บทที่ 90 บัณฑิตครองเมือง

คำพูดของโจวหยวนทำให้บัณฑิตในงานอับอายจนแทบแทรกแผ่นดินหนี ส่วนบรรดาคุณหนูในห้องหอต่างจ้องมองเขาด้วยดวงตาเป็นประกายวาววับ เต็มไปด้วยความชื่นชมระคนอ่อนโยน

ในแง่วรรณกรรม เขาเขียน "สามก๊ก" จนโด่งดังไปทั่วแดนใต้ ในแง่บู๊ เขาถือกระบี่ปราบจลาจลปกป้องราษฎร ในแง่ฐานะ เขากล้ายอมรับว่าเป็นเขยแต่งเข้าบ้าน และแสดงความรักต่อภรรยา ในแง่หน้าตา เขาดูองอาจผ่าเผย แม้ไม่ขาวเนียนเหมือนบัณฑิตสำอาง แต่โครงหน้าชัดเจน ดูมีความเป็นลูกผู้ชาย

แถมเมื่อเผชิญการโจมตีรอบด้าน เขายังนิ่งสงบ ตอบโต้ด้วยเหตุผลอย่างฉะฉาน ช่างเป็นชายหนุ่มที่หาตัวจับยากจริงๆ!

สาวน้อยเหล่านี้เพิ่งเริ่มมีความรัก ต่างถูกโจวหยวนทำให้ใจเต้นรัว สายตาเต็มไปด้วยความหลงใหล

บรรยากาศที่เปลี่ยนไปทำให้เสิ่นเฉียวซานหงุดหงิด เมื่อกี้พอได้ยินชื่อจ้าวเฉิง เขาถึงนึกขึ้นได้ว่านั่นคือลูกศิษย์เขาเอง ติดต่อทางจดหมายกันอยู่บ้างหลังจากอีกฝ่ายสอบได้

แต่เขาคาดไม่ถึงเลยว่า "นักพรตหยวนอี้" โจวหยวนผู้นี้ จะเป็นลูกเขยของลูกศิษย์ตัวเอง

ความโกรธยิ่งพุ่งพล่าน เขาตะโกนลั่น "เหลวไหล! พูดจาเลอะเทอะ! เสียแรงที่เป็นลูกเขยจ้าวเฉิง เจ้าไม่รู้วิถีแห่งปราชญ์เลยสักนิด!"

โจวหยวนยิ้ม "ดูท่าท่านอาจารย์เฉียวซานจะรู้แล้วว่าพ่อตาข้าเป็นศิษย์ท่าน"

ทุกคนมองหน้ากัน ไม่คิดว่าทั้งคู่จะมีความสัมพันธ์กันแบบนี้

เสิ่นเฉียวซานตวาด "จ้าวเฉิงก็เป็นคนฉลาด ทำไมถึงรับลูกเขยแบบเจ้ามาได้ ข้าล่ะไม่เข้าใจจริงๆ ว่าเขาเห็นดีเห็นงามอะไรในตัวเจ้า!"

โจวหยวนตอบ "บางทีข้าอาจจะยอดเยี่ยมกระมัง?"

เสิ่นเฉียวซานตาโต "ยอดเยี่ยมตรงไหน! ขุนนางบู๊ปกป้องแผ่นดิน ขุนนางบุ๋นบริหารบ้านเมือง ฝ่ายบู๊ใช้กำลังสยบศัตรู ฝ่ายบุ๋นใช้วัฒนธรรมจรรโลงสังคม"

"กระดูกสันหลังของบัณฑิต ไม่ใช่อยู่ที่การเข่นฆ่า แต่อยู่ที่การธำรงไว้ซึ่งศีลธรรมจรรยา!"

"เจ้าไม่เข้าใจแม้แต่หลักการนี้ ยังกล้าพูดว่าตัวเองยอดเยี่ยม กล้าพูดถึงกระดูกสันหลังของบัณฑิตอีกหรือ!"

