บทที่ 68 เทิดทูนวรรณกรรมแต่ไม่ดูแคลนการค้า

หวังหยางกล่าวอย่างไม่เข้าใจ: “จริงรึ? ที่ไหนกัน?”

เซี่ยซิงหานแค่นเสียงเย็นชา แล้วถามบ่าวรับใช้: “จำได้หรือไม่?”

คนทั้งสี่มองหน้ากัน ดูมีท่าทีลำบากใจ หนึ่งในนั้นพูดว่า: “ดูเหมือนจะคล้ายๆ อยู่ขอรับ แต่ตอนนั้นอยู่ไกลเกินไป ไม่กล้ายืนยัน”

เซี่ยซิงหานกล่าว: “เข้ามาดูใกล้ๆ จำให้ดีๆ”

“ขอรับ”

ชายผู้นั้นจ้องมองใบหน้าของหวังหยาง แล้วเดินเข้ามาหาทีละก้าว

หวังหยางกระแอมหนึ่งครั้ง เงาสีเขียวพลันไหว เฉินชิงซานก็มายืนขวางอยู่เบื้องหน้าเขาแล้ว

บ่าวตระกูลเซี่ยกล่าว: “โปรดหลีกทาง นายหญิงสั่งให้ข้าเข้ามาดูใกล้ๆ”

เฉินชิงซานนิ่งเงียบด้วยสายตาเย็นชา

บ่าวตระกูลเซี่ยได้ยินนายหญิงไม่ได้ออกคำสั่งใหม่ ก็รู้ว่านี่เป็นการอนุญาตให้ลงมือโดยปริยาย จึงกล่าวว่า: “ล่วงเกินแล้ว”

เขาทรุดร่างลงหมายจะอ้อมผ่านเฉินชิงซานไป แต่คาดไม่ถึงว่าฝักดาบเล่มหนึ่งจะปรากฏขึ้นมาขวางทางอีกครั้ง! ทันใดนั้นก็ยื่นมือออกไปคว้าฝักดาบ!

ฝักดาบตวัดในแนวนอน กระบองสั้นรับมือ

ได้ยินเพียงเสียงปะทะดังขึ้นสองครั้ง

บ่าวตระกูลเซี่ยกุมไหล่ซ้ายของตนถอยหลังไปสามก้าว ก็ถูกเฉินชิงซานแทงเข้าให้แล้ว!

บ่าวอีกสามคนที่เหลือเห็นดังนั้นก็กรูกันเข้ามา เซี่ยซิงหานร้องว่า: “ถอยไป”

คนทั้งสี่โค้งกายถอยกลับไปที่เดิม

เฉินชิงซานก็กลับไปยืนอยู่เบื้องหลังหวังหยางเช่นกัน

เซี่ยซิงหานมองเฉินชิงซานขึ้นๆ ลงๆ น้ำเสียงเย็นชาเล็กน้อย: “ฝีมือไม่เลว โฉมงามไม่เบา คุณชายหวังไม่คิดจะแนะนำหน่อยรึ?”

หวังหยางเห็นเฉินชิงซานเอาชนะบ่าวรับใช้ฝีมือดีของตระกูลเซี่ยได้อย่างง่ายดาย ก็ดีใจจนยิ้มไม่หุบ รู้สึกเหมือนได้ของล้ำค่ามา พัดกระดาษในมือตบลงบนฝ่ามือเบาๆ กลั้นหัวเราะแล้วกล่าวว่า: “นี่คือองครักษ์ของข้า ฝีมือก็งั้นๆ พอไปวัดไปวาได้กระมัง”

ดวงตาของเฉินชิงซานหรี่ลงเล็กน้อย

เซี่ยซิงหานเห็นท่าทีกวนๆ ของหวังหยาง ก็สูดหายใจเข้าออกหลายครั้ง ข่มความโกรธไว้: “เมื่อวานท่านมาหาข้ามีเรื่องอันใดรึ?”

หวังหยางชะงักไป: “ข้าไปหาท่านตอนไหน?”

