บทที่ 364 ช่วงชิง

"กุยเซียง ตีแตก!"

"อี๋ชาง ตีแตก!" ข่งฉางอวี๋หน้าตายนิ่ง คว่ำจอกสองใบติดต่อกัน ที่ประชุมฮือฮา เซวียเซ่ากระซิบวิจารณ์: "หวังหยางกำลังทหารน้อย จึงทิ้งการป้องกันทั้งช่องเขา ศึกตัดสินน่าจะอยู่ที่ปากช่องเขา" เถาหรูสีส่ายหน้า: "ปากช่องเขาพื้นที่แคบ ไม่สามารถตัดสินด้วยทัพบก ตัดสินด้วยทัพเรือได้เล็กน้อย แต่ผลแพ้ชนะยังคงอยู่ที่ทัพบก หากสถานการณ์ทัพบกไม่แน่นอน ทัพเรือก็ไม่กล้าตัดสินก่อน" เฉินฉี่หมิงพูดอย่างมั่นใจ: "หลี่จิ้งเซวียนแม้จะตีแตกหลายเมือง แต่หวังหยางต้องซ่อนทหารไว้ในช่องเขา ณ จุดที่สังเกตยาก เพื่อดักตลบหลัง! สิ่งสำคัญเร่งด่วน ควรส่งกองทัพออกค้นหาเส้นทางที่ผ่านมา!" เฉินฉี่หมิงจงใจพูดเสียงดัง เพื่อให้หลี่จิ้งเซวียนได้ยิน เป็นการเตือน แต่ใครจะรู้ว่าหลี่จิ้งเซวียนทำเหมือนไม่ได้ยินเลยแม้แต่น้อย ไม่มีปฏิกิริยาใดๆ เซวียเซ่า เถาหรูสี และคนอื่นๆ ต่างก็หัวเราะ เซวียเซ่าแซวว่า: "ท่านเฉินคิดว่าการซ่อนทหารเหมือนการหว่านถั่วหรือ เพียงแค่หว่านลงไปในพงหญ้าที่ไหนสักแห่ง ก็ซ่อนทหารได้แล้วหรือ?" เถาหรูสียิ้มกล่าว: "ท่านสมเป็นผู้มีความสามารถด้านงานเอกสารจริงๆ!" เฉินฉี่หมิงหน้าเปลี่ยนสีทันที! เรื่องถูกชนชั้นสูงเยาะเย้ย เฉินฉี่หมิงเจอมาเยอะ แต่ครั้งนี้กลับเจ็บปวดเป็นพิเศษ! โดยเฉพาะประโยคที่ว่า 'ความสามารถด้านงานเอกสาร'! แทงใจดำยิ่งนัก!!! เดิมทีตนเองรับผิดชอบดูแลเอกสารสำคัญทางราชการ นี่เป็นเรื่องสำคัญเพียงใด! แต่หวังหยางในสถานการณ์นั้น ประโยคเดียว 'ความสามารถด้านงานเอกสาร' กลับด้อยค่าความสามารถทั้งชีวิตของเขาไปจนหมดสิ้น! ปากคอเราะร้ายจริงๆ! กัวเหวินหยวนอธิบายว่า: "พี่เฉินอาจจะไม่ทราบ จุดตั้งทหารในเส้นทางช่องเขาแม่น้ำแยงซีมีจำนวนแน่นอน หลี่จิ้งเซวียนบุกทั้งทางน้ำและทางบก ตีมาตลอดทางจนถึงปากช่องเขา ไม่มีปัญหาเรื่องการซ่อนทหาร สิ่งเดียวที่ต้องระวังคือจุดยุทธศาสตร์ไม่กี่แห่ง ซึ่งก็เป็นเหตุผลที่หลี่จิ้งเซวียนตีจื่อกุย อู๋เฉิง และที่อื่นๆ ตอนนี้จุดยุทธศาสตร์ทั้งหมดถูกหลี่จิ้งเซวียนยึดครองแล้ว เส้นทางข้างหลังปลอดภัย" เฉินฉี่หมิงอับอายขายหน้าอย่างยิ่ง เขาไม่รู้ภูมิศาสตร์ จึงเข้าใจความหมายเพียงคร่าวๆ รู้แต่ผลแต่ไม่รู้เหตุ แต่ต่อหน้าเพื่อนร่วมงานมากมาย เขาจึงไม่ได้ซักไซ้ต่อ เพื่อไม่ให้ถูกหัวเราะเยาะ เฉินฉี่หมิงคิดว่าตนเองเพียงแค่ไม่รู้ภูมิศาสตร์ จึงตัดสินใจผิดพลาด แต่ถ้าพูดถึงหลักการใช้ทหาร