บทที่ 74 หักล้างทฤษฎี

เหยียนโย่วเฉิงถูกถามจนอ้าปากค้าง แข็งทื่อไปครู่หนึ่งก็เริ่มนวดขมับ: “โอ๊ยไม่ได้แล้ว ข้าต้องพักสักหน่อย ปวดหัวอีกแล้ว”

เซี่ยซิงหาน: (→_→)

เหยียนโย่วเฉิงพ่ายแพ้ในน้ำมือของเซี่ยซิงหานอีกครั้ง ในใจรู้สึกเจ็บแค้น จึงคิดจะยืมกำลังเสริม: “พี่เหวินเซิน! ท่านมา!” หยุดไปครู่หนึ่งแล้วกล่าวว่า: “ห้ามออมมือให้สตรีงามนะ!”

หลิ่วเฉิงยิ้มเล็กน้อย แต่ไม่พูดอะไร

อวี้อี้กล่าว: “คุณชายเหยียนพ่ายแพ้เล็กน้อย คุณชายหลิ่วจะโต้แย้งหรือไม่?”

“พ่ายแพ้” และ “โต้แย้ง” ล้วนเป็นศัพท์เฉพาะในการสนทนาเชิงปรัชญา คำแรกหมายถึงการพ่ายแพ้ คำหลังหมายถึงการโต้แย้ง

หลิ่วเฉิงประสานมือคารวะ ยิ้มอีกครั้ง แต่ก็ยังคงไม่พูดอะไร

เซี่ยซิงหานกล่าว: “หากคุณชายหลิ่วมีคำโต้แย้งใด ซิงหานจะน้อมรับฟัง”

หลิ่วเฉิงก็กำลังรอให้เซี่ยซิงหานเอ่ยปากเชิญอยู่พอดี เมื่อเห็นนางเปิดปากในที่สุด ก็มองไปยังหวังหยางก่อน: “พี่หวังเชิญก่อนดีหรือไม่?”

หวังหยางมองทะลุความคิด “วางมาด” ของหลิ่วเฉิง ในใจคิดว่า: พ่อหนุ่มคนนี้ช่างเก๊กเสียจริง ไม่ใช่การสละราชบัลลังก์เสียหน่อย จะต้องให้เชิญสามครั้งปฏิเสธสามครั้งด้วยรึ?

เซี่ยซิงหานกล่าวกับหวังหยางโดยตรง: “คุณชายหวังโปรดชี้แนะสักเล็กน้อย”

ปลายคิ้วของหลิ่วเฉิงกระตุกขึ้นอีกครั้งเล็กน้อย

หวังหยางกล่าวชม: “คุณหนูเซี่ยมีวาทศิลป์ที่กระจ่างแจ้ง ถ้อยคำเปรียบเปรยก็ลึกซึ้งกว้างขวาง ข้านั้นมองไปข้างหน้าก็เห็นท่าน พลันมองอีกทีท่านก็อยู่ข้างหลังแล้ว ไหนเลยจะกล้าเอ่ยคำว่าชี้แนะได้? มิสู้ให้พี่หลิ่วมาเถิด”

เซี่ยซิงหานเหลือบมองหวังหยางแวบหนึ่ง

หลิ่วเฉิงกล่าว: “พี่หวังถ่อมตัวเกินไปแล้วกระมัง ได้ยินจงเช่อบอกว่าท่านเคยเอาชนะคุณหนูเซี่ยในการสนทนาเชิงปรัชญามาแล้วครั้งหนึ่ง เหตุใดวันนี้จึงสงวนวาจาดั่งทองคำ?”

“จริงรึ?!” เหยียนโย่วเฉิงนั่งตัวตรงขึ้นมาทันที

ก่อนหน้านี้เขาเห็นหวังหยางไม่ยอมเอ่ยปากมาตลอด ทั้งยังนึกถึงว่าหวังหยางเป็นศิษย์ของโรงเรียนประจำเมือง เชี่ยวชาญในวิชาคัมภีร์คลาสสิกเป็นหลัก จึงนึกว่าฝีมือการสนทนาเชิงปรัชญาของหวังหยางคงจะไม่เท่าไหร่ แต่ถ้าหากเคยเอาชนะเซี่ยซิงหานได้จริงๆ นั่นก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งแล้ว!

