บทที่ 41 บุตรผู้กล้าทัดทาน

“วันที่สิบห้าเดือนสี่ ฉิวคารวะ น้องชายร่วมตระกูลสบายดีหรือไม่? ตอนเที่ยงได้รับจดหมายจากจิ้งหลิงหวัง กล่าวว่าเรื่องโรงเรียนประจำเมืองเป็นเรื่องของขุนนางในมณฑล แต่ไหนแต่ไรมาล้วนให้ผู้ว่าการมณฑลเป็นผู้ชี้ขาด ท่านอ๋องถึงแม้จะเป็นเสนาบดี ก็ไม่สามารถล่วงล้ำกิจการของมณฑลได้ ท่านอ๋องชื่นชมในความสามารถของน้องชายอย่างยิ่ง หน้าโต๊ะทำงานมักจะวางหนังสือ ‘ซ่างซูอินเจิ้ง’ ที่น้องชายแต่งไว้ อ่านเช้าเย็น ชื่นชมไม่ขาดปาก บัดนี้ขอเชิญน้องชายเข้าเมืองหลวงโดยจริงใจ เข้าร่วมเป็นที่ปรึกษาในจวนตะวันตก และยังกล่าวอีกว่าถ้าน้องชายไม่ต้องการจะเป็นขุนนางในจวนอ๋อง ก็สามารถรับตำแหน่งอาจารย์ในวิทยาลัยหลวงได้...”

หลิวเจออ่านถึงตรงนี้ก็โกรธจัด: “ข้าหลิวเจาขอความเมตตาจากท่านอ๋องเพื่อสายธารแห่งการศึกษาของจิงโจว ไหนเลยจะเป็นการแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตัว?! ชาวโลกต่างก็กล่าวว่าจิ้งหลิงหวังทรงคุณธรรม หรือว่านี่คือความทรงคุณธรรมเช่นนั้นรึ?!”

อะไรที่ว่า “เรื่องโรงเรียนประจำเมืองเป็นเรื่องของขุนนางในมณฑล แต่ไหนแต่ไรมาล้วนให้ผู้ว่าการมณฑลเป็นผู้ชี้ขาด” ผู้ว่าการมณฑลจิงโจวปาตงหวังก็คือน้องชายคนที่สี่ของจิ้งหลิงหวัง! ถึงแม้ปาตงหวังจะมีนิสัยหุนหันพลันแล่น แต่ขอเพียงแค่จิ้งหลิงหวังยอมเอ่ยปาก ปาตงหวังจะกล้าไม่ไว้หน้ารึ?! ไม่ต้องการจะช่วยก็บอกว่าไม่ต้องการจะช่วย เหตุใดต้องใช้คำพูดแบบนี้มาบ่ายเบี่ยง?

คนรับใช้เห็นนายท่านโกรธจนมือสั่น รีบเข้าไปพยุง หลิวเจาโบกมือ แล้วก็อ่านจดหมายต่อ เขายังคงมีความหวังอยู่บ้าง อย่างไรเสียจิ้งหลิงหวังก็มีชื่อเสียงในด้านความทรงธรรมและรักการเรียนรู้ และยังขึ้นชื่อในเรื่องการช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยาก ตามหลักแล้วก็แค่เรื่องเล็กน้อย ไม่น่าจะปฏิเสธอย่างเด็ดขาดเช่นนี้!

แล้วหลิวเจาก็ผิดหวังโดยสิ้นเชิง ข้อความข้างล่างล้วนเป็นคำชื่นชมและชักชวนของจิ้งหลิงหวังที่หลิวฉิวถ่ายทอดมา และยังเกลี้ยกล่อมให้หลิวเจารีบออกเดินทางไปยังเมืองหลวงอีกด้วย ถ้าหากเป็นคนทั่วไปได้รับจดหมายเช่นนี้ย่อมต้องดีใจจนเนื้อเต้น แต่หลิวเจากลับยิ่งคิดยิ่งโกรธ รู้สึกเพียงว่าถูกดูหมิ่น! เขาหน้าด้าน ทิ้งความหยิ่งในศักดิ์ศรี เขียนจดหมายขอความช่วยเหลือจากจิ้งหลิงหวัง ขอให้จิ้งหลิงหวังช่วยเหลือโรงเรียนประจำเมืองที่มีอายุกว่าร้อยปี ช่วยเหลือสำนักวิชาการของจิงโจว แต่จิ้งหลิงหวังกลับเสนอตำแหน่งให้เขา! ความหมายโดยนัยก็คือข้าหลิวเจากังวลไม่ใช่เรื่องความเป็นความตายของโรงเรียนประจำเมือง แต่เป็นเรื่องตำแหน่งและเกียรติยศของตนเอง!