ไม่ว่าจะเป็นการซุ่มโจมตีตัดเส้นทางเสบียง หรือการรวมกำลังทหาร อุดปากช่องเขา โจมตีกลางแม่น้ำ อะไรพวกนั้น ตนเองก็รู้ไม่น้อย เพียงแต่จินตนาการนั้นสวยหรู แต่ความจริงกลับโหดร้าย ความจริงก็คือ ในเรื่องการทหาร เฉินฉี่หมิงถือเป็นอันดับสุดท้ายในบรรดาคนสนิทของอ๋องแห่งปาตง เพียงแต่เจ้าตัวไม่รู้ตัวเท่านั้น ดังนั้นก่อนหน้านี้ที่ฟังหวังหยางและหลี่จิ้งเซวียนวิจารณ์การทหาร นอกจากเฉินฉี่หมิงแล้ว ไม่มีใครกล้าโต้แย้ง เพราะผู้เชี่ยวชาญตัวจริงฟังแล้วจะรู้ตื้นลึกหนาบาง เหมือนกับในสงครามยุคปัจจุบัน เสนาธิการวางแผนการรบ ผู้เชี่ยวชาญไม่ต้องดูมาก ดูแค่ "แนวทางปฏิบัติ" หรือ "การประเมินข้าศึก" ก็รู้ระดับความสามารถแล้ว แต่ถ้าคนนอกดู ก็คงงงเป็นไก่ตาแตก จับต้นชนปลายไม่ถูก เฉินฉี่หมิงก็เช่นกัน ไม่มีพรสวรรค์ทางทหารเหมือนคนอื่น และก็ไม่เคยนำทัพออกรบด้วยตนเองเหมือนอ๋องแห่งปาตง ดังนั้นฟังหวังหยางวิจารณ์ก็ได้ความรู้น้อย แม้จะคิดว่าหวังหยางเก่ง แต่ก็รู้สึกว่าหวังหยางแค่พูดถึงความสำคัญของชัยภูมิเท่านั้น ความไม่รู้คือความกล้า จึงกล้าตั้งคำถามกลางวง ที่เขาว่าลูกวัวไม่กลัวเสือ ก็คือหลักการนี้นั่นเอง

หลี่จิ้งเซวียนตีแตกกุยเซียงและอี๋ชางติดต่อกัน บนใบหน้ากลับไม่มีความลำพองใจ ครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง แล้วกล่าวว่า: "กองทัพหยุดพัก สามพันคนยึดเขาอานม้า สามพันคนยึดเขาเทียนจู้" (ไม่ใช่เขาอานม้าในมณฑลอานฮุยปัจจุบัน ชื่อสถานที่ในเรื่องล้วนเป็นชื่อโบราณ เหมือนกับอี๋ชางในบทที่แล้วก็ไม่ใช่อี๋ชางในปัจจุบัน เป็นชื่อเหมือนแต่คนละสถานที่ แน่นอนว่า ก็มีกรณีที่ชื่อและสถานที่ตรงกันทั้งอดีตและปัจจุบัน เช่น จื่อกุย ชื่อและสถานที่เหมือนกันทั้งอดีตและปัจจุบัน) ข่งฉางอวี๋กล่าว: "เขาอานม้า เขาเทียนจู้ ไม่แตก!" ทุกคนในที่นั่งต่างตื่นตัว! สายตาของหลี่จิ้งเซวียนหม่นลงเล็กน้อย เซวียเซ่าพึมพำกับตัวเอง: "เดาผิด ที่แท้ก็ไม่ได้ทิ้งช่องเขา..." กัวเหวินหยวนสันนิษฐาน: "บางทีหวังหยางอาจจะต้องการยืมพื้นที่ภูเขาเหล่านี้ ทำการสู้รบแบบยืดเยื้อ" เถาข่านมองอ๋องแห่งปาตงที่กำลังดูแผนที่ ถามอย่างหยั่งเชิง: "ท่านอ๋อง ข้าน้อยมีข้อสงสัยเกี่ยวกับภูมิประเทศตรงนี้ ไม่ทราบว่าจะสะดวก..." อ๋องแห่งปาตงกำลังก้มหน้าหาตำแหน่งเขาเทียนจู้ ไม่เงยหน้า เพียงแค่กวักมือเรียก เถาข่านรีบลุกขึ้นเดินไป ดูแผนที่ร่วมกับอ๋องแห่งปาตง เซวียเซ่าก็พิจารณาคำพูดแล้วเอ่ยปาก: "ท่านอ๋อง