ตระกูลหวังแห่งหลางหยา บ้านช่องตกต่ำ ศิษย์วิชาคัมภีร์คลาสสิก แต่กลับเชี่ยวชาญทั้งศาสตร์ขงจื๊อและศาสตร์เร้นลับรึ?

น่าสนใจอยู่ไม่น้อย!

หวังหยางกล่าว: “ครั้งก่อนเป็นเพียงการสนทนาเล่นๆ โชคดีเท่านั้น วันนี้คุณหนูเซี่ยตั้งทฤษฎีที่ลึกซึ้งถึงเพียงนี้ ข้าไหนเลยจะกล้าเอ่ยคำใดออกมาโดยพลการ?”

อ้อ ที่แท้ก็แค่ท่าดีทีเหลว

เหยียนโย่วเฉิงหมดความสนใจในทันที ท่าทีในการนั่งก็พลันอ่อนลง กลับไปพิงที่เท้าแขนอีกครั้ง

บนใบหน้าน้อยๆ ของเซี่ยซิงหานปรากฏรอยยิ้มขึ้นมา

หลิ่วเฉิงถามอีกครั้ง: “พี่หวังแน่ใจนะว่าไม่มา?”

ท่านจะยืดเยื้อไปถึงไหนกัน!

หวังหยางประสานมือคารวะ: “ความรู้ความสามารถของข้าน้อยมีจำกัดจริงๆ พี่หลิ่วเชิญตามสบาย”

หลิ่วเฉิงถึงได้ค่อยๆ กล่าวว่า:

“เมื่อครู่อันคังหักล้างประเด็นที่หนึ่งไปแล้ว ข้าก็จะพูดต่อจากเขา หักล้างประเด็นที่สอง คุณหนูสี่กล่าวว่าเล่าจื๊อมีจุดมุ่งหมายอยู่ที่คำว่าชนะ ดังนั้นจิตใจที่มุ่งหวังผลประโยชน์จึงค่อนข้างหนัก ข้าเห็นว่าชนะและจิตใจที่มุ่งหวังผลประโยชน์อาจจะไม่เกี่ยวข้องกันก็ได้ หากการกล่าวถึงชนะคือจิตใจที่มุ่งหวังผลประโยชน์ เช่นนั้นจวงจื๊อกล่าวว่า ‘เอาชนะสรรพสิ่งโดยไม่ทำร้าย’ และยังกล่าวอีกว่า ‘ใช้ความพ่ายแพ้เล็กน้อยจำนวนมากมาเป็นชัยชนะอันยิ่งใหญ่’ มิใช่หรือก็กลายเป็นจิตใจที่มุ่งหวังผลประโยชน์ไปแล้วรึ?”

“นี่ไม่เหมือนกัน ชัยชนะที่เล่าจื๊อกล่าวถึงคือชัยชนะที่มุ่งผลประโยชน์อย่างยิ่ง ความอ่อนแอเอาชนะความแข็งแกร่ง ความอ่อนโยนเอาชนะความแข็งกร้าว ความอ่อนแอที่สุดในใต้หล้าขับเคลื่อนสิ่งที่แข็งแกร่งที่สุดในใต้หล้าได้ เข้าข่ายการคำนวณ สามารถใช้เป็นกลอุบายทางการเมืองได้ ดังนั้นหานเฟยจึงอ้างคำพูดของเล่าจื๊อ กล่าวถึงโกวเจี้ยนว่า ‘หากหมายจะชิงมา ต้องยอมมอบให้ไปก่อน’ บท ‘จู่เต้า’ และ ‘หยางเชวี่ย’ หลายบท ก็ขยายความหมายของ ‘เต้าเต๋อจิง’ นำมาใช้เป็นศาสตร์ที่ราชาใช้ปกครองผู้ใต้บังคับบัญชา จิตใจที่มุ่งหวังผลประโยชน์นั้นล้ำลึกยิ่งนัก”