หลิวเจากำลังโกรธจนมือสั่นตาลาย ทันใดนั้นก็มีคนรับใช้คนหนึ่งวิ่งเหยาะๆ มารายงาน: “ท่านเจ้าคุณ ท่านเจ้าคุณ คุณชายหวังกลับมาแล้วขอรับ!” หลิวเจารีบสงบสติอารมณ์ ท่องในใจอย่างเงียบๆ: “ไม่โกรธ ไม่โกรธ วิชาความรู้สำคัญที่สุด ไม่โกรธ ไม่โกรธ วิชาความรู้สำคัญที่สุด”

รอจนหวังหยางมาถึง หลิวเจาก็สงบใจลงแล้ว เตรียมกระดาษกับหมึกไว้เรียบร้อย กล่าวแบบกึ่งล้อเล่นกึ่งจริงจัง: “จือเหยียน วันนี้จะนอนเร็วไม่ได้นะ อย่างน้อยต้องเขียนถึงยามไฮ่ (21.00-23.00 น.) ถึงจะได้”

“ยามไฮ่ท่านอาจารย์ไปนอนเถอะ คืนนี้ข้าเตรียมจะรวดเดียวจบ เขียนให้เสร็จเลย!” หวังหยางกล่าวอย่างมั่นใจ ในเมื่อรับปากว่าจะไปรับอาอู่เข้าเมืองในวันพรุ่งนี้ งั้นวันนี้ก็ต้องเคลียร์งานให้เสร็จ!

หลิวเจารู้สึกเหมือนความสุขหล่นลงมาจากฟ้า ตบมือกล่าว: “ดี! ในเมื่อจือเหยียนขยันขันแข็งถึงเพียงนี้ ข้าไหนเลยจะนอนหลับคนเดียวได้?! มา! เริ่มกันเลย!”

หวังหยาง: ความหมายข้าเข้าใจแล้ว ทำไมถึงรู้สึกว่ามีอะไรบางอย่างไม่ถูกต้อง??? หยูอวี๋หลิงเห็นท่าทางที่เลือดลมพลุ่งพล่านของคนทั้งสอง ก็เกิดฮึกเหิมขึ้นมาด้วย: “ข้าก็ไม่นอนแล้ว! จะปรนนิบัติท่านอาจารย์กับพี่หวังจนถึงเช้า!”

หลิวเจาโบกมือ: “ไม่ต้องให้เจ้ามาปรนนิบัติ เจ้ารีบกลับบ้านไปเสีย มาอยู่ที่นี่ตลอดมันจะเป็นอย่างไร?” หยูอวี๋หลิงไม่พอใจต่อท่าทีที่เย็นชาของบิดาที่มีต่อเรื่องของโรงเรียนประจำเมือง กล่าวอย่างขุ่นเคือง: “ข้าไม่กลับ! บ้านนั้นข้าไม่อยากจะอยู่ด้วยซ้ำ!”

“เจ้าพูดอะไรเช่นนั้น? ขงจื๊อกล่าวไว้ว่า: ‘ปรนนิบัติบิดามารดาควรทัดทานอย่างนุ่มนวล เห็นว่าความคิดไม่ได้รับการยอมรับ ก็ยังคงเคารพไม่ขัดขืน เหนื่อยยากแต่ไม่น้อยใจ’ เจ้าถึงแม้จะทัดทานบิดาไม่สำเร็จ ก็ไม่ควรจะเกิดความรู้สึกน้อยใจ ข้าก่อนหน้านี้ที่ยอมให้เจ้ามาพักที่โรงเรียนประจำเมืองชั่วคราว ก็เพื่อให้เจ้ายึดมั่นในความหมายที่ว่า ‘ไม้เล็กยอมรับ ไม้ใหญ่ต้องหนี’ ตอนนี้ความโกรธของบิดาเจ้าก็น่าจะเย็นลงแล้ว เจ้าก็ควรจะกลับไปทำหน้าที่ของบุตรที่ดีได้แล้ว อีกอย่างเจ้าก็ใกล้จะได้รับการจัดลำดับแล้ว ถ้าหากเพราะเรื่องนี้ถูกวิจารณ์ในทางที่ไม่ดี นั่นก็จะเป็นความผิดของข้าผู้เป็นอาจารย์แล้ว”