สีนัยน์ตาของเซี่ยซิงหานเย็นเยียบลง

“อ้อใช่” หวังหยางนึกขึ้นได้ ตอนนั้นเขาพาเฮยฮั่นมา ตั้งใจจะมาหาเซี่ยซิงหานเพื่อแก้ปัญหาเรื่องคำสั่งย้าย “ตอนนั้นข้ามีเรื่องจะมาหาท่านจริงๆ”

“เรื่องอันใดรึ?” เซี่ยซิงหานถามอย่างสงสัย

“เอ่อ... ตอนนี้ไม่มีอะไรแล้ว...”

เซี่ยซิงหานยอมรับว่าตนเองเป็นคนใจเย็นอยู่พอสมควร แต่ไม่รู้ว่าเจ้าเด็กนี่มีความสามารถพิเศษในการยั่วโมโหคนอื่นหรือไม่ เพียงชั่วครู่เดียวกลับทำให้นางเกิดความอยากจะอัดเขาสักเปรี้ยงขึ้นมาหลายครั้ง

นางสะบัดแขนเสื้อเล็กน้อย กำลังจะขึ้นรถจากไป เพิ่งจะเดินไปได้สองก้าว ก็พลันหยุดกึก ทำใบหน้างามบึ้งตึง หันกลับมาถามว่า: “หนังสือม้วนที่ท่านให้ข้าคัดลอก มีภาคต่อหรือไม่?”

หวังหยางคาดไม่ถึงว่านางจะถามถึงเรื่องนี้ คิดอยู่ครู่หนึ่งแล้วกล่าวว่า: “มี”

“คือคำตอบรึ?”

“ใช่”

“คำถามเหล่านั้นท่านตอบได้ทั้งหมดรึ?”

“แน่นอน”

“เช่นนั้นเหตุใดท่านจึงไม่เขียนคำตอบออกมาโดยตรงเลยเล่า?!”

หนังสือม้วนที่หวังหยางเขียนนั้นประกอบไปด้วยคำถามที่ยากจะแก้ไขใน "ศาสตร์แห่งซ่างซู" ทีละข้อๆ ตั้งชื่อว่า ‘ร้อยคำถามซ่างซู’ หลังจากเซี่ยซิงหานได้เห็นก็ครุ่นคิดอย่างหนักแม้แต่ข้อเดียวก็แก้ไม่ได้ ถึงกับนอนไม่หลับเลยทีเดียว

“ถ้าข้าเขียนออกมาแล้วใครจะซื้อม้วนต่อไปเล่า? ม้วนนี้ที่ข้าตั้งคำถามเรียกว่าการอุ่นเครื่อง พออุ่นเครื่องได้ที่แล้ว ม้วนต่อไปข้าจะตอบคำถาม ถึงตอนนั้นรับรองว่าขายดีเป็นเทน้ำเทท่าแน่ จริงสิ ที่ตกลงกันไว้ว่าให้คัดลอกสามร้อยฉบับ นับถึงวันนี้ก็เหลืออีกห้าวัน ท่านช่วยจับตาดูความคืบหน้าด้วย อย่าให้ล่าช้าล่ะ”

“ท่าน... ท่านจะขายหนังสือรึ?” สีหน้าของเซี่ยซิงหานตกตะลึง นางนึกว่าหวังหยางให้นางคัดลอกมากมายขนาดนั้น เป็นเพราะจะนำไปแจกจ่ายให้แก่บัณฑิตผู้มีชื่อเสียงในวงวิชาการเสียอีก

“ใช่สิ!” หวังหยางกล่าวอย่างเป็นเรื่องธรรมดา

ในสมัยนั้นยังไม่มีการพิมพ์ ไม่มีลิขสิทธิ์ หนังสือที่ขายตามท้องตลาดส่วนใหญ่ล้วนเป็นฉบับคัดลอกต่อๆ กันมาไม่รู้กี่ทอด แม้จะเป็นหนังสือที่เพิ่งจะแต่งขึ้นใหม่ ขอเพียงแค่วางจำหน่ายในตลาด ก็จะถูกคัดลอกต่อทันที จึงได้มีสำนวนที่ว่า “กระดาษเมืองลั่วหยางขึ้นราคา”

ด้วยเหตุนี้ ผู้ที่ทำธุรกิจหนังสือ ไม่ว่าจะเป็นพ่อค้าหนังสือที่คอยเสาะหาหนังสือโบราณและหนังสือหายาก หรือไม่ก็เป็นนายจ้างที่จ้างนักคัดลอกโดยเฉพาะ น้อยครั้งที่จะมีผู้แต่งขายหนังสือด้วยตนเอง

“สามร้อยฉบับที่ท่านให้ข้าคัดลอก จะขายทั้งหมดเลยรึ?”