อนุญาตให้ข้าน้อย..." อ๋องแห่งปาตงเงยหน้า เห็นทุกคนยืดคอยาวดั่งนกกระเรียน ตาเป็นประกาย จึงหัวเราะ: "ช่างเถอะ สุขคนเดียวสู้สุขร่วมกันไม่ได้" จากนั้นก็สั่งคนย้ายโต๊ะมาวางไว้ด้านล่าง ตรงข้ามกับโต๊ะยาวระหว่างหวังหยางและหลี่จิ้งเซวียน เขาเดินลงจากที่นั่งประธาน ยืนข้างโต๊ะ มองแผนที่สองสามที แล้วเงยหน้าถามอย่างงุนงง: "เข้ามาสิ!" ทุกคนราวกับได้รับพระราชโองการ รีบกรูเข้าไปล้อมเป็นรูปครึ่งวงกลม อ๋องแห่งปาตงถาม: "เขาเทียนจู้อยู่ตรงไหน?" กัวเหวินหยวนชี้นิ้วลงบนแผนที่เป็นคนแรก: "ตรงนี้ขอรับ ตะวันตกเฉียงเหนือของอี๋หลิงสามสิบห้าลี้ ทางตะวันตกของเซียหมาเป้ย" อ๋องแห่งปาตงถามอีก: "ทำไมถึงเรียกว่าเขาเทียนจู้ (เสาสวรรค์)? สูงมากรึ?" กัวเหวินหยวนเดาว่าเป็นเช่นนั้น แต่เขาไม่รู้ความจริง จึงไม่กล้าตอบมั่ว เซวียเซ่าตอบ: "เขาลูกนี้ในบรรดาภูเขาช่องเขาไม่นับว่าสูง แต่มีสามยอดเขาพุ่งเสียดฟ้าดั่งเสา จึงเรียกว่าเทียนจู้ ผ่านเขาลูกนี้ไป ภูเขาจะเริ่มลาดลง" อ๋องแห่งปาตงพยักหน้า มองแผนที่: "หลี่จิ้งเซวียนเตรียมจะตีเซี่ยเหลา..." เถาหรูสีชมเชย: "ท่านอ๋องปรีชาสามารถ! หลี่จิ้งเซวียนกลัวว่าจะถูกหวังหยางล่อลวง จึงเดินหมากอย่างระมัดระวัง ทั้งยังตั้งท่าเตรียมสู้ยืดเยื้อ ยึดความได้เปรียบของภูเขาสองลูกเป็นเกราะป้องกัน เช่นนี้ฝ่ายรับก็มีที่พึ่ง ฝ่ายรุกก็มีคมดาบ" อ๋องแห่งปาตงเข้าใจแจ่มแจ้ง มองเหล่าที่ปรึกษา เลิกคิ้วยิ้ม: "ดูคนเดียวมันจืดชืด ดูด้วยกันวิจารณ์ด้วยกันสนุกกว่าเยอะ!" ทุกคนต่างเห็นพ้อง บ้างก็คาดเดาวิธีรับมือของหลี่จิ้งเซวียน บ้างก็เดาว่าหวังหยางจะขึงโซ่เหล็กขวางแม่น้ำ เจาะหินกั้นกระแสน้ำ เฉินฉี่หมิงได้รับอิทธิพลจากบรรยากาศ อยากจะพูดหลายครั้งว่าหลี่จิ้งเซวียนแบ่งกำลังทหารแสดงความอ่อนแอ ทำไมถึงส่งคนไปบุกแค่สามพัน นี่มันเติมน้ำมันเข้ากองไฟชัดๆ? ควรรวมกองทัพใหญ่ทั้งหมด ตีเขาอานม้าก่อน แล้วค่อยยึดเขาเทียนจู้ แต่เฉินฉี่หมิงสุดท้ายก็อดทนไม่พูด หนึ่งคือประโยค 'ความสามารถด้านงานเอกสาร' ของหวังหยางทิ้งปมในใจให้เฉินฉี่หมิง บวกกับการเยาะเย้ยของเซวียเซ่าและเถาหรูสีก่อนหน้านี้ ทำให้ความกล้าของเฉินฉี่หมิงลดน้อยถอยลง สองคือแม้เขาจะไม่ตระหนักว่าตนเองไม่รู้เรื่องการทหาร แต่เห็นปัญหาที่ชัดเจนขนาดนี้ ตั้งแต่อ๋องแห่งปาตงไปจนถึงเพื่อนร่วมงานไม่มีใครทักท้วง นี่อาจจะหมายความว่าคนที่มีปัญหาไม่ใช่หลี่จิ้งเซวียน แต่เป็นตัวเขาเอง แต่ทว่า ปัญหาอยู่ที่ตรงไหนกันแน่?

