บทที่ 91 ชิมอาหาร

หวังหยางขมวดคิ้ว ความคิดหนึ่งก็ผุดขึ้นในใจ เขาถอนหายใจแล้วกล่าวว่า: “ถ้าหากเป็นเช่นนั้น ข้าก็จะไม่ปิดบังอีกต่อไป อันที่จริง ข้ามีความสามารถพิเศษอย่างหนึ่ง แต่ไม่ค่อยได้แสดงออกมา นั่นก็คือ...”

“ก็คือ...”

หวังหยางลากเสียงไม่ยอมพูด ความอยากรู้อยากเห็นของเซี่ยซิงหานและเสี่ยวหนิงถูกกระตุ้นขึ้นมา

“คือ...”

“รีบพูดสิเจ้าคะ!” เซี่ยซิงหานตบเบาะรองนั่ง

“คือการทำอาหาร” หวังหยางกล่าวอย่างรวดเร็ว

“หา?”

คำตอบนี้เกินความคาดหมายของเซี่ยซิงหานและคนอื่นๆ ไปมาก

หวังหยางทำท่าลึกลับแล้วกระซิบว่า:

“ข้าเคยได้ตำราโบราณมาม้วนหนึ่ง ในนั้นบันทึกตำรับอาหารที่สาบสูญไปนานแล้วไว้หลายอย่าง ถึงได้รู้ว่าศาสตร์แห่งการทำอาหารนั้น กว้างใหญ่และลึกซึ้ง ขงจื๊อกล่าวว่า ‘อาหารไม่เบื่อความประณีต เนื้อสับไม่เบื่อความละเอียด’ เอี้ยนจื่อกล่าวว่า ‘ผู้มีคุณธรรมกินมัน เพื่อให้ใจสงบ’ แม้แต่ปราชญ์ยังใส่ใจในศิลปะอันละเอียดอ่อนถึงเพียงนี้ ข้าศึกษาตำรับอาหารเหล่านี้มาได้ระยะหนึ่งแล้ว ฝีมือการทำอาหารจะว่าสูงส่งก็ไม่เชิง แต่โดดเด่นอยู่ที่คำว่า ‘แปลก’ ที่แปลกก็คืออาหารที่ข้าทำ พวกท่านไม่เคยเห็นมาก่อน แม้แต่ได้ยินก็ไม่เคยได้ยิน! เป็นอย่างไรบ้าง อยากจะลองดูหรือไม่?”

เด็กสาวทั้งสองถูกหวังหยางหลอกจนงงงันไป ข้อเสนอเรื่องหอเซียงเสวี่ยก็ถูกโยนทิ้งไปจากความคิดโดยธรรมชาติ

คนทั้งสามมาถึงจวนเซี่ย เซี่ยซิงหานให้เสี่ยวหนิงปล่อยให้บ่าวรับใช้ในครัวกว่ายี่สิบคนหยุดงาน และส่งคนไปเฝ้าสวนครัวอย่างเข้มงวด หากไม่มีคำสั่งของนาง ห้ามผู้ใดเข้าใกล้โดยเด็ดขาด

นี่หนึ่งคือเพื่อเห็นแก่หน้าของหวังหยาง ที่กล่าวกันว่า “ผู้มีคุณธรรมห่างไกลจากห้องครัว” คุณชายตระกูลหวังแห่งหลางหยาผู้สูงส่ง ลงครัวทำอาหารด้วยตนเอง ข่าวแพร่ออกไปคงจะไม่น่าฟังนัก ถึงอย่างไรหวังหยางก็ไม่ใช่นักชิมผู้ยิ่งใหญ่อย่างอวี๋ฉง อวี๋ฉงด้วยตำแหน่งสูงส่งถึง “ซื่อจง” เป็นสหายสนิทขององค์จักรพรรดิ หมกมุ่นอยู่กับฝีมือการทำอาหารทั้งวัน ก็ยังไม่วายถูกขุนนางราชสำนักเยาะเย้ย เซี่ยซิงหานไม่อยากให้หวังหยางต้องถูกวิพากษ์วิจารณ์เพียงเพราะทำอาหารให้นางกินมื้อหนึ่ง