หลิ่วเฉิงยิ้ม: “ความอ่อนแอเอาชนะความแข็งแกร่ง ความอ่อนโยนเอาชนะความแข็งกร้าว ล้วนเป็นหลักการของธรรมชาติ การกล่าวถึงหลักการคือการมุ่งผลประโยชน์รึ? เช่นนั้นข้าบอกว่าต้นไม้สูงกว่าหญ้า นกเผิงใหญ่กว่านกเขา เสือดาวหมีหมาป่าดุร้ายกว่าไก่สุกรวัวแกะ มิใช่หรือก็เป็นการมุ่งผลประโยชน์เช่นกัน—–”

เซี่ยซิงหานกล่าวทันที: “ย่อมเป็นการมุ่งผลประโยชน์อยู่แล้ว! จวงจื๊อกล่าวถึงทฤษฎีความเสมอภาคของสรรพสิ่ง ในใต้หล้าไม่มีสิ่งใดใหญ่ไปกว่าปลายขนสารทฤดู และภูเขาไท่ซานกลับเล็กนิดเดียว ไม่มีผู้ใดอายุยืนไปกว่าทารกที่ตายแต่แรกเกิด และเผิงจู่กลับอายุสั้น การยกไม้ค้ำกับเสาเรือน หญิงอัปลักษณ์กับซีซือ เต๋าย่อมเชื่อมโยงเป็นหนึ่งเดียว! ท่านมาแยกแยะต้นไม้กับหญ้า นกเผิงกับนกเขา ย่อมเป็นการมุ่งผลประโยชน์โดยธรรมชาติ”

แย่แล้ว เสี่ยวซิงหานกำลังจะถูกจับผิดคำพูดแล้ว

หวังหยางพอได้ยินเซี่ยซิงหานพูดเช่นนี้ ก็รู้สึกว่าไม่ดีแน่

เป็นไปตามคาด หลิ่วเฉิงยิ้มแล้วถามกลับ: “ในเมื่อเต๋าเชื่อมโยงเป็นหนึ่งเดียว แล้วเหตุใดท่านจึงบอกว่าเล่าจื๊อกับจวงจื๊อแตกต่างกันเล่า?”

เซี่ยซิงหานพลันพูดไม่ออก

หลิ่วเฉิงกล่าวต่ออย่างสงบ:

“อันที่จริงประเด็นที่สามของคุณหนูสี่ก็สามารถหักล้างได้เช่นกัน เล่าจื๊อหาใช่ผู้ที่หลีกเลี่ยงความตายรังเกียจความตายไม่ มิเช่นนั้นคงไม่กล่าวว่า ‘เหตุที่ข้ามีความทุกข์ใหญ่หลวง ก็เพราะข้ามีร่างกายนี้ ครั้นข้าไม่มีร่างกายนี้ ข้าจะมีความทุกข์อันใดอีก?’ และยังกล่าวอีกว่า ‘ลมพายุไม่ตลอดเช้า ฝนห่าไม่ตลอดวัน ฟ้าดินยังมิอาจคงอยู่ได้นาน? แล้วจะกล่าวไปไยถึงมนุษย์เล่า?’ นี่เห็นได้ชัดว่าเป็นคำพูดที่หลุดพ้นและมองทะลุปรุโปร่ง หาใช่ผู้ที่ลุ่มหลงในความเป็นความตายไม่”