โจวหยวนมองเสิ่นเฉียวซาน พูดช้าๆ "ตามศักดิ์แล้ว ข้าควรเรียกท่านว่า 'ไท่เซียนเซิง' ท่านอาจารย์ปู่ต้องการจะถกเถียงหลักการกับผู้น้อยหรือครับ?"

เสิ่นเฉียวซานแค่นเสียง "คำว่าอาจารย์ปู่นี่ข้ารับไว้ไม่ไหวหรอก และอย่ามาพูดเรื่องถกเถียงหลักการ เจ้ายังไม่คู่ควรจะมาถกกับข้า!"

โจวหยวนยิ้ม "ที่แท้เวลาท่านอาจารย์ปู่จะถกเถียงกับใคร ต้องดูก่อนหรือว่าอีกฝ่ายอายุเท่าไหร่ มีตำแหน่งอะไร มีชื่อเสียงแค่ไหน?"

ประโยคนี้เสิ่นเฉียวซานไม่กล้าตอบรับ

โจวหยวนพูดต่อ "ในเมื่อเป็นเช่นนั้น ให้ทุกท่านในที่นี้ร่วมถกเถียงกันดีกว่า เรามาชุมนุมกันที่ทะเลสาบซีหู ชมดอกบัว ก็เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันอยู่แล้ว"

"อย่างเช่นที่ท่านอาจารย์ปู่บอกว่า บัณฑิตมีหน้าที่จรรโลงสังคม จนถึงตอนนี้ข้ายังมองไม่เห็นการจรรโลงอะไรที่เป็นรูปธรรมเลย ไม่เห็นมีประโยชน์ต่อชาติบ้านเมืองตรงไหน"

หลี่อวิ๋นหัวหน้าเปลี่ยนสี "โจวหยวน! เจ้าพูดแบบนี้มันจองหองเกินไปแล้ว! บอกว่าบัณฑิตไม่มีประโยชน์ต่อบ้านเมือง นี่เจ้ากำลังดูถูกคนอ่านหนังสือทุกคนหรือ? ถ้าอธิบายไม่ดี วันนี้พวกเราไม่ปล่อยเจ้าไปแน่"

โจวหยวนยิ้ม "พี่หลี่จะเปิดประเด็นถกเถียงหรือ?"

หลี่อวิ๋นหัวเชิดหน้า "ข้าไม่กลัวอยู่แล้ว! ในฐานะบัณฑิต ข้ายอมรับการดูถูกเช่นนี้ไม่ได้"

"บัณฑิตครองเมือง เป็นมาแต่โบราณกาล หากไม่มีวิถีแห่งปราชญ์ ผู้คนจะรู้จักศีลธรรมได้อย่างไร? จะรู้จักความกตัญญูได้อย่างไร? จะรู้จักขนบธรรมเนียมประเพณีได้อย่างไร!"

ผู้คนรอบข้างพยักหน้าเห็นด้วยกับหลี่อวิ๋นหัว

โจวหยวนแย้ง "แล้วมันเกี่ยวกับพวกท่านตรงไหน? ศีลธรรม ความกตัญญู ขนบธรรมเนียม เป็นคุณงามความดีของปราชญ์โบราณ แล้วบัณฑิตยุคนี้ล่ะ มีความดีความชอบอะไร?"

"พวกท่านก็แค่สวมหัวโขนบัณฑิต นั่งคุยโม้ ด่าราชสำนัก ด่าขุนนางชั่ว แล้วก็แต่งกลอนเสพสุขไปวันๆ แค่นั้นเอง"

"รบแพ้ที่เหลียวตง พวกท่านก็ด่า โจรอาละวาดที่ซานซีส่านซี พวกท่านก็ด่า ชนกลุ่มน้อยกวางสีก่อกบฏ พวกท่านก็ด่า แต่... พวกท่านได้ทำอะไรเพื่อแก้ปัญหาบ้างไหม?"

โจวหยวนกวาดตามองทุกคน ถามด้วยความสงสัย "พวกท่านเคยศึกษาเรื่องพวกนี้จริงๆ ไหม? เคยวิเคราะห์ ไตร่ตรอง หาทางออกไหม? เคยเสนอแนะแนวทางแก้ปัญหาให้ราชสำนักไหม? พวกท่านไม่ได้ทำอะไรเลย!"

