บทที่ 650 ว่าด้วยชลประทาน

"ศิษย์เข้าใจแล้ว แต่ก่อนอ่านหนังสือ เพียงมุ่งท่องจำความหมายคัมภีร์และเข้าใจเรื่องราวในตำรา วันนี้จึงรู้ว่า ความหมายคัมภีร์นั้นตายตัว แต่สถานการณ์บ้านเมืองมีชีวิตเคลื่อนไหว ท่านอาจารย์มิได้สอนเพียงคัมภีร์แก่ศิษย์ หากยังสอนหนทางวางตนและวิธีตัดสินใจ เมื่อประสบเรื่องราว มิใช่ขอให้ผู้อื่นบอกคำตอบ แต่ต้องรู้แจ้งด้วยตนเอง แยกแยะด้วยตนเอง และตัดสินด้วยตนเอง"

"ดี รัชทายาททรงเข้าใจหลักการนี้ ย่อมประเสริฐกว่าท่องคัมภีร์นับร้อยเล่มได้คล่องแคล่ว วันหน้าทุกคราวที่ทรงพบราชกิจหรือประสบปัญหายาก ข้าพระพุทธเจ้าจะถอยหลังออกมาครึ่งก้าวก่อน เปิดโอกาสให้พระองค์ทรงใคร่ครวญและตัดสินพระทัยด้วยพระองค์เอง แล้วภายหลังข้าพระพุทธเจ้าจึงค่อยทบทวนผลได้ผลเสีย วิเคราะห์ข้อบกพร่องร่วมกับพระองค์ เมื่อดำเนินไปตามลำดับและสั่งสมวันคืนยาวนาน จึงจะบ่มเพาะพระอิสริยยศของผู้เป็นกษัตริย์ ผู้เสด็จว่าราชการและตัดสินราชกิจนับหมื่นได้"

การประชุมคัมภีร์ ณ ท้องพระโรงเหวินหัวในวันนั้น ลุ่มลึกกระจ่างแจ้งกว่าทุกวันก่อน

อาจารย์และศิษย์ทั้งสองมิได้ยึดติดอยู่กับการตรวจสอบถ้อยคำและอธิบายวรรคตอนอีก แต่หันมาสนทนาโดยเฉพาะถึงวิถีปฏิบัติอันใช้ได้จริงในการปกครองบ้านเมืองของกษัตริย์และขุนนาง การชั่งน้ำหนักเลือกตัดสิน ตลอดจนการรู้คนและแยกแยะข้อบกพร่อง

ครั้นการประชุมคัมภีร์วันนั้นสิ้นสุดลง เวลาใกล้ยามเว่ย ราชกิจในท้องพระโรงก็เสร็จสิ้นทั้งหมด