“เพียงแต่ตามอารมณ์ความรู้สึกของมนุษย์ย่อมหลีกเลี่ยงความตายรังเกียจความตาย ปราชญ์ต้องการจะสั่งสอน จึงจำต้องยืมสิ่งที่มนุษย์รังเกียจมาเปรียบเปรยเพื่ออธิบายเหตุผล เพื่อเตือนสติผู้คน แม้แต่คำพูดของจวงจื๊อเอง ก็ยังมีประโยคที่ว่า ‘เจาะวันละหนึ่งรู เจ็ดวันผ่านไปหุนตุ้นก็ตาย’ มิใช่ว่าจวงจื๊อเห็นว่าความตายเป็นจุดจบที่ไม่ดี เพียงแต่เป็นนิทานเปรียบเทียบที่ยืมเรื่องราวมาอธิบายเหตุผล จำต้องทำเช่นนี้เท่านั้น”

เขาปรับท่านั่งเล็กน้อย กวาดตามองไปรอบๆ:

“เมิ่งจื๊อกล่าวว่า ‘ผู้อธิบายบทกวี ไม่ทำลายถ้อยคำเพราะตัวอักษร ไม่ทำลายเจตนาเพราะถ้อยคำ ใช้ความคิดของตนหยั่งถึงเจตนาของผู้แต่ง จึงจะนับว่าเข้าถึงได้’ การอ่านหนังสือสิ่งที่ต้องห้ามที่สุดคือยึดติดตายตัวอยู่กับประโยค หากติดอยู่กับอักษรหนึ่งสองตัว จมอยู่กับประโยคสามสี่ประโยค แล้วละเลยเนื้อหาทั้งบท ก็จะง่ายต่อการหลงลืมความหมายที่แท้จริงไปโดยไม่รู้ตัว จนถึงขั้นเดินทางผิดทิศทาง ชั่วชีวิตก็มิอาจเข้าใจ น่าเสียดาย! น่าเจ็บใจ! พวกเราเหล่าผู้ศึกษาเล่าเรียนทุกคน ณ จุดนี้ มิอาจไม่ระวังได้!”

สีหน้าของหลิ่วเฉิงเจือแววเสียดายเล็กน้อย ส่ายหน้าเบาๆ

สีหน้าของเซี่ยซิงหานเคร่งขรึม ก้มหน้าครุ่นคิด แต่กลับหาคำพูดมาหักล้างไม่ได้

หลิ่วเฉิงมองไปยังหวังหยาง: “พี่หวังเห็นว่าเป็นเช่นไร?”

ท่านจะมาลากข้าเข้าไปเกี่ยวทำไมตลอด?

แต่ว่าวิธีการอ่านหนังสือของเมิ่งจื๊อก็นับว่าเป็นทฤษฎีที่ไม่เปลี่ยนแปลงนับพันปีจริงๆ

หวังหยางประสานมือคารวะ: “คำกล่าวของพี่หลิ่วนั้น ตรงใจข้ายิ่งนัก เป็นความเห็นที่สูงส่ง!”

ครั้งก่อนหวังหยางกล่าวว่า “เป็นความเห็นที่สูงส่ง” ก็เพื่อยกย่องทฤษฎีของเซี่ยซิงหาน ตอนนี้กลับนำสี่คำนี้มาใช้กับหลิ่วเฉิงอีกครั้ง การเปลี่ยนแปลงช่างราบรื่นยิ่งนัก ไม่มีความรู้สึกขัดแย้งเลยแม้แต่น้อย

คิ้วเรียวของเซี่ยซิงหานเลิกขึ้น

เหยียนโย่วเฉิงตบฝ่ามือกล่าว: “คำสนทนาของพี่เหวินเซิน เหตุผลเป็นเลิศ ความหมายกระจ่างแจ้ง เพียงพอที่จะเป็นข้อยุติได้! การสนทนาเชิงปรัชญาครั้งนี้ ผู้ที่ได้ตำแหน่งหัวแถวจะเป็นใครไปไม่ได้นอกจากพี่เหวินเซิน”

หลิ่วเฉิงหัวเราะออกมา: “หากเป็นเช่นนั้น คุณหนูสี่ย่อมต้องไม่ยอมรับแน่ คุณหนูสี่ พอจะให้ยืมจู่เหว่ยสักครู่ได้หรือไม่?”

