บทที่ 313 ผมจะเป็นคนคุมเอง

คำพูดของหลี่เสี่ยวเทา สะท้อนความคิดความอ่านของชาวบ้านร้านตลาดส่วนใหญ่ในยุคสมัยนี้ได้อย่างชัดเจน หลายครอบครัวเลี้ยงลูกแบบปล่อยปละละเลยขอแค่ลูกไปโรงเรียนไม่ขาด ไม่ก่อเรื่องให้พ่อแม่ปวดหัว จบการศึกษาออกมาได้ก็ถือว่าบุญโขแล้ว ใครหัวดีหน่อย พ่อแม่ทำงานโรงงานเหล็ก ลูกก็ไปสอบเข้าวิทยาลัยการเหล็ก พ่อแม่ทำงานโรงงานทอผ้า ลูกก็ไปเรียนสายทอผ้า ส่วนพวกหัวช้าก็ไม่ใช่ปัญหา โรงงานส่วนใหญ่มีโควตาให้ลูกหลานพนักงานเก่าเข้าทำงานได้ครอบครัวละหนึ่งถึงสองคน ขอแค่ไม่ตาบอด ก็เข้าทำงานได้สบายๆ ลูกหลานพนักงานเหล่านี้ ถ้ามีฝีมือหรือเส้นสายหน่อยก็ได้บรรจุเป็นพนักงานประจำเร็ว ถ้าไม่มีก็ต้องทนทำงานชั่วคราวไปก่อน หรือถ้าโง่บรมจริงๆ ก็ต้องรอให้พ่อแม่เกษียณ แล้วค่อยเสียบแทนตำแหน่งเดิม ระบบสืบทอดตำแหน่งงานแบบ ‘พ่อสู่ลูก ลูกสู่หลาน’ บวกกับสวัสดิการดูแลยามเจ็บป่วยและแก่เฒ่า นี่แหละคือสิ่งที่ผู้คนเรียกขานกันว่า ‘ชามข้าวเหล็ก’ (งานมั่นคงตลอดชีพ) แต่ทว่า... ระบบสังคมที่แข็งตัวแบบนี้ กำลังจะถูกคลื่นลูกใหญ่จากการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจในยุคปฏิรูปและเปิดประเทศซัดถล่มจนพังทลาย ตอนนี้เพิ่งอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการปฏิรูป แรงกระเพื่อมยังส่งผลไม่ถึงวิถีชีวิตชาวบ้านร้านตลาด คนทั่วไปจึงยังไม่รู้สึกรู้สา แต่เมื่อการปฏิรูปเข้มข้นขึ้น แรงกระเพื่อมจะกลายเป็นคลื่นยักษ์สึนามิ ผู้คนที่เอาแต่แสวงหาความมั่นคงและไม่รู้จักปรับตัว จะกลายเป็นคนกลุ่มแรกที่จมหายไปใต้ระลอกคลื่นนั้น “อาสาม ผมพูดผิดตรงไหนเหรอครับ?” หลี่เสี่ยวเทาเห็นหลี่เซี่ยงตงยืนนิ่งเงียบไปนาน ก็เงยหน้าถาม หลี่เซี่ยงตงไม่รู้จะอธิบายยังไงดี ในเมื่อตอนนี้ชนชั้นกรรมาชีพยังเป็นเสาหลักของประเทศ สื่อทุกช่องทางต่างประโคมข่าวเชิดชูคนงานว่าเป็นพี่ใหญ่ คำว่า ‘ตกงาน’ ยังไม่มีบัญญัติในพจนานุกรมชีวิตพวกเขาด้วยซ้ำ! ขืนเขาพูดอะไรที่ขัดแย้งกับสภาพสังคมตอนนี้ ต่อให้คนฟังเป็นผู้ใหญ่อย่างพ่อหรือพี่ชาย พวกเขาก็คงไม่คิดว่าเขามีวิสัยทัศน์กว้างไกล แต่จะคิดว่าเขาถ้าไม่อิ่มจนเพี้ยน ก็คงไปเจอผีสางนางไม้ระหว่างขับรถทางไกลจนเสียสติไปแล้วแน่ๆ หลี่เซี่ยงตงมองดวงตาใสซื่อบริสุทธิ์ (ปนโง่) ของหลี่เสี่ยวเทา รู้ว่าอธิบายเรื่องเศรษฐกิจมหภาคไปเด็กก็ไม่เข้าใจ เลยต้องใช้วิธีที่เข้าใจง่ายกว่านั้น “หลี่เสี่ยวเทา ทำไมเอ็งถึงคิดว่าตำแหน่งงานจะมีแค่สำหรับพวกเอ็งผู้ชายสามคนล่ะ? แล้วเสี่ยวเหมยกับเสี่ยวหลานล่ะ? งานที่บ้านเรามีไม่พอแบ่งทุกคนหรอกนะ”

“พวกเอ็งทุกคนต้องตั้งใจเรียน ไม่อย่างนั้นอนาคตจะทำยังไง? จะไปเป็นจิ๊กโก๋ข้างถนนหรือไง?” หลี่เสี่ยวเทาคิดสักพักแล้วแย้ง “แต่ปู่ทวด ย่าทวด แม่ แล้วก็อาสะใภ้ ไม่มีใครทำงานสักคนนี่ครับ ผู้หญิงไม่ต้องทำงานหรอก ตำแหน่งงานในบ้านเราแบ่งพวกผู้ชายก็พอดีแล้ว” หลี่เซี่ยงตงเมินตรรกะป่วยๆ ของหลานชาย หันไปถามหลานสาวสองคน “เสี่ยวเหมย เสี่ยวหลาน พวกหนูก็โตแล้ว ถือโอกาสนี้คุยกันหน่อย พวกหนูคิดยังไง? อยากทำงานไหม?”

“หนูอยากทำงานค่ะ” หลี่เสี่ยวเหมยตอบเสียงเบา ส่วนหลี่เสี่ยวหลานที่ขี้อายกว่าพี่สาวไม่ได้พูดอะไร แต่พยักหน้าหงึกหงักสนับสนุน หลี่เซี่ยงตงยิ้ม “นั่นไง แต่อาสามบอกไปแล้วนะว่าบ้านเรา รวมอาด้วยมีคนทำงานแค่สี่คน แต่พวกเอ็งพี่น้องมีตั้งเจ็ดคน ตำแหน่งมันไม่พอแบ่ง”

“แล้วถ้าไม่ได้งานประจำ จะทำยังไง? ไปเป็นลูกจ้างชั่วคราวเหรอ? ลูกจ้างชั่วคราวสวัสดิการแย่นะ อย่างวันไหว้พระจันทร์ พนักงานประจำได้แจกขนมไหว้พระจันทร์ แต่ลูกจ้างชั่วคราวอดนะ พวกเอ็งไม่อยากกินขนมไหว้พระจันทร์เหรอ?” หลี่เสี่ยวเหมยกับหลี่เสี่ยวหลานพยักหน้าพร้อมกัน “อยากกินค่ะ”

“ถ้าอยากกินก็ต้องตั้งใจเรียน สอบเข้ามหาวิทยาลัยให้ได้ จบมาจะได้เป็นข้าราชการ อาสามเนี่ยเพราะตอนเด็กเรียนไม่เก่ง เลยได้เป็นแค่คนงานธรรมดา รอบนี้เลยได้แจกแค่หมูสองจินกับขนมไหว้พระจันทร์ห้าชิ้น...”