“การวิจารณ์” ก็คือเสียงวิจารณ์ในหมู่บ้าน เป็นเสียงวิจารณ์ที่เหล่าขุนนางผู้ดีมีสกุลในบ้านเดียวกันมีต่อคนคนหนึ่ง ในสมัยเว่ยจิ้น การวิจารณ์เป็นส่วนสำคัญของระบบการคัดเลือกขุนนาง “เก้าขั้นจงเจิ้ง” พอมาถึงราชวงศ์ใต้ ระบบเก้าขั้นจงเจิ้งก็เริ่มแข็งตัวลงเรื่อยๆ บทบาทของการวิจารณ์ก็เริ่มลดลง แต่ก็ยังคงไม่อาจดูแคลนได้ แม้แต่ขุนนางที่ทำผิดต่อเสียงวิจารณ์ ก็จะได้รับการลงโทษ ผู้ที่กระทำความผิดร้ายแรงถึงกับถูก “กักบริเวณตลอดชีวิต” ก็คือตลอดชีวิตไม่สามารถเป็นขุนนางได้

เห็นหยูอวี๋หลิงยังคงทำท่าทางไม่เต็มใจ หลิวเจากล่าวอย่างจริงจัง: “ถ้าหากเจ้ายังยอมรับว่าข้าเป็นอาจารย์ ก็กลับบ้านไปเดี๋ยวนี้!” หยูอวี๋หลิงถอนหายใจ ประสานมือคารวะอาจารย์: “ศิษย์น้อมรับคำสั่ง”

...

“กลับมาแล้วรึ?” ชายร่างสูงผอมสวมเสื้อคลุมยาวสีเขียวขาวคนหนึ่งกำลังฝึกกายบริหารห้าสัตว์อยู่กลางสวน ค่อยๆ ยืดแขนออก ถามอย่างเรียบเฉย

นี่คือผู้ที่มีชื่อเสียงที่สุดในบรรดาสกุลหยูแห่งซินเหย่ และยังเป็นผู้นำของชนชั้นสูงในจิงโจว—หยูอี้ “ขอรับ” หยูอวี๋หลิงมองดูท่าทีที่สงบนิ่งของบิดา ก็รู้สึกอึดอัดในใจ

“กลับเข้าห้องไปอ่านหนังสือเถอะ เดือนสิบไปวิทยาลัยหลวง” หยูอวี๋หลิงกำหมัดแน่น รวบรวมสมาธิอยู่หลายครั้งแล้วกล่าวว่า: “ลูกไม่ไป”

หยูอี้สองแขนงอเข้าหากัน ลดไหล่ปล่อยข้อศอก ฝึกกายบริหารต่อ: “เจ้าเรียนอยู่ที่โรงเรียนประจำเมืองสามปี เดิมทีหลังจากจบการศึกษาก็ต้องไปเข้าวิทยาลัยหลวงอยู่แล้ว”

“ลูกทราบ แต่ถ้าหากโรงเรียนประจำเมืองถูกยุบ ลูกก็จะอยู่ที่จิงโจว ช่วยท่านอาจารย์ฟื้นฟูโรงเรียนขึ้นมาใหม่ โรงเรียนไม่ฟื้นฟู ไม่จากจิง”

การเคลื่อนไหวที่แขนของหยูอี้หยุดลง ค่อยๆ เก็บท่า มองไปยังหยูอวี๋หลิง: “เจ้าไปวิทยาลัยหลวง อาศัยอิทธิพลของตระกูล ไม่ใช่การแนะนำจากโรงเรียนประจำเมือง”

“ใช่ขอรับ แต่ในเมื่อลูกจบการศึกษาจากโรงเรียนประจำเมือง ก็จะไม่ยอมทนดูโรงเรียนถูกยุบไปต่อหน้าต่อตา!”