การมอบจู่เหว่ยให้ ก็เท่ากับยอมรับว่าทฤษฎีของตนถูกหักล้างแล้ว

แม้หลิ่วเฉิงจะใช้คำว่ายืม แต่แท้จริงแล้วคือการแย่งชิง

แม้เซี่ยซิงหานจะไม่เต็มใจ แต่ก็ไม่มีทางเลือกอื่น ทำได้เพียงวางจู่เหว่ยลงบนถาด ให้บ่าวรับใช้นำไปส่งให้ที่เบื้องหน้าของหลิ่วเฉิง

หลิ่วเฉิงหยิบจู่เหว่ยขึ้นมา โบกเบาๆ สามครั้ง แล้วกล่าวเสียงกังวาน:

“สำนักเต๋า ก่อเกิดจากเล่าจื๊อและจวงจื๊อ ทั้งสองคนต่างก็กล่าวถึง ‘เต๋า’ กล่าวถึง ‘การไม่กระทำ’ กล่าวถึง ‘ด้านตรงข้าม’ กล่าวถึง ‘ละทิ้งปราชญ์ขจัดความรู้’”

“จวงจื๊อสืบทอดมาจากเล่าจื๊อ เล่าจื๊อกล่าวว่า ‘เต๋าที่เอ่ยได้ มิใช่เต๋าที่แท้จริง’ จวงจื๊อก็กล่าวว่า ‘มหาเต๋ามิอาจเรียกขาน’ เล่าจื๊อกล่าวว่า ‘มหาปัญญาดั่งคนพูดไม่เป็น’ จวงจื๊อก็กล่าวว่า ‘มหาปัญญามิอาจเอ่ย’ เล่าจื๊อกล่าวว่า ‘ข้าไม่กระทำ แล้วราษฎรก็จะเปลี่ยนแปลงไปเอง’ จวงจื๊อก็กล่าวว่า ‘ท่านเพียงแค่อยู่ในการไม่กระทำ แล้วสรรพสิ่งก็จะเปลี่ยนแปลงไปเอง’”

“ดังนั้นท่านมหาเสนาบดีจึงกล่าวว่าจวงจื๊อ ‘รากฐานล้วนกลับคืนสู่คำพูดของเล่าจื๊อ’เชื่อได้!

ในอดีตหวังอี๋ฝู่ถามหร่วนซิวว่า เล่าจื๊อจวงจื๊อกับคำสอนของขงจื๊อเหมือนหรือต่างกันอย่างไร หร่วนซิวตอบว่า ‘เห็นทีจะไม่มีความเหมือนกัน’ คำพูดนี้ดียิ่งนัก

เล่าจื๊อจวงจื๊อกับสำนักหรูล้วนไม่มีความแตกต่างกัน แล้วเล่าจื๊อจวงจื๊อเองจะมีความแตกต่างกันได้อย่างไร?

บท ‘เทียนเซี่ย’ ในคัมภีร์ ‘จวงจื๊อ’ กล่าวว่า ‘ศาสตร์แห่งเต๋าจะถูกใต้หล้าฉีกกระชาก’ มิใช่ศาสตร์แห่งเต๋าเองที่ถูกฉีกกระชาก แต่เป็นเพราะผู้ที่สนทนาในใต้หล้าทำให้มันถูกฉีกกระชาก!

ทฤษฎีของคุณหนูเซี่ยนี้แม้จะแปลกใหม่ แต่กลับฉีกกระชากมหาเต๋า สับสนความต่างและความเหมือน ใหม่ก็ใหม่จริงอยู่ ทว่ายากจะหลีกพ้นจากข้อบกพร่องที่ว่างเปล่าไร้แก่นสาร!”

หลิ่วเฉิงพูดจบก็ใช้จู่เหว่ยเคาะโต๊ะหนึ่งครั้ง เสียงใสกังวาน: “ทฤษฎีความแตกต่างของจวงจื๊อและเล่าจื๊อ ถูกหักล้างแล้ว!”