งสูงใหญ่และหล่อเหลา

ทว่าหลังจากร้อยโทเดินจากไป กลับมีชายคนหนึ่งโผล่มาอ้างตัวว่าเป็นคู่หมั้นของมาลีนา ซึ่งชายผู้นั้นก็คือหมอฟันจอมหื่นนั่นเอง ทั้งสองเปิดฉากชกต่อยกันอุตลุด จนกระทั่งภรรยาของหมอฟันมาเห็นเข้า

ภรรยาไม่ตำหนิสามีตัวเองสักคำ ตรงกันข้าม กลับยื่นฟ้องมาลีนาต่อศาล โดยกล่าวหาว่ามาลีนาเป็นฝ่ายยั่วยวนสามีของเธอ

เรื่องนี้จะจริงหรือเท็จไม่สำคัญ สิ่งสำคัญคือคนทั้งหมู่บ้านต่างพากันปักใจเชื่อไปแล้ว

มาลีนาสวยขนาดนั้น แถมยังเป็นม่ายอีก มาลีนาต้องเป็นนังแพศยาที่มั่วไม่เลือกหน้าแน่นอน แม้กระทั่งพ่อของมาลีนายังปิดประตูปฏิเสธไม่ยอมพบหน้าเธอ

"อึดอัดเกินไปแล้ว" โอเดียร์สัมผัสได้ถึงความกดดัน ภาพยนตร์เรื่อง "เบตตี้" ของเขาก็เป็นการซักฟอกธาตุแท้ของมนุษย์ในทำนองนี้เช่นกัน เพียงแต่หนังของเขาเปิดฉากมาด้วยบรรยากาศมืดมนหม่นหมอง คนดูเห็นแวบแรกก็รู้ทันทีว่าหนังเรื่องนี้คงจบไม่สวย

แต่ "จอมใจเสน่หา" นอกจากโทนหลักของภาพจะสว่างไสวมีชีวิตชีวาแล้ว ยังสอดแทรกมุกตลกสไตล์อิตาลีเข้ามาเป็นระยะ อย่างฉากที่พ่อของเรนาโตเห็นลูกชายเอาชุดชั้นในมาคลุมหน้า แล้วพ่อก็โวยวายบ้านแตกพลางด่าลั่นว่า "ไอ้เด็กโรคจิตชอบสะสมของพรรค์นี้ โตไปแกต้องเป็นพวกวิตถารแน่..."

มันมอบความรู้สึกเหมือนกำลังดูภาพยนตร์คอมเมดี้เบาสมองแก่ผู้ชม

"คอนทราสต์รุนแรงเหลือเกิน" สิ่งสำคัญที่สุดคือโอเดียร์สัมผัสไม่ได้ถึงความจงใจของผู้กำกับเลย ผู้กำกับหลายคนเพื่อที่จะผลักดันพล็อตเรื่อง มักจะใช้วิธีจัดฉากบงการอย่างจงใจ ผลลัพธ์ที่ตามมาคือเนื้อเรื่องดูขัดหูขัดตา และแรงจูงใจของตัวละครก็ไม่สมเหตุสมผล

ในอิตาลียุคสงครามโลกครั้งที่สอง การลักลอบเป็นชู้กับชายที่มีพันธะแล้วสามารถนำเรื่องขึ้นสู่ชั้นศาลได้ ประเด็นสำคัญคือมาลีนาจำเป็นต้องกอบกู้ชื่อเสียงของตนกลับคืนมา หนทางเดียวคือต้องบากหน้าไปขอร้องทนายความจอมหื่นคนนั้น

ในชั้นศาล มาลีนาให้การว่า สิ่งที่หมอฟันพูดไม่เกี่ยวข้องอะไรกับเธอทั้งสิ้น จนกระทั่งผู้พิพากษาเอ่ยถามเธอว่า มีความสัมพันธ์อย่างไรกับร้อยโทหนุ่ม

"ท่านผู้พิพากษาคะ ฉันเป็นแม่ม่าย เรื่องระหว่างฉันกับร้อยโทคาเดต ไม่น่าจะผิดกฎหมายข้อไหนนะคะ"

ผู้พิพากษากล่าวความจริงอันชวนให้หัวใจสลายของมาลีนาออกมาทันที เนื่องจากเหตุการณ์วิวาทกับหมอฟัน ร้อยโทจึงถูกสั่งย้ายตัวไปประจำการที่อื่น และก่อนจะถูกย้าย เขาได้ให้ปากคำกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายตุลาการ โดยร้อยโทยืนยันว่าตนไม่ได้มีความเกี่ยวข้องใดๆ กับมาลีนาเลย เพียงแค่เคยพบหน้ากันสองครั้งเท่านั้น

