บทที่ 73 โต้วาทะเรื่องความต่างและความเหมือนของจวงจื๊อกับเล่าจื๊อ

บ่าวรับใช้ใช้ถาดไม้เคลือบเงาประคองจู่เหว่ยด้ามหนึ่งที่ทำจากไม้ไผ่เข้ามา

อวี้อี้มองไปยังคนทั้งสี่ แล้วถามว่า: “ผู้ใดประสงค์จะถือสิ่งนี้?”

“ข้าเอง!” เหยียนโย่วเฉิงร้องขึ้น

เมื่อเห็นว่าหวังหยางและคนอื่นๆ อีกสามคนไม่พูดอะไร อวี้อี้จึงสั่งให้บ่าวรับใช้นำถาดไม้เคลือบเงาไปส่งให้ที่เบื้องหน้าของเหยียนโย่วเฉิง

เหยียนโย่วเฉิงยื่นมือออกไปหมายจะหยิบ แต่ยังไม่ทันจะได้สัมผัสจู่เหว่ย ก็พลันหยุดลง มือค้างอยู่กลางอากาศ

เหยียนโย่วเฉิงมองหลิ่วเฉิงก่อน แล้วก็มองเซี่ยซิงหาน สุดท้ายก็เหลือบมองหวังหยางตามมารยาท แล้วกล่าวอย่างไม่ค่อยมั่นใจนัก: “พวกท่านไม่ต้องการจริงๆ รึ?”

หลิ่วเฉิงส่ายหน้า เซี่ยซิงหานยิ้มแต่ไม่พูดอะไร หวังหยางทำท่าผายมือเชิญ

เหยียนโย่วเฉิงรวบรวมความกล้าหมายจะหยิบจู่เหว่ยขึ้นมา แต่พอคิดว่ามีหลิ่วเฉิงและเซี่ยซิงหานอยู่ข้างๆ ก็รู้สึกไม่มีความมั่นใจที่จะตั้งทฤษฎีขึ้นมาจริงๆ จึงได้ชักมือกลับแล้วกล่าวว่า: “ข้าคอแห้งอยู่บ้าง มิสู้พักผ่อนก่อน ฟังพวกท่านตั้งทฤษฎีจะดีกว่า”

หลิ่วเฉิงยิ้มเล็กน้อย: “เช่นนั้นผู้บรรยายหลักก็เลือกจากพวกเราสามคน คุณหนูสี่ พี่หวัง มีความตั้งใจหรือไม่?”

หวังหยางและเซี่ยซิงหานไม่ได้พูดอะไร

หลิ่วเฉิงเห็นแววตาก็รู้ใจ กล่าวว่า: “ในเมื่อต่างก็ถ่อมตัวกันถึงเพียงนี้ เช่นนั้นก็ให้ข้ามาเถิด”

เหยียนโย่วเฉิงพอได้ยินว่าหลิ่วเฉิงจะมา ก็ร้อนใจขึ้นมาทันที: “ท่านตั้งทฤษฎีไม่ได้! พอท่านตั้งทฤษฎีขึ้นมา ก็แข็งแกร่งดั่งกำแพงทองบ่อทองแล้ว เช่นนั้นพวกเราจะไปสนทนาอะไรกันได้อีก? มีแต่จะต้องยอมแพ้เท่านั้น”

คิ้วของเซี่ยซิงหานขมวดเล็กน้อย

หลิ่วเฉิงยิ้ม: “‘สรรพสิ่งล้วนมีมุมมองของผู้อื่น สรรพสิ่งล้วนมีมุมมองของตนเอง จากมุมมองของผู้อื่นย่อมมองไม่เห็น จากความรู้ของตนเองย่อมรู้แจ้ง’ ในโลกนี้จะมีทฤษฎีใดที่แข็งแกร่งดั่งกำแพงทองบ่อทองได้? ในเมื่อมีทฤษฎี ก็เพื่อให้คนมาหักล้าง”

