บทที่ 58 ศิลปะการเผยภาพแห่งตัณหา

วันพุธตอนเช้า วันนี้อาจารย์ที่มาบรรยายให้กับผู้เข้าแข่งขันคือ นักเขียนและที่ปรึกษาที่โดดเด่นในการวิจารณ์สังคมอย่างเผ็ดร้อน

“การวิพากษ์วิจารณ์ที่เหนือชั้นที่สุด มักไม่ใช่การกล่าวหาอย่างตะโกนโหวกเหวก” 

“แต่เป็นการนำเสนอความไม่ลงรอยกันระหว่างตัวละครและความปรารถนาของพวกเขาอย่างเยือกเย็น และปล่อยให้ความไม่ลงรอยนี้พาพวกเขาไปสู่จุดจบที่ไร้สาระ” 

“ตัวอย่างเช่น ยิ่งบุคคลพยายามอย่างหนักที่จะแทรกตัวเข้าไปในวงสังคมที่ไม่ใช่ของเขาเท่าไหร่ รอยร้าวบนตัวเขาก็จะยิ่งชัดเจนขึ้นเท่านั้น และในที่สุด รอยร้าวนั้นก็จะกลืนกินเขาไปโดยสิ้นเชิง” 

“วิธีการเขียนแบบนี้ เรียกว่า 'ศิลปะการเผยภาพแห่งตัณหา'”

กู้หย่วนขมวดคิ้วแน่น ก้มหน้าลงเพื่อทำความเข้าใจหลักการที่ซ่อนอยู่ในคำพูดนี้อย่างละเอียด

ความหมายของอาจารย์ท่านนี้คือ เมื่อคุณต้องการวิพากษ์วิจารณ์อะไร อย่ากล่าวหาโดยตรง แต่ให้เขียนสิ่งนั้นออกมา เพื่อให้ผู้อ่านรู้สึกถึงปัญหาของตัวละครจากเนื้อเรื่องด้วยตนเอง

“ดังนั้น แก่นคือการใช้การนำเสนอที่สงบและเป็นกลางแทนที่การวิพากษ์วิจารณ์โดยตรง ปล่อยให้ตัวละครเปิดเผยปัญหาของตัวเองอย่างเป็นธรรมชาติและนำไปสู่จุดจบที่ไร้สาระ เนื่องจากการไม่ลงรอยกันระหว่างความปรารถนาและความเป็นจริง” 

“วิธีนี้จะทำให้ผลของการวิพากษ์วิจารณ์ลึกซึ้งและทรงพลังยิ่งขึ้น” กู้หย่วนพึมพำกับตัวเอง ดวงตาของเขาก็สว่างวาบขึ้นเรื่อยๆ

“ตัวอย่างเช่น การพูดตรงๆ ว่า 'คนชอบทำตัวรวยเป็นเรื่องน่าหัวเราะ' นั้น มีผลกระทบที่น้อยกว่าฉากที่บรรยายว่า 'เขาใช้เงินเก็บทั้งหมดซื้อแบรนด์เนมเพื่อรักษาหน้า แต่กลับไม่มีเงินจ่ายค่าเช่า'”

ในชาติที่แล้ว เมื่อกู้หย่วนศึกษาวรรณกรรมที่มีชื่อเสียง เขาเพียงแต่ชื่นชมในมุมมองของผู้อ่านเท่านั้น เขามีความเข้าใจวิธีการสร้างสรรค์นี้อย่างคลุมเครือ ไม่สามารถค้นพบกฎการสร้างสรรค์ที่อยู่เบื้องหลัง และไม่สามารถสร้างห่วงโซ่ตรรกะขึ้นมาได้

ยิ่งกู้หย่วนคิด เขาก็ยิ่งรู้สึกว่าวิธีการนี้ละเอียดอ่อนและยอดเยี่ยมอย่างยิ่ง แต่ทันใดนั้น ความคิดหนึ่งก็แล่นเข้ามาในหัวของเขา

“เดี๋ยวก่อน... วิธีการวิพากษ์วิจารณ์แบบนี้ ฉันเคยใช้ที่ไหนมาก่อนนะ?”

