บทที่ 75 ขอพี่หวังโปรดชี้แนะด้วย

สองคำว่า “ถูกหักล้างแล้ว” ดังก้องกังวาน ประกอบกับสายลมเย็นที่พัดผ่านระเบียง ม่านผ้าโปร่งสี่ด้านพลิ้วไหว บรรยากาศเต็มเปี่ยมไปด้วยความรู้สึก

เดี๋ยวนะ จะจริงจังกันขนาดนี้เลยรึ?

หรือว่ามีความแค้นเก่าอะไรกัน?

หวังหยางมองหลิ่วเฉิงที มองเซี่ยซิงหานที รู้สึกว่าหลิ่วเฉิงแม้จะมีความสามารถ แต่คำพูดก็รุนแรงเกินไปหน่อย

เหยียนโย่วเฉิงยิ่งรู้สึกประหลาดใจ เขาคุ้นเคยกับหลิ่วเฉิงดี หลิ่วเฉิงแม้จะเป็นคนหยิ่งยโส แต่ก็ไม่นับว่าบ้าบิ่น วันธรรมดาพูดจาทำการงานก็รู้จักประนีประนอม โดยเฉพาะกับคุณหนูสี่ตระกูลเซี่ย ยิ่งเป็นมิตรและสุภาพ เหตุใดวันนี้จึงตบหน้ากันอย่างไม่ไว้หน้าเช่นนี้?

ส่วนเซี่ยซิงหานก็นั่งตัวตรงเช่นเคย โฉมงามเปล่งปลั่ง สีหน้าเรียบเฉย ไม่ปรากฏร่องรอยของความอึดอัดหรือความไม่พอใจเลยแม้แต่น้อย เพียงแต่ดวงตาดั่งดาวไหวระริกเล็กน้อย สายตาลดต่ำลง ไม่รู้ว่ากำลังคิดอะไรอยู่

นอกจากหวังหยางแล้ว ผู้ที่อยู่อย่างสงบเหนือสิ่งอื่นใดที่สุดก็คงจะเป็นอวี้อี้แล้ว เดิมทีเขาก็ไม่สนใจว่าการสนทนาเชิงปรัชญาใครจะแพ้ใครจะชนะ สำหรับเขาแล้วมันเป็นเพียงการสังสรรค์ที่ปฏิเสธได้ยากเท่านั้น

ในตอนนี้เมื่อเห็นหลิ่วเฉิงโดดเด่นขึ้นมา จึงกล่าวว่า: “ถ้าหากทุกท่านไม่มีความเห็นใด การสนทนาเชิงปรัชญาครั้งนี้ ก็ให้คุณชายหลิ่วเป็นผู้ชนะ”

เหยียนโย่วเฉิงขานรับเป็นคนแรก: “ความเห็นอันลึกซึ้งของพี่เหวินเซิน พวกเรามิอาจเทียบได้!”

อวี้อี้มองไปยังหวังหยาง หวังหยางกล่าว: “ความเห็นอันสูงส่งของพี่หลิ่ว—”

เซี่ยซิงหานพลันหันมาทางหวังหยาง มือเรียวงามปิดปาก กระซิบว่า: “ถ้าท่านเอาชนะเขาไม่ได้ ธุรกิจพัดก็ล้มเลิกไปได้เลย”

หวังหยางเบิกตากว้างกระแอมหนึ่งครั้ง รีบเปลี่ยนคำพูดอย่างรวดเร็ว: “ก็ยังมีข้อบกพร่องอยู่เล็กน้อย”

ดวงตาดั่งดาวของเซี่ยซิงหานโค้งขึ้น คิ้วราวกับจันทร์เสี้ยว

บนใบหน้าเย็นชาของเฉินชิงซานก็ปรากฏรอยยิ้มจางๆ ขึ้นมาเช่นกัน

เหยียนโย่วเฉิงมองไปยังหวังหยาง สายตาตกตะลึง

หลิ่วเฉิงกล่าวด้วยสีหน้ายิ้มแย้ม: “ขอพี่หวังโปรดชี้แนะ”

“ชี้แนะมิกล้ารับ ขอเรียนถามพี่หลิ่ว ประโยคที่ว่า ‘ศาสตร์แห่งเต๋าจะถูกใต้หล้าฉีกกระชาก’ มีที่มาจากที่ใดรึ?”