“ไม่ได้ๆ โล่ของท่านแข็งแกร่ง ไม่มีสิ่งใดแทงทะลุได้! มิสู้...” เหยียนโย่วเฉิงมองไปยังหวังหยาง: “มิสู้ให้พี่หวังมาเถิด ข้ายังไม่เคยฟังทฤษฎีของพี่หวังเลย”

หลิ่วเฉิงก็อยากจะหยั่งเชิงความสามารถของหวังหยางเช่นกัน จึงได้กล่าวตามจังหวะว่า: “เช่นนั้นก็ขอเชิญพี่หวัง—”

หวังหยางเป็นคนสุขุมเยือกเย็น สำหรับเรื่องการทำตัวโดดเด่นนั้นไม่เคยยึดติดอยู่แล้ว อีกทั้งก่อนมาก็ตั้งใจแน่วแน่ว่าจะเก็บคมในฝัก จึงได้กล่าวปฏิเสธว่า:

“ข้าไม่มีทฤษฎีใหม่อันใด พวกท่านมาเถิด”

เซี่ยซิงหานเห็นคนทั้งสามเกี่ยงกันไปมา ใบหน้างามก็เคร่งขึ้นเล็กน้อย กล่าวเสียงใส: “นำจู่เหว่ยมา”

คนทั้งสามเงียบเสียงลงทันที

บ่าวรับใช้นำจู่เหว่ยมาส่งให้ที่เบื้องหน้าของเซี่ยซิงหาน เซี่ยซิงหานหยิบจู่เหว่ยขึ้นมาอย่างคล่องแคล่ว แล้วกล่าวว่า: “ข้ามีทฤษฎีความแตกต่างของจวงจื๊อและเล่าจื๊อ เชิญทุกท่านโปรดเงียบเสียงฟัง”

ความแตกต่างรึ?

กลับเป็นความแตกต่าง ไม่ใช่ความเหมือน?

รวมถึงอวี้อี้ด้วย ทั้งสี่คนต่างก็รวบรวมสมาธิ ตั้งใจรับฟังอย่างละเอียด

“ผู้ที่สนทนาศาสตร์เร้นลับในโลกหล้า ล้วนเรียกขานเล่าจวง นำคัมภีร์ ‘เล่าจื๊อ’ และ ‘จวงจื๊อ’ มาพิจารณารวมกัน ด้วยเห็นว่าคำสอนนั้นสืบทอดเป็นสายเดียวกัน ล้วนเป็นบ่อเกิดแห่งเต๋า แต่ข้าเห็นว่า ‘เล่าจื๊อ’ และ ‘จวงจื๊อ’ เป็นศาสตร์สองแขนง แตกต่างกันอย่างชัดเจน ไม่อาจนำมารวมกันได้”

“ประการแรก เล่าจื๊อกล่าวถึงศาสตร์แห่งราชา กล่าวถึงวิถีแห่งการปกครองแคว้น ดังนั้นจึงกล่าวว่า ‘หากอ๋องและราชาสามารถรักษาไว้ได้ สรรพสิ่งก็จะเปลี่ยนแปลงไปเอง’ และยังกล่าวอีกว่า ‘ปกครองแคว้นใหญ่ดั่งทอดปลาเล็ก’”

“แต่เจตนาของจวงจื๊อนั้นหาได้อยู่ที่จุดนี้ไม่ จวงจื๊อเห็นว่าการมีใต้หล้าเป็นภาระ มิสู้บำรุงรักษากายตน ดังนั้นจึงยกย่อง ‘การสละราชบัลลังก์’ อย่างสูง กล่าวว่า ‘ข้าเพิ่งจะมีโรคโศกเศร้าเร้นลับ กำลังจะรักษาอยู่ ยังไม่มีเวลาจะปกครองใต้หล้า’ และยังกล่าวอีกว่า ‘คุณูปการของราชา เป็นเพียงเรื่องรองของปราชญ์ มิใช่หนทางที่จะรักษากายบำรุงเลี้ยงชีวิตให้สมบูรณ์ได้’”