ใช่แล้ว ร้อยโทรีบปัดสวะให้พ้นตัวอย่างรวดเร็ว

แววตาของมาลีนาไร้ซึ่งประกายชีวิต แม้ว่าช็อตโคลสอัพจะฉายเพียงแวบเดียว แต่โอเดียร์กลับรู้สึกได้ว่าหัวใจของมาลีนาในยามนี้แหลกสลายจนแทบไม่เหลือชิ้นดี

"ฝีมือการแสดงของนักแสดงคนนี้น่าจะแย่เอาการ" โอเดียร์ในฐานะผู้กำกับถึงจะจับสังเกตจุดนี้ได้ หากเป็นผู้ชมทั่วไปคงดูไม่ออกเลย เพราะเมื่อลองไตร่ตรองดูดีๆ แล้ว ช็อตที่เห็นใบหน้าตรงๆ ของมาลีนาจนถึงตอนนี้มีน้อยจนนับนิ้วได้ ส่วนใหญ่จะเป็นการถ่ายตอนที่มาลีนาเดินอยู่บนท้องถนน ถ่ายเรือนร่างของเธอ หรือไม่ก็เป็นช็อตระยะกลาง

การที่สามารถทำให้นักแสดงที่เล่นละครไม่ค่อยเก่งคนหนึ่ง ไม่เพียงแต่ทำให้คนดูจับไต๋ไม่ได้ ทว่ายังชวนให้คนดูเกิดความรู้สึกสงสารเวทนาได้ด้วย นี่คืออำนาจการควบคุมอันน่าสะพรึงกลัวของผู้กำกับโดยแท้

ในห้องพิจารณาคดี การจะสื่อถึงความสิ้นหวังประดุจเถ้าถ่านที่มอดดับของมาลีนา ก็ใช้เพียงช็อตที่ถ่ายด้านหลังศีรษะที่เกล้าผมมวยของเธอ พร้อมกับก้มศีรษะลงเล็กน้อยเท่านั้น ทว่าแค่นั้นก็เพียงพอที่จะจุดประกายจินตนาการของผู้ชมแล้ว

ด้วยการว่าความของทนายความ ในที่สุดมาลีนาก็พ้นผิด ทว่าในเวลานั้นเอง ทนายความกลับเรียกเก็บค่าตอบแทนก้อนโตจากมาลีนา เขาย่อมรู้อยู่แก่ใจว่ามาลีนาไม่มีปัญญาจ่าย จึงบีบบังคับให้เธอชดใช้ด้วยร่างกาย แล้วลงมือข่มขืนมาลีนา

ภาพเหตุการณ์นี้ตกอยู่ในสายตาของเรนาโตทั้งหมด เขาไม่กล้าก้าวออกไปขัดขวาง ซ้ำร้ายด้วยอารมณ์ที่พลุ่งพล่านยังพลอยทำให้แขนตัวเองหักอีก เรนาโตผู้เปี่ยมด้วยโทสะเดินไปยังโบสถ์ แล้วทุบแขนของรูปปั้นพระบิดาจนแหลกละเอียด ก่อนหน้านี้เขามาจุดเทียนถวายวันละเล่มทุกวัน ทว่าพระบิดากลับไม่รักษาคำมั่นสัญญาที่จะคุ้มครองมาลีนา

ทนายความจอมหื่นดูเหมือนจะตกหลุมรักหลังได้ครอบครอง เขาเหมือนจะชอบมาลีนาเข้าจริงๆ คอยส่งของขวัญและชวนออกเดต ทว่าทนายความคนนี้กลับเป็นพวกติดแม่ ไม่ว่าจะทำอะไรก็ต้องให้แม่เป็นคนตัดสินใจทั้งสิ้น

หากจะใช้สำนวนอิตาลีมาเปรียบเปรยพวกลูกแหง่ติดแม่ ก็คงต้องบอกว่า โตจนป่านนี้แล้วทุกสัปดาห์ยังต้องให้แม่ช่วยอาบน้ำให้อยู่เลย

คำพูดต้นฉบับของผู้เป็นแม่กล่าวไว้ว่า "แม่ไม่มีวันยอมให้นังร่านคนนี้ มาทำให้พ่อของแกต้องเสื่อมเสียเกียรติเป็นอันขาด"

ในสถานการณ์เช่นนี้ คนในเมืองยิ่งดูถูกดูแคลนมาลีนามากขึ้นเรื่อยๆ พากันมองว่าเธอเป็นหญิงแพศยาที่ใครจะนอนด้วยก็ได้ ชายคนไหนก็อยากจะแทะโลมหาเศษหาเลยกับเธอสักครั้ง