สองคือเซี่ยซิงหานต้องการจะให้เสี่ยวหนิงจัดโต๊ะในสวนนี้ รอให้หวังหยางทำเสร็จแล้วกินทันที

หวังหยางไม่คุ้นเคยกับการจัดวางของในครัวสมัยโบราณ จึงได้เรียกเสี่ยวหนิงเข้าไปช่วย เซี่ยซิงหานก็สงสัย อยากจะเข้าไปดูเช่นกัน แต่กลับถูกหวังหยางขวางไว้ที่หน้าประตู: “ห้องครัวเป็นสถานที่สำคัญ ผู้ไม่เกี่ยวข้องห้ามเข้า”

จมูกงามของเซี่ยซิงหานย่นขึ้นเล็กน้อย: “ท่านว่าใครคือผู้ไม่เกี่ยวข้อง?!”

“ท่านทำอาหารเป็นหรือไม่? ทำอาหารไม่เป็นจะเข้าครัวทำไม? รออยู่ข้างนอกดีๆ เถิด รออาหารเสร็จ!”

หวังหยางพูดจบก็ปิดประตูครัวทันที

เซี่ยซิงหานนิ่งอึ้งไปครู่หนึ่ง แล้วถึงได้รู้ตัวว่า เจ้าหมอนี่กลับมาวางมาดใส่ตนเองเสียแล้ว!

นางนั่งลงบนหูฉวงอย่างหัวเสีย เริ่มสำรวจสวนเล็กๆ ที่นางไม่เคยย่างเท้าเข้ามามาก่อนแห่งนี้

หูฉวงเป็นที่นั่งที่นิยมในสมัยนั้น คล้ายกับเก้าอี้พับขนาดเล็กในปัจจุบัน ที่มีอักษร “เตียง” อยู่ด้วย เป็นเพราะ “เตียง” ในยุคกลางนั้นแต่เดิมส่วนหนึ่งก็ใช้สำหรับนั่งโดยเฉพาะ ดังที่คัมภีร์ 《ซัวเหวินเจี่ยจื้อ》ได้ให้คำจำกัดความของเตียงไว้ว่า: “เตียง คือที่สำหรับนั่งพักกาย”

ดังนั้น “เตียง” ในบทกวี “แสงจันทร์สาดส่องหน้าเตียง” จึงไม่จำเป็นต้องหมายถึงเตียงนอนในความหมายปัจจุบันเสมอไป

เช่นเดียวกัน ประโยคที่มีชื่อเสียงของหลี่ป๋อที่ด้อยลงมาเล็กน้อย “เด็กชายขี่ม้าก้านกล้วยมา วนรอบที่นั่งเล่นกับลูกบ๊วยเขียว” ก็เป็นเช่นเดียวกัน

และบัดนี้ เด็กสาวผู้งดงามหมดจดผู้นี้กำลังนั่งอยู่บนเก้าอี้พับขนาดเล็ก เท้าคางมองไปรอบๆ รอคอยอาหารอย่างเบื่อหน่าย ข้างกายนางไม่มีเด็กหนุ่มขี่ม้าก้านกล้วย แต่กลับมีโต๊ะสี่เหลี่ยมเล็กๆ ไม่มีกิ่งบ๊วยเขียวให้เด็ด แต่กลับมีหน่อไม้แห้งตากแดด แสงแดดอันอบอุ่นสาดส่องลงมาในสวนอันเงียบสงบแห่งนี้ ทำให้อาภรณ์ของเด็กสาวอบอุ่นขึ้น