“ดังนั้นเล่าจื๊อสอนการปกครองแคว้น จวงจื๊อสอนการปกครองตน”

เซี่ยซิงหานกล่าวจบประเด็นแรกก็หยุดไปครู่หนึ่ง ตวัดจู่เหว่ยในแนวนอน แขนเรียวงามดึงแขนเสื้อสีเหลืองห่าน เผยให้เห็นข้อมือเล็กๆ ขาวผ่องดุจหิมะ:

“ประการที่สอง เล่าจื๊อให้ความสำคัญกับแพ้ชนะ สอนให้คนไม่แก่งแย่ง อันที่จริงก็เพื่อที่จะแก่งแย่ง ดังนั้นจึงกล่าวว่า ‘ในใต้หล้าไม่มีสิ่งใดอ่อนแอไปกว่าน้ำ แต่ในการโจมตีสิ่งที่แข็งแกร่งไม่มีสิ่งใดจะเอาชนะได้’ กล่าวว่า ‘ความอ่อนแอเอาชนะความแข็งแกร่ง ความอ่อนโยนเอาชนะความแข็งกร้าว’ จุดมุ่งหมายล้วนอยู่ที่คำว่าชนะคำเดียว จิตใจที่มุ่งหวังผลประโยชน์นั้นหนักหน่วงยิ่งนัก”

“ทว่าจวงจื๊อกล่าวว่า ‘จิตใจที่มุ่งหวังผลประโยชน์ดำรงอยู่ในอก ความบริสุทธิ์ผุดผ่องย่อมไม่สมบูรณ์ ความบริสุทธิ์ผุดผ่องไม่สมบูรณ์ จิตวิญญาณย่อมไม่มั่นคง ผู้ที่จิตวิญญาณไม่มั่นคง เต๋าย่อมมิอาจรองรับได้’”

“ดังนั้นจวงจื๊อจึงกล่าวถึง ‘การนั่งลืม’ กล่าวถึง ‘การละทิ้งรูปกายขจัดความรู้’ กล่าวถึง ‘จิตวิญญาณที่สมบูรณ์’ ล้วนเป็นการขจัดจิตใจที่มุ่งหวังผลประโยชน์ออกไป ปล่อยให้เป็นไปตามธรรมชาติ จะไปพูดถึงแพ้ชนะได้อย่างไร?”

จู่เหว่ยในมือของเซี่ยซิงหานตวัดอีกครั้ง ท่วงทีสบายๆ แต่กลับดูสง่างามเปี่ยมด้วยมนต์ขลัง:

“ประการที่สาม เล่าจื๊อหลีกเลี่ยงความตายรังเกียจความตาย ดังนั้นจึงกล่าวว่า ‘ตายแต่ไม่ดับสูญคืออายุยืน’ กล่าวว่า ‘ผู้แข็งกร้าวย่อมไม่ได้ตายดี’ กล่าวว่า ‘ยอมอยู่หลังแต่กลับได้อยู่หน้า หากตายแล้ว’ ล้วนเห็นว่าความตายเป็นจุดจบที่ไม่ดี”

“ทว่าจวงจื๊อเห็นว่าความเป็นความตายเป็นหนึ่งเดียวกัน ดั่งการเปลี่ยนผ่านของกลางวันกลางคืนและฤดูใบไม้ผลิใบไม้ร่วง ไม่มีเรื่องใดน่าเศร้าโศก ยิ่งไม่มีเหตุผลใดให้น่ารังเกียจ ดังนั้นจึงกล่าวว่า ‘ความเป็นความตายคือชะตาลิขิต มีความสม่ำเสมอดั่งกลางวันกลางคืน คือสวรรค์’”