ความจริงแล้วการรวมกำลังทหารที่เฉินฉี่หมิงคิด หากถือเป็นหลักการทั่วไปของสงคราม ก็ไม่ได้ผิด "ตำราพิชัยสงครามซุนวู" กล่าวว่า: "เรารวมเป็นหนึ่ง ข้าศึกแยกเป็นสิบ จึงใช้สิบโจมตีหนึ่ง" ลิดเดลล์ ฮาร์ท กล่าวว่า: "เกือบทุกหลักการของสงคราม——ไม่ใช่แค่ข้อเดียว——สามารถย่อลงเหลือคำคำเดียว นั่นคือ 'การรวมศูนย์'" ("Strategy: The Indirect Approach" บทที่ 20) แต่ไม่ว่าจะเป็น "รวมเป็นหนึ่ง" หรือ "การรวมศูนย์" ล้วนหมายถึง "ศักยภาพ" ——นั่นคือการสร้างความได้เปรียบทางศักยภาพในระดับยุทธศาสตร์หรือจุดยุทธวิธีใดจุดหนึ่ง: ใช้จุดแข็งของเรา โจมตีจุดอ่อนของข้าศึก ไม่ได้หมายความว่าต้องเอาทุกคนมากองรวมกัน เมื่อจำนวนทหารที่บัญชาการถึงระดับหนึ่ง การนำทหารทั้งหมดมากองรวมกันเพื่อปฏิบัติการพร้อมกัน ในหลายกรณี ไม่ฉลาดและไม่สมจริง บางครั้งสภาพภูมิประเทศทำให้กองทัพใหญ่ไม่สามารถแผ่ขยายได้; บางครั้งข้อจำกัดของแนวปะทะทำให้แนวรบส่วนเกินไร้ประโยชน์; บางครั้งการเดินทัพต้องทำการโจมตีหยั่งเชิงก่อน เพื่อให้รู้สถานการณ์ข้าศึก; บางครั้งในพื้นที่เดียวกันมีหลายแนวรบและจุดยุทธวิธี จำเป็นต้องแบ่งกำลังเพื่อป้องกันไม่ให้ตนเองตกเป็นฝ่ายเสียเปรียบ

ส่วนการล่อศัตรูมาล้อมปราบ การตรึงกำลังโจมตีฉับพลัน หรือสิ่งที่คลอเซวิทซ์เรียกว่า "การได้รับผลลัพธ์ที่มากขึ้น" และ "การขยายพื้นที่สงคราม" ("On War" บทที่ 9) และอื่นๆ ยิ่งจำเป็นต้องแบ่งกำลังเข้าตี โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาถึงความเร็วในการเดินทัพ ความยากลำบากในการส่งเสบียง ขวัญกำลังใจ และความเหนื่อยล้า การแบ่งกำลังในหลายกรณีเป็นสิ่งจำเป็น ไม่ใช่ทางเลือก ทหารหลายหมื่นเดินทัพเรียงกัน ข้างหน้าปะทะ ข้างหลังไม่รู้เรื่อง โชคดีหน่อยรู้แต่ไปข้างหน้าไม่ได้ ได้แต่รอเฉยๆ สิ้นเปลืองพลังงาน โชคร้ายหน่อยก็แพร่กระจายความตื่นตระหนก ถูกทหารแตกทัพชนกลับ เหยียบย่ำกันเอง ในประวัติศาสตร์สงครามมักเห็นการบุกหลายทางพร้อมกัน ผู้ไม่รู้การทหารคิดว่าแม่ทัพไร้ความสามารถ แบ่งกำลังอย่างโง่เขลา แต่หารู้ไม่ว่าการเคลื่อนทัพใหญ่ อุ้ยอ้ายล่าช้า กลายเป็นกองทัพโดดเดี่ยวได้ง่าย พลาดครั้งเดียวก็จบกัน แต่การบุกหลายทาง ทั้งแบ่งแยกกำลังข้าศึก ทั้งสร้างโอกาสในการรบ หากประสานงานกันได้ดี ก็จะได้รับผลทางยุทธศาสตร์ที่ดีกว่าการเดินทัพทางเดียวหลายเท่า ดังนั้นในบางกรณี การกระจายคือการรวมศูนย์; และการรวมศูนย์ กลับกลายเป็นการกระจาย