นางยิ่งรอก็ยิ่งหิว ยิ่งรอก็ยิ่งสงสัยด้วยความประหลาดใจ เผลอหลับฟุบไปบนโต๊ะเล็กๆ โดยไม่รู้ตัว พอถึงตอนที่กลิ่นหอมฟุ้งกระจายมาแตะจมูก ลืมตาขึ้นมา ก็เห็นหวังหยางและเสี่ยวหนิงได้นำอาหารสี่จานมาวางไว้บนโต๊ะสี่เหลี่ยมเล็กๆ แล้ว

หวังหยางยื่นมือออกมาอย่างสุภาพ: “เชิญคุณหนูเซี่ยชิมอาหาร”

เซี่ยซิงหานรอไม่ไหวแล้ว คีบขนมก้อนกลมที่ขาวอมทอง รูปทรงดั่งจันทร์เพ็ญขึ้นมาก่อน ใช้ผ้าไหมปิดปาก ค่อยๆ กัดลงไป

ได้ยินเพียงเสียงกรอบแกรบเบาๆ ก็รู้สึกได้ถึงความหวานกรอบเมื่อเข้าปาก ตามมาด้วยความนุ่มหนึบ ประหลาดใจเล็กน้อยแล้วกล่าวว่า: “นี่คือไข่ขาวรึ? ท่านถึงกับนำไปทอดน้ำมันรึ?”

หวังหยางชะงักไปครู่หนึ่งถึงได้เข้าใจว่า ‘ไข่ขาว’ ที่นางพูดถึงก็คือไข่ขาวนั่นเอง: “ถูกต้อง แต่ท่านกัดคำเล็กเกินไป ยังไม่ถึงไส้เลย ต้องทำแบบนี้”

หวังหยางนั่งลง คีบมาชิ้นหนึ่งใส่จานของตนเอง เป่าลมเล็กน้อย แล้วกัดเข้าไปคำใหญ่

เซี่ยซิงหานแย้มยิ้ม เลียนแบบท่าทางของหวังหยางกัดเข้าไปอีกคำหนึ่ง ถึงได้ลิ้มรสไส้ถั่วแดงที่หอมหวานอยู่ข้างใน ถั่วแดงที่นุ่มละมุนผสมผสานกับเปลือกไข่ขาวที่กรอบ เกิดเป็นรสสัมผัสที่แปลกใหม่และสดชื่น

นางถามอย่างสงสัย: “อาหารจานนี้มีชื่อว่าอะไรเจ้าคะ?”

หวังหยางพูดไปกินไป: “เสวี่ยอีโต้วซา”

“เสวี่ยอีรึ? อักษรตัวไหนเจ้าคะ?”

“เสวี่ยที่แปลว่าหิมะขาว อีที่แปลว่าเสื้อผ้า”

เซี่ยซิงหานขมวดคิ้ว พึมพำว่า: “สีหิมะสดใสดุจหยก อาภรณ์บางเบาไม่เปื้อนธุลี เสวี่ยอีโต้วซา ช่างเป็นชื่อที่ดี เสี่ยวหนิง เจ้าก็ลองชิมดูสิ”

เซี่ยซิงหานคีบก้อนหิมะให้เสี่ยวหนิงหนึ่งชิ้น แม้เสี่ยวหนิงจะอยากกินจนทนไม่ไหวแล้ว แต่ก็ยังคงฝืนทนไว้ก่อน คารวะขอบคุณคุณหนูก่อน แล้วจึงปฏิเสธไม่กิน

เซี่ยซิงหานเห็นท่าทีเอาจริงเอาจังของเสี่ยวหนิง ก็หัวเราะ: “เสี่ยวหนิงเจ้าทำอะไร! ที่นี่ก็ไม่มีคนนอกเสียหน่อย”

เสี่ยวหนิงคิดในใจว่าที่นี่จะไม่มีคนนอกได้อย่างไร คุณชายหวังก็คือคนนอกนั่นแหละ!!!