“ดังนั้นเมื่อภรรยาของเขาตาย เขาก็เคาะอ่างร้องเพลง ยามค่ำคืนฝันถึงหัวกะโหลก ก็กล่าวว่ามันตายไปแล้วและไม่ต้องการจะฟื้นคืนชีพอีก กล่าวว่า ‘แม้ความสุขของการเป็นราชาหันหน้าสู่ทิศใต้ก็มิอาจเทียบได้’”

“สามประการนี้ ล้วนแตกต่างจากเล่าจื๊อ ดังนั้นข้าจึงกล่าวว่า เล่าจื๊อและจวงจื๊อดูเหมือนจะเหมือนแต่หาใช่ไม่ แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง”

เซี่ยซิงหานกล่าวจบก็ตวัดจู่เหว่ยเป็นครั้งที่สาม สีหน้าสงบนิ่ง ราวกับเทพธิดากำลังแสดงธรรม ไม่หวั่นไหวใดๆ

จู่เหว่ยตวัดสามครั้ง การตั้งทฤษฎีก็สิ้นสุดลง

ในโถงรับรองเงียบสงัดไปชั่วขณะ

เซี่ยซิงหานมองไปยังหวังหยาง: “คุณชายหวังเห็นว่าเป็นเช่นไร?”

หางตาของหลิ่วเฉิงกระตุกขึ้นเล็กน้อยอย่างแทบไม่สังเกตเห็น

ส่วนเหยียนโย่วเฉิงนั้นกำลังครุ่นคิดอย่างหนัก ไม่ได้สังเกตเลยว่าเซี่ยซิงหานถามหวังหยางเป็นคนแรก

หวังหยางประสานมือคารวะ ใบหน้าเปี่ยมด้วยความนับถือ: “เป็นความเห็นที่สูงส่งยิ่งนัก”

มุมปากของเซี่ยซิงหานยกขึ้นอย่างภาคภูมิใจ

อวี้อี้เห็นว่าไม่มีใครพูดอะไร จึงกล่าวว่า: “ทฤษฎีของคุณหนูสี่หลักแหลมยิ่งนัก เหตุผลกระจ่างแจ้ง หากไม่มีผู้ใดจะคัดค้าน เช่นนั้น—”

ยังไม่ทันสิ้นเสียง เหยียนโย่วเฉิงก็ตื่นจากภวังค์ความคิด ร้องเสียงดังว่า: “ข้ามี!”

เขามองไปยังเซี่ยซิงหาน ในแววตาเต็มไปด้วยจิตวิญญาณแห่งการต่อสู้:

“ท่านบอกว่าเล่าจื๊อสอนการปกครองแคว้น จวงจื๊อสอนการปกครองตน ข้าเห็นว่าผิดมหันต์!”

“หรือเล่าจื๊อจะไม่สอนการปกครองตนรึ?”

“เล่าจื๊อกล่าวว่า ‘รักกายตนเพื่อใต้หล้า หากสามารถฝากใต้หล้าไว้ได้’ นี่ไม่ใช่การปกครองตนรึ?”

“หรือจวงจื๊อจะไม่สอนการปกครองแคว้นรึ?”

“ก็สอนเช่นกัน! มิเช่นนั้นบท ‘อิ้งตี้หวัง’ นี้จะมาจากไหน?”

เซี่ยซิงหานโบกพัดจู่เหว่ยเบาๆ: “รักกายตนเพื่อใต้หล้า หากสามารถฝากใต้หล้าไว้ได้ จุดมุ่งหมายสุดท้ายยังคงอยู่ที่ใต้หล้า มิใช่การรักกายตน เป็นการสอนให้คนรู้จักเลือกว่าผู้ใดที่สามารถฝากใต้หล้าไว้ได้—”

เหยียนโย่วเฉิงก็กำลังรอให้เซี่ยซิงหานอธิบายประโยคนี้อยู่พอดี จึงกล่าวแทรกขึ้นมาอย่างตื่นเต้น: “ในบท ‘ไจ้โย่ว’ ของคัมภีร์ ‘จวงจื๊อ’ ก็มีคำพูดที่แทบจะเหมือนกันทุกประการว่า ‘รักกายตนเพื่อใต้หล้า จึงสามารถฝากใต้หล้าไว้ได้’! ถ้าหากเป็นไปตามที่ท่านกล่าวเมื่อครู่ เช่นนั้นจวงจื๊อก็มิใช่ว่ามีจุดมุ่งหมายสุดท้ายอยู่ที่ใต้หล้า มิใช่การรักกายตนหรอกรึ?”