หลิ่วเฉิงกล่าวอย่างสงบ: “บท ‘เทียนเซี่ย’ ในคัมภีร์ ‘จวงจื๊อ’”

หวังหยางพยักหน้า: “เช่นนั้นข้าขอเรียนถามพี่หลิ่วอีกครั้ง ในบท ‘เทียนเซี่ย’ ที่แจกแจงสำนักคิดต่างๆ เหตุใดจึงจัดกวนอิ่นและเล่าจื๊อไว้ด้วยกัน แต่กลับแยกสำนักของตนเองออกมาต่างหาก?”

สีหน้าของหลิ่วเฉิงเปลี่ยนไปเล็กน้อย หยุดไปครู่หนึ่งแล้วกล่าวว่า: “จวงจื๊อโดดเด่นจนก่อตั้งสำนักของตนเองได้ การแยกออกมาต่างหากมีอะไรที่ไม่ถูกต้องรึ?”

หวังหยางกล่าวทันที: “ถูกต้อง! ในเมื่อโดดเด่นจนก่อตั้งสำนักของตนเองได้ เช่นนั้นย่อมต้องมีวิชาความรู้ของตนเอง หากลอกเลียนแบบเล่าจื๊อทั้งหมด จะก่อตั้งสำนักได้อย่างไร? ย่อมต้องมีจุดที่แตกต่างจากเล่าจื๊ออย่างแน่นอน”

เซี่ยซิงหานอดหัวเราะไม่ได้ หลิ่วเฉิงสีหน้าเย็นลงเล็กน้อย: “โดดเด่นจนก่อตั้งสำนักได้ไม่จำเป็นต้องแตกต่าง การรวบรวมความสุดยอดก็สามารถก่อตั้งสำนักได้เช่นกัน”

“‘รวบรวมความสุดยอด’ มีที่มาจากที่ใดรึ?”

“บท ‘ว่านจาง’ ภาคปลายในคัมภีร์ ‘เมิ่งจื๊อ’: ขงจื๊อคือปราชญ์ผู้ทันยุคสมัย ขงจื๊อจึงถูกเรียกว่าผู้รวบรวมความสุดยอด”

“ดังนั้นความหมายของพี่หลิ่วก็คือ วิชาความรู้ของขงจื๊อล้วนลอกเลียนมาจากผู้อื่น วิชาของขงจื๊อกับของอาจารย์ของเขานั้นไม่มีความแตกต่างกันรึ?”

“ข้าไปพูดเช่นนั้นตอนไหน? ขงจื๊อเปิดสำนักก่อตั้งแนวคิด จะ...”

หลิ่วเฉิงพูดไปได้ครึ่งหนึ่งก็นึกขึ้นได้ว่านี่เป็นกับดัก จึงหัวเราะเล็กน้อยแล้วกล่าวว่า:

“เต๋าถูกบดบังด้วยความสำเร็จเล็กน้อย วาจาถูกบดบังด้วยความรุ่งโรจน์ พี่หวังมาซักไซ้ไล่เลียงถ้อยคำ ต่อให้หาข้ออ้างได้สักหนึ่งสองข้อ จะมีความหมายอันใด? ก็เป็นเพียงการเล่นลิ้นทางวาจาเท่านั้น หาได้มีประโยชน์ต่อหลักการอันเร้นลับไม่”

“ดี เช่นนั้นเรามาว่ากันด้วยหลักการอันเร้นลับ เล่าจื๊อกล่าวว่า ‘ความไร้นามคือจุดเริ่มต้นของฟ้าดิน’ ทว่าจวงจื๊อกล่าวว่า ‘เต๋าไร้ซึ่งจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด’ คนหนึ่งกล่าวว่ามีจุดเริ่มต้น อีกคนหนึ่งกล่าวว่าไม่มีจุดเริ่มต้น นี่คือความขัดแย้งของเล่าจื๊อและจวงจื๊อ”

หลิ่วเฉิงขมวดคิ้ว: “เล่าจื๊อกล่าวว่า ‘ความไร้นามคือจุดเริ่มต้นของฟ้าดิน’ ไม่ได้บอกว่า ‘เต๋าคือจุดเริ่มต้นของฟ้าดิน’ เสียหน่อย”