แต่คุณหนูก็คีบเสวี่ยอีโต้วซามาจ่ออยู่กลางอากาศแล้ว นางก็ทำได้เพียงโน้มตัวรับมา แล้วกินเข้าไปอย่างหน้าแดง

เซี่ยซิงหานเริ่มชิมอาหารจานที่สอง นางคีบเนื้อชิ้นหนึ่งที่มีสีแดงสดใส มีทั้งส่วนมันและเนื้อเข้าปาก รู้สึกเพียงว่ากลิ่นหอมของเนื้อที่นุ่มละลายในปากแผ่ซ่านออกมา ช่างหอมกรุ่นติดปากติดฟันเสียจริง

เซี่ยซิงหานกินจนดวงตาดั่งดาวหรี่ลงเล็กน้อย: “อันนี้อร่อย! เรียกว่าอะไรเจ้าคะ?”

“นี่เรียกว่าตงโพโร่ว กินกับข้าวสวยยิ่งหอม”

“เสี่ยวหนิง ไปตักข้าวสวยมา ให้คุณชายหวังด้วยถ้วยหนึ่ง” เซี่ยซิงหานสั่งเสร็จก็ถามอีกว่า: “ตงโพโร่ว ชื่อแปลกดี ความหมายว่าอย่างไรเจ้าคะ?”

“เอ่อ... เรื่องนี้... กาลครั้งหนึ่งบนเนินตะวันออกมีหมูตัวหนึ่ง ภายหลังถูกคนนำไปตุ๋น ดังนั้นจึงเรียกว่าตงโพโร่วแล้ว”

“นี่... ชื่อนี้ตั้งได้ลวกๆ ดีนะ...” เซี่ยซิงหานรู้สึกว่ามีบางอย่างไม่ถูกต้อง

นางเริ่มกินอาหารจานที่สาม นั่นคือลูกชิ้นเนื้อขนาดใหญ่สี่ลูก เซี่ยซิงหานคีบมาหนึ่งลูกใส่ในชาม ก้มหน้าลงกินทีละคำเล็กๆ แม้แต่ละคำจะเล็ก แต่ความเร็วกลับไม่ช้าเลย เสี่ยวหนิงนำข้าวสวยมาให้ หวังหยางวางลูกชิ้นเนื้อลงบนข้าวแล้วหั่นเป็นชิ้นเล็กๆ ราดด้วยน้ำซอสหนึ่งช้อน เซี่ยซิงหานก็ทำตามเช่นกัน

เซี่ยซิงหานถามว่า: “อาหารจานนี้มีชื่อแปลกๆ อะไรอีกรึ?”

“นี่เรียกว่าซื่อสี่หวานจื่อ”

อันที่จริงหวังหยางตั้งใจจะทำหัวสิงโต แต่หนึ่งคือในยุคนี้ไม่มีแป้งมัน เขาจึงต้องใช้เศษขนมปังแทน สองคือเพื่อความสะดวกในการทอดให้สุกทั่วถึง จึงทำได้เพียงลดขนาดลง

“ซื่อสี่รึ? ทำไมถึงเรียกว่าซื่อสี่?”

หวังหยางเกิดความคิดดีๆ ขึ้นมา: “ได้พบคุณหนูสี่ตระกูลเซี่ย ดังนั้นจึงยินดีอย่างยิ่ง!”

คาดไม่ถึงว่าเซี่ยซิงหานจะไม่เล่นด้วยเลยแม้แต่น้อย กลับถามกลับว่า: “เช่นนั้นวันหน้าท่านได้พบคุณหนูหกตระกูลเผย จะไม่ต้องเปลี่ยนชื่อเป็น ‘ลิ่วสี่หวานจื่อ’ รึ?”

หวังหยางรีบเปลี่ยนเรื่อง ยื่นตะเกียบออกไป: “อาหารจานสุดท้ายนี้แก้เลี่ยนได้ดีที่สุด”

“นี่... มะเขือยาวรึ?”