“ใช่... อ้อ แล้วก็ส่งให้ท่านอาจารย์หลิวหนึ่งฉบับ ให้จื่อเจี้ยอีกหนึ่งฉบับ ข้าเองก็จะเก็บไว้เป็นที่ระลึกหนึ่งฉบับ ถ้าคุณหนูเซี่ยชอบ ก็จะให้ท่านหนึ่งฉบับเช่นกัน นอกจากสี่ฉบับนี้ ที่เหลือก็ขายทั้งหมด”

หวังหยางพูดจบก็นึกถึงคนผู้หนึ่งขึ้นมาได้ หันกลับไปถามเฉินชิงซานว่า: “จะให้เก็บไว้ให้เจ้าหนึ่งฉบับหรือไม่?”

เฉินชิงซาน: (→_→)

เซี่ยซิงหานเบิกตาดั่งดาวกว้าง: “พ่อค้าหนังสือเหล่านั้นจะซื้อหนังสือของท่านเพียงฉบับเดียว จากนั้นก็จะคัดลอกออกมาเป็นร้อยเป็นพันฉบับ ท่านไม่รู้รึ?”

“รู้สิ แต่หนังสือของข้ามาเร็วที่สุด และราคาก็ไม่แพง ที่สำคัญกว่านั้นคือข้ามีเบ็ดตกปลา ที่จะสามารถขายหนังสือเหล่านี้ได้ทุกฉบับโดยไม่เหลือแม้แต่ฉบับเดียว”

“เบ็ดตกปลาอะไร?” เซี่ยซิงหานรู้สึกสงสัยอย่างยิ่ง

หวังหยางทำหน้าลึกลับ: “ถึงตอนนั้นท่านก็จะรู้เอง”

“ความคิดพิสดารก็มีอยู่ไม่น้อย น่าเสียดายที่ไม่เดินในทางที่ถูกที่ควร” เซี่ยซิงหานเหลือบมองหวังหยาง

หวังหยางกล่าวอย่างไม่พอใจ: “ข้าไม่เดินในทางที่ถูกที่ควรตรงไหน?”

เซี่ยซิงหานกล่าวอย่างจริงจัง: “คนโบราณว่า ‘ทิ้งทองคำเต็มตะกร้าให้ลูกหลาน มิสู้ทิ้งคัมภีร์เล่มหนึ่ง’ ท่านเชี่ยวชาญคัมภีร์ ‘ซ่างซู’ ถึงเพียงนี้ แต่กลับเอาความคิดไปใส่ใจกับเรื่องเล็กน้อยทางการค้าเช่นนี้ อยู่ที่จิงโจวยังพอทนได้ หากไปถึงเจี้ยนคัง ท่านจะต้องถูกเสียงวิพากษ์วิจารณ์ตำหนิเป็นแน่”

เสียงวิพากษ์วิจารณ์ เป็นคำที่ใช้บ่อยในสมัยราชวงศ์เหนือใต้ หมายถึงเสียงวิพากษ์วิจารณ์จากภายนอก

คนในยุคกลางให้ความสำคัญกับเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างมาก เช่น หลังจากจักรพรรดิผู้ก่อตั้งราชวงศ์ฉีใต้ยึดราชบัลลังก์แล้ว ก็เคยตรัสถามขุนนางว่า: “เราสนองบัญชาสวรรค์ทำการปฏิวัติ เสียงวิพากษ์วิจารณ์เห็นว่าเป็นเช่นไร?”