เขานึกถึง 《เฮ้——ออกมา》 ที่เขาเขียนในการแข่งขันรอบแรกอย่างกะทันหัน ในนวนิยายเรื่องนั้น เขาไม่ได้วิพากษ์วิจารณ์การทำลายสิ่งแวดล้อมของมนุษย์โดยตรง แต่บรรยายอย่างเยือกเย็นถึงการที่มนุษย์ค้นพบหลุมได้อย่างไร การทิ้งขยะตามอำเภอใจ และสุดท้ายก็ถูกขยะที่ตกลงมาจากหลุมกระแทกกลับมาได้อย่างไร ตลอดกระบวนการ เขาไม่มีการกล่าวหาโดยตรงแม้แต่ประโยคเดียว เพียงแต่ปล่อยให้ "ความไม่ลงรอยกัน" นี้ดำเนินไปสู่จุดจบที่ไร้สาระตามธรรมชาติ

ในตอนนั้น กู้หย่วนเพียงอาศัยโครงเรื่องของต้นฉบับในความทรงจำเท่านั้น โดยเสริมรายละเอียดด้วยตนเอง แต่ไม่ได้คิดอย่างลึกซึ้งถึงระเบียบวิธีที่อยู่เบื้องหลัง

“เป็นเช่นนี้นี่เอง...” กู้หย่วนรู้สึกตื่นเต้น เมื่อเข้าใจวิธีการนี้แล้ว เขาก็ย่อมต้องการเขียนบทความที่คล้ายกันออกมาอีกครั้ง

“การวิพากษ์วิจารณ์... ดังนั้น รอบชิงชนะเลิศฉันจะต้องเขียนบทความวิพากษ์วิจารณ์”

เดิมทีกู้หย่วนคิดไว้แล้วว่า เนื่องจากรอบชิงชนะเลิศไม่มีข้อจำกัดเกือบทุกอย่างสำหรับบทความ มีเพียงหัวข้อที่มาพร้อมกับการแข่งขัน “Micro Light · Eternity” นี้เท่านั้น คือ เสียงสะท้อนของการเล่าเรื่อง เขาตั้งใจจะนำผลงานชิ้นเอกของโอ. เฮนรี่ อย่าง 《ของขวัญจากแม็กกี้ 》 มาใช้ ซึ่งเป็นผลงานที่สะท้อนถึงความรักและการเสียสละที่น่าประทับใจอย่างไม่มีใครเทียบ

แต่ตอนนี้เมื่อได้เรียนรู้กลเม็ดใหม่แล้ว ก็ต้องลองใช้ดูอย่างแน่นอน แม้จะรู้โครงเรื่องแล้ว แต่ถ้าหากสามารถเขียนบทความทั้งหมดออกมาได้สำเร็จ ก็จะเป็นประโยชน์อย่างมากต่อการเรียนรู้วิธีการนี้ของเขา

“สิ่งสำคัญคือ จะวิพากษ์วิจารณ์อะไรดี?” กู้หย่วนนึกถึงเรื่องราวที่เด็กผู้หญิงคนหนึ่งแบ่งปันเมื่อคืนวันจันทร์ “ความโอ้อวดงั้นเหรอ? ถ้าอย่างนั้น...” “ก็เลือกเรื่องนี้แหละ”

กู้หย่วนตัดสินใจเลือกบทความที่เขาจะเขียนในรอบชิงชนะเลิศแล้ว หากจะกล่าวว่า 《ของขวัญจากแม็กกี้》 คือเสียงสะท้อนนิรันดร์แห่งความอบอุ่นของมนุษย์ บทความนี้ก็คือเสียงสะท้อนอันเยือกเย็นแห่งความไร้สาระของโชคชะตา