“เจ้าจะทำอะไรได้?” หยูอี้ขมวดคิ้ว “พละกำลังของลูกไม่เพียงพอ ทำอะไรไม่ได้ ดังนั้นจึงทำได้เพียงหลังจากที่โรงเรียนถูกยุบไปแล้ว พยายามสร้างขึ้นมาใหม่”

“อาจารย์ของเจ้ายังไม่กล้าพูดว่าจะสร้างขึ้นมาใหม่ได้ เจ้าจะทำได้รึ?”

“ลูกยังเด็ก พยายามยี่สิบปีให้หลังเป็นบัณฑิตผู้ยิ่งใหญ่ จากนั้นก็ทำสุดความสามารถ ฟังชะตาฟ้าดินเท่านั้น” หยูอี้หัวเราะเบาๆ: “พวกสำนักขงจื๊อของพวกเจ้าพูดถึงเจ้าขุนมูลนายบิดาบุตร คำพูดของบิดา บุตรสามารถไม่ฟังได้รึ?”

หยูอวี๋หลิงหยุดไปครู่หนึ่ง คุกเข่าลง ตอบว่า: “ใน ‘คัมภีร์กตัญญู’ กล่าวไว้ว่า: ‘บิดามีบุตรผู้กล้าทัดทาน ย่อมไม่ตกอยู่ในความอธรรม’”

หยูอี้ก้มตัวลง สายตาจ้องเขม็งมาที่บุตรชาย: “ถ้างั้นความหมายของเจ้าก็คือ เจ้าคือบุตรผู้กล้าทัดทาน และข้าคือบิดาผู้ไร้ซึ่งความธรรมรึ?”

หยูอวี๋หลิงอดทนแล้วอดทนอีก ก็ยังคงทนไม่ไหว กล่าวเสียงดัง: “ท่านสำหรับชนชั้นสูงในมณฑลของเราคือผู้นำ สำหรับท่านอาจารย์ของข้าคือเพื่อน สำหรับลูกคือบิดา บัดนี้สายธารแห่งการศึกษาของจิงโจวมีภัย! เพื่อนมีทุกข์! ลูกมีเรื่องเดือดร้อน! แต่บิดากลับนิ่งดูดาย มองดูอย่างเย็นชา ถึงกับไม่ยอมเอ่ยปากแม้แต่คำเดียว! ทั้งในทางราชการและทางส่วนตัว ก็ไม่สามารถเรียกได้ว่าเป็นผู้มี ‘คุณธรรม’ ได้เลย!”

หยูอี้ไม่ได้พูดอะไร จ้องมองบุตรชายอยู่สองสามวินาที ทันใดนั้นก็หัวเราะเย็นชาหลายครั้ง แล้วก็สะบัดแขนเสื้อจากไป หยูอวี๋หลิงมองดูเงาหลังของบิดาอยู่พักหนึ่ง แล้วก็ถอนหายใจ ลุกขึ้นยืน คิดอยู่ครู่หนึ่งก็ยังคงตัดสินใจกลับไปอยู่ที่โรงเรียนประจำเมือง เดินไปถึงหน้าประตูก็เห็นพี่ชายหยูเฉียนโหลวพาผู้ติดตามหลายคนรีบร้อนเข้ามา: “อาเจี้ย! เจ้าเพิ่งจะกลับบ้าน จะไปอีกแล้วรึ?”

หยูเฉียนโหลวอายุมากกว่าหยูอวี๋หลิงสิบสองปี ตอนนี้ดำรงตำแหน่งจู๋ปู้ของจิงโจว เขาตั้งแต่เด็กก็สุขุมรอบคอบ ขึ้นชื่อในเรื่องความกตัญญูและเคารพพี่น้อง แต่เนิ่นนานก็รับหน้าที่ดูแลกิจการในบ้านแทนบิดาแล้ว ปีก่อนๆ หยูอี้เดินทางไปมาหาสู่ภายนอก ภาระหนักในการเลี้ยงดูและสั่งสอนหยูอวี๋หลิงจึงตกไปอยู่ที่พี่ชายผู้นี้ของเขา กล่าวได้ว่า เวลาที่หยูอวี๋หลิงอยู่กับบิดายังไม่นานเท่ากับเวลาที่อยู่กับพี่ชาย

หยูอวี๋หลิงเห็นพี่ชาย ในใจก็รู้สึกเศร้าขึ้นมา กล่าวเสียงแหบแห้ง: “ท่านพ่อรังเกียจข้าถึงเพียงนี้ ข้าจะอยู่ที่นี่ให้ท่านรำคาญใจไปทำไม?”