หลี่อวิ๋นหัวอ้าปากค้าง ไม่รู้จะเถียงยังไง ได้แต่ถลึงตา "พวกเราไม่ใช่ขุนนาง จะไปทำเรื่องพวกนั้นได้ยังไง?"

โจวหยวนหัวเราะ "ปากบอกบัณฑิตครองเมือง แต่อีกปากบอกไม่ใช่ขุนนาง บ้านเมืองวิบัติไม่ใช่หน้าที่พวกข้า นี่หรือวิสัยทัศน์ของพวกท่าน? นี่หรือการครองเมืองของพวกท่าน?"

ลั่วเสวี่ยจูซื่อก้าวออกมา คารวะอย่างนอบน้อม "คุณชายโจว ข้าน้อยขออนุญาตพูดสักหน่อย"

โจวหยวนยิ้ม "เชิญ"

ลั่วเสวี่ยจูซื่อกล่าว "พวกเราไม่มีตำแหน่งขุนนาง ไม่รู้รายละเอียดงานราชการ จึงไม่อาจเสนอแนะได้ นี่เป็นเรื่องที่เข้าใจได้"

"อีกอย่าง ที่พวกเราวิจารณ์บ้านเมือง ก็เพราะห่วงใยราษฎร ผิดตรงไหน?"

"ในฐานะบัณฑิต แม้เราจะวิเคราะห์งานบริหารไม่ได้ แต่เราจับประเด็นหลักได้ คือกระตุ้นให้ฮ่องเต้ทรงธรรม ขุนนางซื่อสัตย์ นี่ผิดตรงไหน?"

ผู้คนรอบข้างรีบสนับสนุน

"ใช่! เราอยากให้ฮ่องเต้เป็นคนดี ผิดตรงไหน?"

"เราด่าขุนนางชั่ว อยากให้บ้านเมืองดีขึ้น ระบบราชการโปร่งใส ผิดตรงไหน?"

โจวหยวนยิ้มช้าๆ "ลั่วเสวี่ยจูซื่อพูดได้ดี สิ่งที่พวกท่านทำ ไม่ผิดหรอก!"

"เพียงแต่มันไม่มีประโยชน์อะไรเลย"

"ไม่ผิด แต่ไร้ประโยชน์ แค่ความบันเทิงส่วนตัว นี่คือสิ่งที่พวกท่านทำ"

"ข้าไม่ได้มองว่าพวกท่านต่ำช้า ไม่ได้มองว่าพวกท่านโง่เขลา ข้าแค่บอกว่าพวกท่านไร้ประโยชน์"

ลั่วเสวี่ยจูซื่อเริ่มมีน้ำโห ขมวดคิ้ว "ต้องถือดาบฆ่าคนแบบท่านหรือถึงจะเรียกว่ามีประโยชน์? ต้องเป็นขุนนางหรือถึงจะเรียกว่ามีประโยชน์? ความคิดท่านคับแคบไปหน่อยกระมัง"

คนอื่นๆ ส่งเสียงสนับสนุน เพื่อปกป้องศักดิ์ศรีของกลุ่ม พวกเขาลืมความกลัวที่มีต่อโจวหยวนไปชั่วขณะ

โจวหยวนหันไปถาม "ท่านอาจารย์ปู่ก็คิดแบบนี้หรือ?"

เสิ่นเฉียวซานตอบเสียงแข็ง "แน่นอน!"

โจวหยวนหันไปทางซ้าย "ใต้เท้าหลี่กับใต้เท้าสวี่ก็คิดแบบนี้ด้วย?"

หลี่เจ้าลู่ตอบเรียบๆ "บัณฑิตมีหน้าที่ตรวจสอบนโยบาย วิจารณ์สังคม ย่อมมีประโยชน์แน่นอน"

สวี่ฉุนจงยิ้ม "เรื่องใหญ่ของบ้านเมือง เพราะบัณฑิตให้ความสนใจ ถึงกระตุ้นให้ชาวบ้านสนใจได้ นี่คือบทบาทการชี้นำ"

ลั่วเสวี่ยจูซื่อหันมาถามโจวหยวน "ท่านยังมีอะไรจะแก้อีกไหม?"