“เล่าจื๊อกล่าวว่า ‘สรรพสิ่งในใต้หล้าเกิดจากความมีอยู่ ความมีอยู่เกิดจากความไม่มี’ คือความไม่มีให้กำเนิดสรรพสิ่ง และยังกล่าวอีกว่า ‘เต๋าให้กำเนิดหนึ่ง หนึ่งให้กำเนิดสอง สองให้กำเนิดสาม สามให้กำเนิดสรรพสิ่ง’ คือเต๋าให้กำเนิดสรรพสิ่ง ความไม่มีก็คือเต๋า ดังนั้นหวังปี้จึงกล่าวว่า เต๋าคือชื่อเรียกของความไม่มี”

หลิ่วเฉิงชะงักไป นึกขึ้นได้ว่าถูกหวังหยางลากเข้าไปในวงวนแล้ว จึงรีบสลัดตัวออกจากการพัวพัน: “เต๋าให้กำเนิดสรรพสิ่ง ความไม่มีก็ให้กำเนิดสรรพสิ่ง คือเต๋าและความไม่มีร่วมกันให้กำเนิดสรรพสิ่ง”

หวังหยางถามทันที: “การกำเนิดของสรรพสิ่งมีรากฐานมาจากแหล่งเดียว จะมีสองได้อย่างไร?”

หลิ่วเฉิงตอบรับทันควัน: “การเกิดของมนุษย์มีบิดามารดา การกำเนิดของสรรพสิ่งมีหยินหยาง จะมีสองไม่ได้รึ?”

ได้ๆ

ตอบสนองเร็วมาก!

หวังหยางแอบชมในใจ แล้วเปลี่ยนวิธีการโจมตี:

“ที่กล่าวว่า ‘มีสิ่งหนึ่งผสมผสานก่อเกิดมาก่อนฟ้าดิน ข้าไม่รู้ชื่อของมัน จึงฝืนตั้งชื่อให้ว่าเต๋า’ และยังกล่าวอีกว่า ‘แรกเริ่มเดิมทีมีความไม่มี’ ดังนั้น ‘ความไม่มี’ ก็คือ ‘เต๋า’”

หลิ่วเฉิงกล่าวทันที: “ประโยคหน้ามาจากเล่าจื๊อ ประโยคหลังมาจากจวงจื๊อ แนวคิดในการตั้งทฤษฎีแตกต่างกัน จะนำมาปนกันได้อย่างไร?”

หวังหยางยิ้มเล็กน้อย: “ในเมื่อจวงจื๊อเล่าจื๊อไม่มีความแตกต่าง เต๋าเชื่อมโยงเป็นหนึ่งเดียว เหตุใดจึงจะนำมาพูดรวมกันไม่ได้เล่า?”

แย่แล้ว!

ติดกับแล้ว!

หลิ่วเฉิงมองรอยยิ้มของหวังหยาง ในใจก็เย็นวาบ

ประเด็นที่ตนเองเคยใช้หักล้างเซี่ยซิงหานกลับถูกเจ้าเด็กนี่นำมาใช้กับตนเองแล้ว จะทำอย่างไรดี?!

เหยียนโย่วเฉิงฟังคนทั้งสองโต้เถียงกันมาตลอด ยิ่งฟังก็ยิ่งตึงเครียด สายตาสลับไปมา ในตอนนี้เมื่อเห็นหลิ่วเฉิงยากจะตอบ ร่างกายก็เอนไปข้างหน้าโดยไม่รู้ตัว

ส่วนเซี่ยซิงหานนั้นก็จ้องมองหวังหยางด้วยดวงตางามเป็นประกายมาโดยตลอด ไม่เคยละสายตาไปเลยแม้แต่น้อย

หวังหยางเห็นหลิ่วเฉิงไม่ตอบ จึงกล่าวต่อว่า:

“อันที่จริง จุดที่จวงจื๊อและเล่าจื๊อแตกต่างกันนั้นมีอยู่ไม่น้อย จวงจื๊อกล่าวถึงความอิสระเสรี กล่าวถึงนกเผิงใหญ่ กล่าวถึงร้อยสายธาราไหลลงสู่ทะเล กล่าวถึงแคว้นบนเขาทาก สรรพสิ่งในจักรวาลอันไพศาล เยาะเย้ยปราชญ์ เปิดปิดกว้างใหญ่ยิ่งนัก เล่าจื๊อกล่าวถึงความเมตตา กล่าวถึงความประหยัด กล่าวถึงการไม่กล้าเป็นผู้นำใต้หล้า ความระมัดระวังรอบคอบนั้น เหนือกว่าจวงจื๊อ”