“มะเขือยาวกระเทียม”

ในขณะที่หวังหยางและเซี่ยซิงหานกำลังกินข้าวพูดคุยกันอยู่ในสวนเล็กๆ ภายในกำแพงสูงประตูเหล็กที่อยู่ห่างออกไปสองสามถนน ในห้องที่มืดสลัวก็มีเสียงขว้างถ้วยดังขึ้น จากนั้นก็มีเสียงเย็นชาดังขึ้นว่า:

“ไม่สนแล้ว ใช้ไม้ตายสุดท้าย!”

“นี่... จะเกิดปัญหาอะไรหรือไม่? ถึงอย่างไรเขาก็เป็นตระกูลหวังแห่งหลางหยา”

“เขาเดาพวกเราไม่ออกหรอก อีกอย่าง... ต่อให้เป็นตระกูลหวังแห่งหลางหยาแล้วอย่างไร? อย่าลืมว่าพวกเราทำงานให้ใคร... ไปเตรียมการเถิด!”

————————

หมายเหตุจากผู้เขียน: (จะมีภาษาจีนเพื่ออธิบายนะคะ)

1. เกี่ยวกับคำอธิบายอักษร “床” (เตียง) ในบทกวี “แสงจันทร์สาดส่องหน้าเตียง” นอกจากจะหมายถึงที่นั่งและที่นอนแล้ว ยังมีการตีความว่าเป็นขอบบ่อ โต๊ะเตี้ย และระเบียง เป็นต้น ปัญหานี้ในวงวิชาการยังไม่มีข้อยุติ

2. การปรุงอาหารในสมัยราชวงศ์เหนือใต้ได้พัฒนาไปอย่างสมบูรณ์แล้ว บนอินเทอร์เน็ตมีข่าวลือว่าในสมัยนั้นไม่มีการผัดอาหาร ไม่มีกระทะเหล็ก อันที่จริงล้วนเป็นข่าวลือทั้งสิ้น เช่นการผัดอาหาร ใน《ฉีหมินย่าวซู่》ได้บันทึกเมนูไข่เจียวต้นหอมไว้เมนูหนึ่ง เรียกว่า “ผัดด้วยน้ำมันงา หอมอร่อยยิ่งนัก” และบางครั้งชื่ออาหารไม่ได้มีคำว่า “ผัด” แต่กรรมวิธีคือการผัด เช่นเมนูยอดนิยมในสมัยนั้นเมนูหนึ่งชื่อว่า “เป็ดทอด” ขั้นตอนการปรุงคือ “ผัดจนสุกดีแล้ว ใส่พริกไทยขิงสับ” ส่วนกระทะเหล็กนั้นมีมาตั้งแต่สมัยราชวงศ์ฮั่นแล้ว มีการขุดพบของจริงอยู่ไม่น้อย ชิ้นใหญ่มีเส้นผ่านศูนย์กลางเกินหนึ่งเมตร พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ส่านซี พิพิธภัณฑ์เมืองอานชิว และพิพิธภัณฑ์มณฑลกานซู่ เป็นต้น ล้วนมีจัดแสดงอยู่ ไม่เพียงแต่ของจริง สิ่งที่บันทึกไว้ในตัวอักษรก็มีอยู่ไม่น้อย แต่แม้สมัยฮั่นจะใช้กระทะเหล็ก แต่กลับไม่ผัดอาหาร เพราะน้ำมันที่ใช้ในการปรุงอาหารในสมัยนั้นมาจากไขมันสัตว์ อุณหภูมิต่ำก็จะแข็งตัว ก็คืออักษร “膏” (เกา - ไขมัน) ที่มักจะเกี่ยวข้องกับความร่ำรวยในภาษาโบราณ ไม่สะดวกต่อการผัดอาหาร ถึงสมัยราชวงศ์เหนือใต้น้ำมันพืชเริ่มแพร่หลาย เงื่อนไขในการผัดด้วยน้ำมันร้อนๆ ก็มีพร้อมแล้ว ดังนั้นฝีมือของหวังหยางอย่างมากก็แค่ทำให้เซี่ยซิงหานได้ลิ้มรสความแปลกใหม่ จะบอกว่าแสดงฝีมือเล็กน้อยก็ทำให้เซี่ยซิงหานตกตะลึงแล้ว นั่นก็ดูถูกคนโบราณเกินไป