หาก 《ของขวัญจากแม็กกี้》 เขียนถึงพลังทางอารมณ์ที่เข้าถึงจิตใจผู้คน และการยกย่องความเป็นมนุษย์ขั้นสูงสุด บทความนี้ก็เขียนถึงการวิพากษ์วิจารณ์สังคมอย่างเย็นชาและลึกซึ้ง และการตั้งคำถามเชิงปรัชญาต่อความไม่แน่นอนของโชคชะตา

ภายใต้ข้อกำหนดของ "เสียงสะท้อนของการเล่าเรื่อง" ผลงานทั้งสองก็เปรียบเสมือนไข่มุกที่เปล่งประกายเจิดจรัสที่สุดสองเม็ดที่อยู่เคียงข้างกันบนมงกุฎแห่งศิลปะนวนิยายสั้น

มันถูกยกย่องว่าเป็นผลงานชิ้นเอกที่แสดงถึงศิลปะการพลิกผันที่ถึงขีดสุดของ กี เดอ โมปัสซัง ปรมาจารย์ด้านนวนิยายสั้น มันมีชื่อว่า 《สร้อยคอ》

...

คืนนี้เป็น คุยข้างเตาผิงยามค่ำคืน ครั้งสุดท้ายของพวกเขา มีอารมณ์ความอาลัยอาวรณ์เล็กน้อยที่แสดงออกมาในการสนทนาของทุกคน

อย่างไรก็ตาม หลังจากผ่านการฝึกฝนมาสองวัน ทุกคนก็สามารถผ่อนคลายได้มากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด และพูดคุยได้อย่างคล่องแคล่วมากขึ้น

ในขณะนี้ถึงตาเด็กผู้ชายคนหนึ่งพูด เขาครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง แล้วพูดช้าๆ ว่า: “สิ่งที่ผมประทับใจที่สุดคือคุณย่าของผมครับ ตอนเด็กๆ ที่บ้านเปิดร้านขายของชำ ท่านมักจะนั่งอยู่หลังเคาน์เตอร์เหมือนกับผู้บัญชาการ”

“ทุกครั้งที่ผมแอบหยิบขนม ท่านก็แกล้งทำเป็นไม่เห็น” 

“...” 

“พอถึงวันที่ผมต้องไปเรียนและออกจากบ้านไปแล้ว รถแล่นออกไปไกล ผมหันกลับไปมอง ท่านยังคงยืนอยู่หน้าร้าน ภายใต้ป้ายที่สีซีดนั้น จ้องมองผมอยู่ไม่ไหวติง” “ต่อมาผมถึงเข้าใจว่า ท่านไม่ได้เฝ้าร้าน แต่ท่านกำลังเฝ้าท่าเรือที่เรือลำเล็กๆ ของผมกำลังออกจากฝั่ง” 

“ภาพในวินาทีนั้น ผมยังคงจำไม่ลืมจนถึงทุกวันนี้ครับ”

สีหน้าของกู้หย่วนที่อยู่ข้างๆ เปลี่ยนไปเล็กน้อย

...

เช้าวันรุ่งขึ้น เวลาแปดโมงเช้า การเขียนก็เริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการ แม้ว่ากู้หย่วนจะคิดเนื้อหาที่จะเขียนไว้ล่วงหน้าแล้ว แต่เขาก็ยังไม่ได้ลงมือเขียน เพราะเขาไม่ได้ตั้งใจจะคัดลอกต้นฉบับทั้งหมด และอาจจะเก็บไว้เพียงแก่นแท้ของเรื่องราวเท่านั้น โดยเปลี่ยนเสื้อผ้าให้กับเรื่องราวทั้งหมด

ใช่แล้ว เขาวางแผนที่จะ เปลี่ยนฉากและบริบทให้เป็นแบบจีน

นี่ไม่ใช่เพื่อเพิ่มความยากลำบากให้ตัวเอง แต่ด้วยภูมิหลังและสถานะปัจจุบันของกู้หย่วน การเขียนบทความประเภทนี้จำเป็นต้องมีการ ทำให้เป็นแบบจีน ก่อนจึงจะเขียนออกมาได้