ฮ่าๆ!

ติดกับแล้วสิ!

นี่เรียกว่าใช้หอกของเจ้า แทงโล่ของเจ้าเอง!

เซี่ยซิงหานกะพริบตา: “ดังนั้นเพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้คนรุ่นหลังเข้าใจผิด จวงจื๊อจึงได้กล่าวไว้เป็นพิเศษว่า ‘ดังนั้นใต้หล้าคือภาชนะอันยิ่งใหญ่ หาใช่สิ่งที่จะแลกมาด้วยชีวิตไม่’ และยังกล่าวอีกว่า ‘สัจธรรมแห่งเต๋าใช้เพื่อปกครองตน ส่วนที่เหลือจึงนำไปใช้กับบ้านเมือง’ นี่ไม่ได้บอกท่านอย่างชัดเจนแล้วรึว่า ให้ยึดการปกครองตนเป็นหลัก?”

เหยียนโย่วเฉิงเห็นเซี่ยซิงหานคลี่คลายการโจมตีของเขาได้อย่างง่ายดาย ก็ยังไม่ยอมแพ้:

“เช่นนั้นเขาก็ยังกล่าวว่า ‘ส่วนที่เหลือจึงนำไปใช้กับบ้านเมือง’ นี่ก็ไม่ใช่การปกครองแคว้นรึ?”

“ท่านกินข้าวเยอะ กินกับข้าวน้อย ข้าบอกว่าท่านกินข้าวเป็นหลัก มีปัญหาอะไรไหม?”

สีหน้าของเหยียนโย่วเฉิงแข็งทื่อไป

น่าเจ็บใจ!

จากนั้นก็นึกอะไรขึ้นมาได้อีก รีบกล่าวว่า: “เช่นนั้นบท ‘อิ้งตี้หวัง’—”

คราวนี้เซี่ยซิงหานไม่แม้แต่จะปล่อยให้เขาพูดจบ ก็ตอบโดยตรงว่า:

“ไม่ต้องพูดถึงว่าบท ‘อิ้งตี้หวัง’ เป็นเพียงการยกเรื่องของราชามากล่าวถึงหลักการแห่งการไม่กระทำ ต่อให้ท่านจะดึงดันว่าเขากล่าวถึงวิถีแห่งราชา คัมภีร์ ‘จวงจื๊อ’ มีบทในเจ็ดบท บทนอกสิบห้าบท บทคละสิบเอ็ดบท บท ‘อิ้งตี้หวัง’ มีเพียงบทเดียว นี่ก็กลับมาสู่หลักการที่ว่า ‘กินข้าวเป็นหลัก’ อีกมิใช่รึ?”

“ข้าบอกว่าจวงจื๊อสอนการปกครองตน หมายถึงเขามีจุดเน้นที่แตกต่างจากเล่าจื๊อ ยกตัวอย่างเช่น ท่านอาจารย์หลิวแห่งโรงเรียนประจำเมืองบรรยายคัมภีร์ ‘ซ่างซู’ ในชั้นเรียน ระหว่างนั้นก็แทรกคัมภีร์ ‘หลี่จี้’ เล็กน้อยเพื่อเป็นการยืนยัน หลังเลิกเรียนข้าสรุปว่าคาบนี้ท่านอาจารย์หลิวสอนคัมภีร์ ‘ซ่างซู’ มีอะไรผิดด้วยรึ?”