"ต่อให้เธอจะเป็นโสเภณีจริงๆ แล้วพวกคุณมีสิทธิ์อะไรมาพูดจาเหยียดหยามคนอื่นกลางถนนแบบนี้" ออเดียยาร์ถูกเนื้อเรื่องของภาพยนตร์ดึงดูดเข้าไปอย่างสมบูรณ์แล้ว

ร้านค้าไม่ยอมขายของให้มาลีนา เธอจึงทำได้เพียงซื้อของเล็กๆ น้อยๆ จากพ่อค้าในตลาดมืด และไม่มีใครยอมหยิบยื่นงานให้เธอทำเลยแม้แต่คนเดียว

เรนาโตไม่นึกอยากสำเร็จความใคร่ด้วยการจินตนาการถึงมาลีนาอีกต่อไปแล้ว เขาแค่อยากช่วยเธอ ทว่าแม้จะเดินสวนกับมาลีนามานับครั้งไม่ถ้วน เขาก็ยังคงไร้ความกล้าที่จะเอ่ยปากพูดอะไรสักคำ

"การเปลี่ยนผ่านจากตัณหาสู่หัวใจ ในตอนที่อยากปกป้องใครสักคนมากที่สุด กลับไม่กล้าแม้แต่จะเอ่ยทักทาย" ออเดียยาร์ถอนหายใจ ช่วงวัยหนุ่มเขาไม่ได้มีประสบการณ์ลึกซึ้งถึงเพียงนี้ แต่พอนึกย้อนกลับไปตอนนี้ กลับรู้สึกอินตามได้ไม่น้อย

"ผู้กำกับคนนี้โหดร้ายเกินไปแล้ว" ขณะที่นักวิจารณ์ภาพยนตร์ข้างๆ อดไม่ได้ที่จะเอ่ยประโยคนี้ออกมา ความโหดร้ายยิ่งกว่าก็มาถึง

การทิ้งระเบิดครั้งใหญ่ถล่มลงมายังเกาะซิซิลี พ่อของมาลีนาซึ่งเป็นญาติเพียงคนเดียวของเธอเสียชีวิตในการทิ้งระเบิด ชายทุกคนในเมืองต่างมาร่วมงานศพ แต่แท้จริงแล้วพวกเขาทั้งหมดล้วนมาเพื่อมาลีนา

ค่ำคืนนั้น มาลีนาจุดเทียนเล่มหนึ่ง หันหน้าเข้าหากระจก แล้วตัดเส้นผมดำขลับของตัวเองออกไปทีละช่อละช่อ

จากนั้นมาลีนาก็ต้อนรับนายทหารคนหนึ่งที่หอบอาหารมาหา ถูกแล้ว เพื่อการประทังชีวิต เพื่อให้มีชีวิตรอด มาลีนาได้กลายมาเป็นโสเภณีอย่างที่ผู้คนพากันตราหน้าไว้จริงๆ

ดีมาก นักวิจารณ์ภาพยนตร์ที่เพิ่งพูดว่าผู้กำกับโหดร้ายเกินไปเมื่อครู่หุบปากลงสนิท เพราะเกรงว่าเรื่องที่โหดร้ายยิ่งกว่าจะยังคงตามมาข้างหลัง ผู้กำกับคนนี้ช่างไร้หัวใจสิ้นดี

ภาพยนตร์เรื่อง "เบ็ตตี้" ที่ออเดียยาร์นำมา ก็บอกเล่าถึงกระบวนการที่เด็กสาวไร้เดียงสาค่อยๆ ถลำตัวสู่ความเสื่อมทรามเช่นกัน

ทว่า—

"หนังเรื่องนี้ไม่ได้พูดถึงกระบวนการที่ผู้หญิงคนหนึ่งเปลี่ยนจากความรักเดียวใจเดียวไปเป็นอื่น" ออเดียยาร์กล่าว "แต่มันบอกเล่าว่าเธอถูกบีบคั้นจนกลายมาเป็นแบบนี้ได้อย่างไรต่างหาก"

อันที่จริงแนวคิดระหว่างผู้กำกับระดับปรมาจารย์กับผู้กำกับทั่วไปห่างกันเพียงเสี้ยวความคิด หากเป็นผู้กำกับทั่วไปถ่ายทำมาถึงตอนนี้ ก็อาจจะเล่าแค่ว่ามาลีนากลายเป็นโสเภณี ผู้คนยิ่งรังเกียจเดียดฉันท์เธอ บลาๆๆ แต่ถ้าถ่ายทำแบบนั้นจริงๆ "มาลีนา" คงไม่มีทางทะยานขึ้นสู่จุดสูงสุดระดับนี้ได้

และแล้วช็อตที่พลิกผันที่สุดในเรื่อง รวมถึงเป็นช็อตที่มักถูกบรรดาเพจคอนเทนต์และคลิปวิดีโอสั้นนำไปตัดลงบ่อยๆ ก็มาถึง