ประการแรก ต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่า เรื่องราวที่แต่งขึ้นนั้นมีความจริงและความน่าเชื่อถือ การที่นักเรียน ม.ปลาย ปี 1 ของจีนจะเขียนนวนิยายฝรั่งเศสในศตวรรษที่ 19 ที่มีรายละเอียดที่พิถีพิถันและมีการสร้างฉากหลังได้อย่างสมจริง ถือเป็น ข้อบกพร่องทางตรรกะที่ใหญ่ที่สุด

คณะกรรมการตัดสินและผู้อ่านจะตั้งคำถามทันทีว่า: “นักเขียนหนุ่มคนนี้มีความรู้ละเอียดถี่ถ้วนเกี่ยวกับชีวิตข้าราชการระดับล่างในปารีส ศตวรรษที่ 19 ราคาเครื่องประดับ และมารยาทในงานเต้นรำได้อย่างไร?” สิ่งนี้ไม่สามารถอธิบายได้ด้วยคำว่า "อัจฉริยะ" และจะทำให้ผลงานของเขาดูน่าสงสัยอย่างยิ่ง

ประการที่สอง คือ การเพิ่มความรู้สึกร่วมทางอารมณ์และพลังการวิพากษ์วิจารณ์ให้สูงสุด ผู้อ่านจะรู้สึกยากที่จะอินไปกับเรื่องราวที่อยู่ในบริบทของฝรั่งเศสโดยสมบูรณ์ คำศัพท์ที่เกี่ยวข้องในบทความจะสร้างความรู้สึกห่างเหิน ทำให้พลังการวิพากษ์วิจารณ์ที่เรื่องราวนำเสนอลดลงอย่างมาก พวกเขาอาจเข้าใจเรื่องราว แต่ยากที่จะถูกเรื่องราวทำให้เจ็บปวด

ส่วนทำไม 《ใบไม้ใบสุดท้าย》 ก่อนหน้านี้ กู้หย่วนถึงไม่ทำเป็นบริบทแบบจีน? เหตุผลก็คือ คุณค่าหลักของ 《ใบไม้ใบสุดท้าย》 อยู่ที่อารมณ์สากลที่อยู่เหนือวัฒนธรรมและเข้าถึงจิตใจผู้คน ความปรารถนาในชีวิตของมนุษย์ ความประทับใจต่อการเสียสละของผู้อื่น ล้วนเป็นสิ่งที่เข้าใจร่วมกัน

ในขณะที่ คุณค่าหลักของ 《สร้อยคอ》 อยู่ที่การวิพากษ์วิจารณ์สังคมที่แหลมคม มันพุ่งเป้าไปที่ "ความโอ้อวดของชนชั้นกระฎุมพี" และ "ลัทธิบริโภคนิยมในสังคมทุนนิยม" รวมถึง "ความไร้สาระของโชคชะตา" การวิพากษ์วิจารณ์นี้ต้องหยั่งรากลึกในบริบททางสังคมที่เฉพาะเจาะจงและคุ้นเคยกับผู้อ่านจึงจะสามารถใช้พลังได้สูงสุด

เรื่องราวที่เกิดขึ้นในฝรั่งเศสศตวรรษที่ 19 ผู้อ่านชาวจีนจะรู้สึกว่ามันเป็น "เรื่องของคนอื่น" และมีความรู้สึกห่างเหิน การเปลี่ยนบริบทให้เป็นแบบจีน ผู้อ่านชาวจีนจะสามารถเข้าใจกฎเกณฑ์ทางสังคมและความกดดันได้ในทันที พลังการวิพากษ์วิจารณ์จึงจะรู้สึกจริงและบาดลึก ไม่ใช่แค่การเกาไม่ถูกที่คัน