3. ความหมายดั้งเดิมของเมิ่งจื่อที่อ้าง “ผู้มีคุณธรรมห่างไกลจากห้องครัว” นั้นเน้นไปที่จิตใจเมตตาของผู้มีคุณธรรม แต่คำพูดนี้ในการตีความและการปฏิบัติจริงในสมัยโบราณ กลับเกี่ยวข้องกับการอยู่ห่างจากห้องครัว เพราะเป็นผู้มีคุณธรรม ดังนั้นจึงไม่ลงมือฆ่าสัตว์ด้วยตนเอง แนวคิดนี้มีต้นกำเนิดมาก่อนเมิ่งจื่อ《หลี่จี้ · อวี้จ่าว》กล่าวว่า: “ผู้มีคุณธรรมห่างไกลจากห้องครัว สิ่งมีชีวิตใดๆ ที่มีเลือดเนื้อ จะไม่ลงมือด้วยตนเอง” สิ่งที่เรียกว่า “身践 (เซินเจี้ยน)” ก็คือการลงมือปฏิบัติด้วยตนเอง นี่ทั้งเกี่ยวข้องกับข้อกำหนดทางวัฒนธรรมของ “ผู้มีคุณธรรม” ในสมัยก่อนฉิน และยังเกี่ยวข้องกับข้อจำกัดเรื่องสถานะของผู้ฆ่าสัตว์ที่สืบทอดมาจากพิธีกรรมดั้งเดิม ดังนั้นแม้คำพูดของเมิ่งจื่อประโยคนี้จะกล่าวถึงจิตใจเมตตา แต่เบื้องหลังแท้จริงแล้วแฝงไว้ด้วยการเปลี่ยนแปลงสถานะของบัณฑิตหรู (จาก “หรูดั้งเดิม” ในพิธีกรรมของหมอผี มาเป็นหรูของผู้มีคุณธรรม ก็คือสำนักหรูที่ขงจื๊อเป็นตัวแทน สำหรับเพื่อนๆ ที่สนใจเรื่องนี้สามารถอ่าน《ซัวหรู》ของหูซื่อ และ《หยวนหรูเพียน》ใน《กั๋วกู้ลุ่นเหิง》ของท่านไท่เหยียน) ส่วนที่เมิ่งจื่อขยายความหมายไปถึงความ “ไม่อาจทน” นั้น กล่าวว่า: “ผู้มีคุณธรรมต่อสัตว์นั้น เห็นมันมีชีวิตอยู่ ไม่อาจทนที่จะเห็นมันตาย ได้ยินเสียงของมัน ไม่อาจทนที่จะกินเนื้อของมัน” ความหมายก็คือ ไม่เข้าครัว ถึงจะกินลงจูซีตีความไปไกลกว่านั้นว่า: “เหตุที่ต้องห่างไกลจากห้องครัวนั้น ก็เพื่อบำรุงเลี้ยงจิตใจนี้ไว้ล่วงหน้า และขยายหนทางแห่งการเป็นผู้มีเมตตา” (จาก ซื่อซูจางจวี้จีจู้ · เหลียงฮุ่ยหวังจางจวี้ภาคต้น) นี่เป็นการเชื่อมโยงการไม่เข้าครัวเข้ากับการบ่มเพาะตนเองและคุณธรรม ดังนั้นจึงถูกหลู่ซิ่นวิจารณ์ว่าเป็นวิธีการ “หลอกตัวเองหลอกคนอื่น” (จาก เชี่ยเจี้ยถิงจ๋าเหวิน · ปิ้งโฮ่วจ๋าถาน)

4. เกี่ยวกับข่าวลือที่ว่า “ชนชั้นสูงไม่กินเนื้อหมู” จะมีคำอธิบายอยู่ในหมายเหตุท้ายบทที่ 93