โจวหยวนตอบ "ใต้เท้าทั้งสองพูดถูก แต่เลือกพูดแต่ด้านดีๆ"

"พวกท่านยอมรับบทบาทด้านบวกของบัณฑิต แต่ไม่ได้บอกว่าบทบาทเหล่านั้นมันเล็กน้อยแค่ไหน"

"พูดง่ายๆ คือ บัณฑิตไม่รู้เลยว่าตัวเองต้องทำอะไร ควรทำอะไร"

ลั่วเสวี่ยจูซื่อท้า "งั้นท่านนักพรตลองบอกมาสิ ว่าควรทำอะไร?"

โจวหยวนยิ้ม "หูโจวภัยแล้งสามปี ข้าวปลาอาหารขาดแคลน ชาวบ้านต้องขอทาน อดตายเป็นเบือ บัณฑิตไปมุดหัวอยู่ที่ไหน? ทำไมไม่มีใครออกมาเรียกร้องแทนพวกเขา? ถ้าพวกท่านใช้อิทธิพลระดมทุนบริจาค จะช่วยชีวิตคนได้ตั้งเท่าไหร่รู้ไหม?"

"จลาจลที่อวิ๋นโจวพวกท่านก็รู้ ทำไมไม่มีใครออกมาพูดแทนชาวเมืองอวิ๋นโจว? เรียกร้องให้ราชสำนักช่วยเหลือ ช่วยพวกเขาสร้างบ้านแปลงเมือง?"

"บัณฑิตมีอิทธิพลจริง แต่พวกท่านไม่รู้หน้าที่ ไม่เคยใช้อิทธิพลนั้นให้เกิดประโยชน์"

"พูดตรงๆ นะ พวกท่านไม่ได้ทำอะไรที่เป็นชิ้นเป็นอันเลย พวกท่านแค่อยากให้ตัวเองดังขึ้น มีอนาคตดีขึ้น โดยเนื้อแท้แล้ว พวกท่านก็แค่ห่วงตัวเอง"

คำพูดเหมือนระฆังใบใหญ่กระแทกใจทุกคนจนอึ้ง

โจวหยวนชี้หน้ากราด "เรื่องไหนคุยแล้วดัง พวกท่านก็คุย เรื่องไหนทำแล้วได้หน้า พวกท่านก็ทำ"

"วนไปวนมา พวกท่านก็หมุนรอบตัวเอง หมุนรอบลาภยศสรรเสริญ อิทธิพลที่มีไม่ได้ถูกใช้ในทางที่ถูกที่ควรเลย"

"จรรโลงสังคม? บัณฑิตครองเมือง? เหลวไหลทั้งเพ! ทั้งหมดก็เพื่อความก้าวหน้าของตัวเองทั้งนั้น!"

"เคยห่วงใยผู้ประสบภัยไหม? เคยห่วงใยชาวบ้านไหม? รู้ไหมว่ามีคนจนไม่มีเงินเรียนหนังสือ เคยคิดจะเปิดโรงเรียนการกุศลบ้างไหม?"

"พอพูดถึงเรื่องงานจริงจัง ก็ปัดสวะว่าไม่ใช่หน้าที่ อ้างแต่ศีลธรรมจรรยา ยกตัวเองไว้บนหิ้ง"

"แต่อย่าลืมนะ ยิ่งยืนสูงเท่าไหร่ ก็ยิ่งห่างไกลจากชาวบ้านบนพื้นดินมากเท่านั้น"

พูดจบ โจวหยวนยกชาขึ้นดื่มอึกใหญ่ แล้วฉีกยิ้มกว้าง "ไม่อยากจะว่าแรงๆ หรอกนะ แต่ดันชอบคิดว่าตัวเองสูงส่งกันนัก ตอนนี้พอใจหรือยัง?"