“ดังนั้นสิ่งที่เล่าจื๊อยกย่อง ก็ไม่เกินกว่าปราชญ์ แต่จวงจื๊อกลับกล่าวถึงเทพ มนุษย์ที่แท้จริง และยอดมนุษย์อยู่บ่อยครั้ง”

“เล่าจื๊อกล่าวว่า ‘ด้วยเหตุนี้ปราชญ์จึงสามารถบรรลุความยิ่งใหญ่ได้’ ทว่าปราชญ์ที่เล่าจื๊อเห็นว่ายิ่งใหญ่นั้น ในใจของจวงจื๊อกลับเล็กน้อย ดังนั้นจึงกล่าวว่า ‘ยอดมนุษย์ไร้ซึ่งตัวตน เทพไร้ซึ่งคุณูปการ ปราชญ์ไร้ซึ่งชื่อเสียง’ ในสามอย่างนี้ ปราชญ์อยู่ต่ำที่สุด”

“ในหนังสือของเล่าจื๊อชอบใช้อักษร ‘ฉาง (ความสม่ำเสมอ)’ กล่าวว่า ‘กลับคืนสู่ชะตาเรียกว่าฉาง รู้ฉางเรียกว่ารู้แจ้ง’ ‘ไม่รู้ฉาง ทำการโดยพลการย่อมเกิดภัย’ ‘ไม่ทิ้งภัยให้แก่ตน นี่เรียกว่าปฏิบัติตามฉาง’”

“ทว่าจวงจื๊อชอบกล่าวถึงการเปลี่ยนแปลงอันยิ่งใหญ่ของฟ้าดิน ดังนั้นจึงให้ความสำคัญกับ ‘ความไม่สม่ำเสมอ’ ดังนั้นในบท ‘ต้าจงซือ’ จึงกล่าวว่า ‘การเปลี่ยนแปลงย่อมไม่มีความสม่ำเสมอ’!”

“เล่าจื๊อกล่าวถึงการไม่กระทำ ไม่กระทำแต่ไม่มีสิ่งใดที่ไม่ทำได้ เพราะเขาไม่แก่งแย่ง ดังนั้นใต้หล้าจึงไม่มีผู้ใดจะแก่งแย่งกับเขาได้”

“จวงจื๊อก็กล่าวถึงการไม่กระทำเช่นกัน ทว่าสิ่งที่จวงจื๊อเรียกว่าการไม่กระทำนั้น คือการทำในสิ่งที่จำต้องทำ หยุดในสิ่งที่จำต้องหยุด คือการรู้ว่ามิอาจทำอะไรได้ จึงยอมรับมันดั่งชะตาลิขิต”

“ดังนั้นจวงจื๊อจึงกล่าวว่า ‘ดังนั้นผู้มีคุณธรรมจำใจต้องปกครองใต้หล้า มิสู้ไม่กระทำการใดๆ’ สามคำว่า ‘จำใจต้อง’ นี้คือแก่นแท้ แต่เล่าจื๊อกลับขยันขันแข็งสอนราชา—”

หวังหยางพูดถึงตรงนี้ หลิ่วเฉิงก็รีบตัดบททันที: “บท ‘เทียนตี้’ ในคัมภีร์ ‘จวงจื๊อ’ กล่าวว่า ‘ใช้เต๋าพิจารณาคำพูด ราชาแห่งใต้หล้าย่อมเที่ยงตรง ใช้เต๋าพิจารณาการแบ่งแยก คุณธรรมแห่งราชาและขุนนางย่อมกระจ่าง’ จวงจื๊อก็สอนราชาอย่างชัดเจน!”

หวังหยางกล่าวอย่างเป็นเรื่องธรรมดา: “ใช่สิ นี่แหละคือจุดที่เขา ‘จำใจต้องทำ’”

เซี่ยซิงหานและเหยียนโย่วเฉิงได้ยินดังนั้นก็อดหัวเราะออกมาไม่ได้ อวี้อี้ก็แย้มยิ้มเช่นกัน

หลิ่วเฉิงอึกอักไม่รู้จะพูดอะไรออกมาโต้ตอบ

คาดไม่ถึงว่าช่องว่างในการโต้แย้งที่ตนเองอุตส่าห์หามาได้อย่างยากลำบาก จะถูกปัดผ่านไปอย่างง่ายดายด้วยคำพูดเพียงประโยคเดียว!