แม้แต่จักรพรรดิยังทรงใส่พระทัย บัณฑิตก็ย่อมไม่อาจหลีกเลี่ยงได้

หวังหยางไม่เห็นด้วยกับคำพูดของเซี่ยซิงหาน กล่าวว่า: “ทองคำจะมิสู้คัมภีร์เล่มหนึ่งได้อย่างไร ประเด็นคือข้าไม่มีทองคำนี่สิ! ไม่ใช้ความคิดแล้วจะมีทองคำมาจากไหน? อีกอย่างการค้าเป็นเรื่องเล็กน้อยรึ? ข้าไม่คิดเช่นนั้น ตั้งแต่โบราณมาเทิดทูนวรรณกรรมดูแคลนการค้า ข้าแม้จะเทิดทูนวรรณกรรม แต่ก็ไม่ดูแคลนการค้า วรรณกรรมสามารถสร้างจิตใจให้ฟ้าดิน การค้าสามารถสร้างชีวิตให้ปวงประชา”

“การค้าสร้างชีวิตให้ปวงประชารึ?” สีหน้าของเซี่ยซิงหานดูแปลกไป

หวังหยางก็ไม่มีอารมณ์จะไปอธิบายหลักเศรษฐศาสตร์ให้เซี่ยซิงหานฟัง จึงกล่าวอย่างขอไปที: “ข้าก็แค่พูดไปเรื่อยเปื่อย”

เซี่ยซิงหานฉลาดหลักแหลมราวกับน้ำแข็งหิมะ มองแวบเดียวก็รู้ว่าหวังหยางขี้เกียจจะตอบ จึงกล่าวอย่างไม่ยอมแพ้: “ท่านอย่ามาดูถูกคน ประโยชน์จากการค้าขาย พ่อค้าพาณิชย์เป็นผู้ดำเนิน ไม่ใช่มีเพียงท่านที่เข้าใจเรื่องการค้า ข้าดูแลกิจการของที่บ้านมาตั้งแต่เนิ่นๆแล้ว คราวนี้ที่มาจิงโจว ก็เพื่อมาจัดการเรื่องธุรกิจ”

หวังหยางยิ้ม ใบหน้ามีสีหน้าไม่เชื่อ

จะบอกว่าเจ้าเก่งเรื่องพิณ หมากล้อม การเขียนอักษร และการวาดภาพข้าก็เชื่อ จะบอกว่าดูแลกิจการ จัดการเรื่องธุรกิจรึ? เหอะๆ คงจะเป็นแค่การเล่นขายของของคุณหนูตระกูลสูงศักดิ์กระมัง

“โรงทอผ้าไหมใหญ่ๆ หลายแห่งในจิงโจวล้มละลาย ขาดแคลนผ้าอย่างหนัก เรือสินค้าของบ้านข้าอีกแปดวันก็จะมาถึง มีผ้าไหมต่วนเต็มลำสิบห้าลำ ถึงตอนนั้นท่านก็จะรู้เองว่าเป็นจริงหรือเท็จ แต่ว่าข้าเป็นผู้ดูแลอยู่เบื้องหลัง ไม่ได้ออกหน้าจัดการด้วยตนเอง ตระกูลขุนนางที่ทำการค้ามีอยู่มากมาย บ้านข้าก็ไม่ใช่ข้อยกเว้น แต่ส่วนใหญ่มักจะอยู่เบื้องหลัง...”

พูดถึงตรงนี้ เซี่ยซิงหานก็มองหวังหยางอย่างลึกซึ้ง:

“ข้าเพียงแค่เตือนท่าน อย่าเห็นแก่ของเล็กน้อยจนเสียของใหญ่ไป อนาคตของท่านคือการได้รับการประเมินเพื่อเข้ารับราชการ หากแปดเปื้อนด้วยสีสันของการค้าแล้ว เบาะๆ ก็จะส่งผลเสียต่อตำแหน่งขุนนาง หนักเข้าก็จะถูกกล่าวโทษตัดสินความผิด”

หวังหยางไหนเลยจะไม่รู้เรื่องนี้ เพียงแต่เขาขาดแคลนเงินจริงๆ ทั้งยังไม่มีคนสนิทที่ไว้ใจได้ จำต้องลงมือด้วยตนเอง แต่ถ้าหากเฮยฮั่นสามารถปลดออกจากทะเบียนทหารได้จริงๆ ก็จะมีคนให้ใช้งานเพิ่มขึ้นมาอีกคนหนึ่ง