ได้ยินเพียงหวังหยางกล่าวต่อว่า:

“เล่าจื๊อใส่ใจในการปกครองโลก ดังนั้นจึงมีความฝันถึงแคว้นเล็กประชากรน้อย แต่จวงจื๊อกลับมักจะหลีกหนีจากโลก ดังนั้นจึงกล่าวว่า ‘ไปเถิด! ข้าจะขอไปลากหางอยู่ในโคลนตม!’”

“เล่าจื๊อกล่าวถึงเต๋า ลึกลับสูงส่ง ลึกลับซ้อนลึกลับ ประตูสู่ความมหัศจรรย์ทั้งปวง จวงจื๊อกล่าวถึงเต๋า กลับบอกว่า ‘เต๋าอยู่ในมดปลวก’ ‘เต๋าอยู่ในอุจจาระปัสสาวะ’”

“ในบท ‘เทียนเซี่ย’ กล่าวว่าศาสตร์ของจวงจื๊อ ‘เบื้องบนท่องเที่ยวไปกับผู้สร้าง เบื้องล่างคบหากับผู้ที่อยู่เหนือความเป็นความตาย ไร้ซึ่งจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด’ และยังกล่าวอีกว่าศาสตร์ของเล่าจื๊อและกวนอิ่น ‘สร้างขึ้นด้วยความไม่มีอยู่เป็นนิจ ยึดถือความเป็นหนึ่งเดียวเป็นหลัก ใช้อ่อนน้อมถ่อมตนเป็นเปลือกนอก ใช้ความว่างเปล่าไม่ทำลายสรรพสิ่งเป็นเนื้อแท้’ แท้จริงแล้วก็คือการบอกว่า”

“จวงจื๊อและเล่าจื๊อมีจุดเน้นที่แตกต่างกัน ดังนั้นความเหมือนของพวกเขานั้น แม้จะสามารถตรวจสอบได้ชัดเจน ความต่างของพวกเขาก็มิอาจลบล้างได้เช่นกัน!”

หวังหยางหยุดไปครู่หนึ่ง กระแอมให้คอโล่ง แล้วสรุปว่า: “ดังนั้นข้าจึงกล่าวว่า ทฤษฎีความแตกต่างของจวงจื๊อและเล่าจื๊อที่คุณหนูเซี่ยตั้งขึ้นนั้น แข็งแกร่งดั่งศิลา มิอาจทำลายได้!”

————————

หมายเหตุผู้เขียน: ฝีมือการสนทนาเชิงปรัชญาของเหยียนโย่วเฉิง เซี่ยซิงหาน หลิ่วเฉิง และหวังหยางล้วนถูกข้าพเจ้าลดทอนลง ตามความคิดเดิม พวกเขาจะต้องโต้เถียงกันอีกหลายรอบ แต่เพื่อไม่ให้ช่วงนี้ยืดยาวเกินไปจนทำให้ทุกคนอ่านแล้วรู้สึกยุ่งยากเกินไป จำต้องย่อให้สั้นลง ข้าพเจ้าคาดว่าอาจจะมีเพื่อนๆ บางคนไม่เต็มใจจะอ่านการโต้เถียงทางวิชาการเช่นนี้ แต่ “การสนทนาเชิงปรัชญา” รวมถึงการถกเถียงเรื่องศาสตร์ขงจื๊อที่จะปรากฏในภายหลัง และ “การโต้วาทะธรรม” ของหวังหยางในเล่มจินหลิงที่สั่นสะเทือนวงการพุทธศาสนาไปทั่วหล้า กับ “การซักถาม” และ “การแสดงธรรม” ในเล่มราชวงศ์เหนือที่ก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ไม่คาดคิดตามมาเป็นระลอก อันที่จริงแล้วล้วนเป็นแง่มุมที่สำคัญของยุคสมัยนั้น และยังเกี่ยวข้องกับเนื้อเรื่องหลักและการสร้างตัวละครอย่างใกล้ชิดอีกด้วย การเขียนข้ามไปโดยใช้เพียงไม่กี่ประโยคย่อมเขียนได้ง่าย แต่กลับไร้ซึ่งอรรถรส ภาพม้วนยักษ์กำลังคลี่คลาย ขอทุกท่านโปรดอนุญาตให้ข้าพเจ้าค่อยๆ บรรจงสร้างสรรค์มันขึ้นมา