ส่วนเรื่องการประเมินเพื่อเข้ารับราชการนั้น หวังหยางไม่กล้าคิด

หนึ่งคือฐานะตระกูลหวังแห่งหลางหยานั้นเป็นของปลอม ต่อให้ใช้เส้นสายขึ้นทะเบียนได้ ของปลอมก็ไม่อาจกลายเป็นของจริงได้ การประเมินขุนนางโดยจงเจิ้งย่อมต้องมีกระบวนการที่เข้มงวด ชนชั้นสูงปลอมๆ อย่างตนเองคงจะผ่านด่านไปไม่ได้

สองคือราชวงศ์เซียวฉีไม่รู้ว่าจะล่มสลายเมื่อใด การเข้ารับราชการผิดเวลา อาจจะทำให้ตนเองต้องพลอยเดือดร้อนไปด้วย

ไม่ว่าจะพูดอย่างไร ก็ต้องเก็บเงินให้ได้สักก้อนก่อน แล้วค่อยว่ากันเรื่องอื่น

“คำตักเตือนของคุณหนู ข้าจดจำไว้แล้ว ต่อไปจะระวังให้มากขึ้น” หวังหยางเหลือบมองสีหน้าของเซี่ยซิงหาน แล้วเปลี่ยนเรื่อง: “ขอเรียนถามคุณหนู ขบวนเรือของบ้านท่านหลังจากมาถึงจิงโจวขนผ้าไหมต่วนลงแล้ว ยังต้องขนสินค้ากลับเจี้ยนคังอีกหรือไม่?”

——————————

หมายเหตุผู้เขียน: ในสมัยราชวงศ์เหนือใต้ ด้านหนึ่งสืบทอดความคิดดูแคลนการค้าจากอดีต แต่อีกด้านหนึ่ง ตั้งแต่ตระกูลขุนนางใหญ่ พระโอรสและขุนนาง ลงไปจนถึงราษฎร หรือแม้กระทั่งทหาร ก็มีผู้ประกอบการค้าอยู่มากมาย ที่เป็นเช่นนี้เพราะเบื้องบนรัฐบาลกลางไม่เข้มแข็ง จึงไม่สามารถรักษานโยบายที่เข้มงวดเป็นหนึ่งเดียวได้ เบื้องล่างตระกูลใหญ่มีอำนาจและทรัพย์สินมาก ก็มีเงื่อนไขที่เอื้ออำนวยต่อการค้า ถึงขนาดที่ว่าในสมัยนั้นจักรพรรดิหลายพระองค์ก็โปรดการละเล่นเป็นพ่อค้า ด้วยเหตุนี้ ตั้งแต่บนลงล่าง กระแสนี้จึงไม่อาจหยุดยั้งได้ จึงเกิดเป็นสถานการณ์ที่ ‘สุยซู’ กล่าวไว้ว่า “ผู้คนต่างแก่งแย่งกันค้าขาย ไม่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม” และการคลังของราชสำนักก็ไม่สู้ดีนัก ก็ต้องพึ่งพาการค้าเพื่อเพิ่มรายได้ จุดนี้ ‘สุยซู · บทว่าด้วยอาหารและสินค้า’ มองได้แม่นยำมาก กล่าวว่าราชวงศ์ใต้เก็บภาษีการค้าในนามของการลงโทษ แต่แท้จริงแล้ว “ประโยชน์อยู่ที่การขูดรีด” ด้วยเหตุนี้เอง แม้ราชวงศ์ใต้จะนานๆ ทีมีจักรพรรดิออกราชโองการปราบปรามพ่อค้า แต่ก็กระจัดกระจายไม่เป็นระบบมาโดยตลอด จนถึงสมัยสุยและถัง ซึ่งไม่อาจเทียบได้กับนโยบายปราบปรามการค้าที่ต่อเนื่องเป็นหนึ่งเดียวของราชวงศ์ฮั่นทั้งสองได้เลย ท่านหลัวจางหลงกล่าวว่า “ระหว่างสมัยสุยและถัง ยังไม่มีทฤษฎีและนโยบายปราบปรามการค้าที่เป็นระบบเหมือนสมัยฮั่น” (‘ประวัติเศรษฐกิจแห่งชาติจีน’ ภาคที่เจ็ด) คำกล่าวนี้ถูกต้องอย่างยิ่ง