บทที่ 58: ไปสำรวจที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ?

เกาเจี้ยนยังใช้คำเปรียบเทียบที่เห็นภาพและน่าสนใจอย่างยิ่ง:

“รองผู้อำนวยการเจิ้ง และผู้เชี่ยวชาญทุกท่านครับ ถ้าจะเปรียบเศรษฐกิจจีนเป็นรถแข่งที่วิ่งด้วยความเร็วสูง การลงทุนและการส่งออก ก็คือคันเร่งที่เราเหยียบมาตลอด ซึ่งทำให้เราวิ่งได้เร็วมาก” 

“ส่วนโครงสร้างพื้นฐานใหม่ที่ท่านเสนอมา ก็คือการเปลี่ยนมาใช้เครื่องยนต์ที่ทรงพลังยิ่งขึ้นสำหรับรถแข่งคันนี้ ซึ่งสำคัญมากครับ” 

“แต่เราเชื่อว่าสิ่งที่สำคัญยิ่งกว่าเครื่องยนต์ คือ 'แชสซี' หรือ 'โครงสร้างส่วนล่าง' ของรถคันนี้ นั่นคือระบบประกันสังคม” 

“รถแข่งที่ไม่มีโครงสร้างที่มั่นคง ยิ่งเหยียบคันเร่งแรงเท่าไหร่ เครื่องยนต์ยิ่งทรงพลังเท่าไหร่ ความเสี่ยงที่จะพลิกคว่ำก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น” “ต่อเมื่อเรามีแชสซีที่แข็งแกร่งราวกับหินผา สามารถรับมือกับทุกการกระแทกและการสั่นสะเทือนได้ นักแข่งรถของเรา นั่นคือประชาชน 1.4 พันล้านคน จึงจะกล้าเหยียบคันเร่งได้อย่างสบายใจ และเพลิดเพลินไปกับความเร็วและความเร่าร้อน”

แนวคิด "แชสซี" นี้ ชัดเจนและลึกซึ้ง มันดึงดูดความสนใจของทุกคนในที่ประชุมได้ทันที สีหน้าของเจิ้งเสวียปินเปลี่ยนจากความดูแคลนในตอนแรกเป็นความเคร่งเครียด อีกฝ่ายไม่ได้ใช้แบบจำลองทางเศรษฐศาสตร์ที่ซับซ้อนใดๆ มาหักล้างเขา แต่ตรรกะที่อีกฝ่ายนำเสนอนั้น เขาไม่สามารถโต้แย้งได้ เพราะมิติที่อีกฝ่ายยืนอยู่นั้นสูงกว่าเขา เขาพูดถึง "เทคนิค" คือเส้นทางทางเทคนิคของการเติบโตทางเศรษฐกิจ ส่วนอีกฝ่ายพูดถึง "หลักการ" คือรากฐานทางสังคมและเป้าหมายสูงสุดของการเติบโตทางเศรษฐกิจ

คำกล่าวของเกาเจี้ยนยังคงดำเนินต่อไป เขาอธิบายเพิ่มเติมถึงวิธีสร้างเบาะรองรับทางสังคมในระหว่างการยกระดับอุตสาหกรรม และวิธีสร้างสังคมแบบ "ลูกมะกอก" ผ่านการปฏิรูปการคลังและภาษี คำพูดทุกคำของเขามุ่งตรงไปยังปัญหาหลักของการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในปัจจุบัน และข้อเสนอแนะทุกข้อเต็มไปด้วยความห่วงใยด้านมนุษยธรรมและปัญญาทางการเมือง

เมื่อเกาเจี้ยนพูดจบและโค้งคำนับอีกครั้ง เสียงปรบมือที่ดังสนั่นก็ดังขึ้นในห้องประชุม ครั้งนี้ มาจากใจจริง นักวิจัยระดับปริญญาเอกอายุน้อยจากสำนักเศรษฐกิจมองเกาเจี้ยนด้วยสายตาที่แสดงความเห็นด้วยและเคารพ ทฤษฎีของอีกฝ่ายหยั่งรากลึกในผืนแผ่นดินจีน เต็มไปด้วยแนวคิดเชิงระบบแบบตะวันออกและปัญญาเชิงวิภาษ

เจิ้งเสวียปินเงียบไปนาน ก่อนจะเปิดปากพูดช้าๆ ด้วยน้ำเสียงของการอภิปรายอย่างจริงใจ:

“สหายเกาเจี้ยน แนวคิด 'แชสซี' ของคุณสร้างแรงบันดาลใจให้ผมอย่างมาก ผมยอมรับว่าแผนงานของเราก่อนหน้านี้ให้ความสำคัญกับประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจมากเกินไป และมีการพิจารณาในระดับสังคมน้อยเกินไป” 

“ผมขอเสนอว่าแผนงานของทั้งสองสำนักของเราไม่ควรแบ่งแยกกันอีกต่อไป แต่ควรรวมเข้าด้วยกันอย่างลึกซึ้ง เพื่อสร้างแผนงานสุดท้ายที่มีทั้งเครื่องยนต์ที่ทรงพลังและแชสซีที่มั่นคง”

การเผชิญหน้าที่อาจกลายเป็นการปะทะกันอย่างรุนแรงจึงกลายเป็นการรวมแนวคิดที่ประสบความสำเร็จ ภายใต้การนำเสนออันยอดเยี่ยมของเกาเจี้ยน โจวไห่นั่งอยู่บนที่นั่งหลัก ใบหน้าของเขาเผยให้เห็นรอยยิ้มที่พอใจ สายตาของเขากวาดไปที่ชายหนุ่มที่นั่งอยู่ในมุมห้องอย่างไม่เปิดเผย ซึ่งเงียบตลอดเวลาและจดบันทึกอย่างเงียบๆ แน่นอนว่าหลินหนานตงได้บอกเขาแล้วว่ารายงานของเกาเจี้ยนนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร เฉินเจี๋ยรู้สึกถึงสายตาของผู้อำนวยการ จึงเงยหน้าขึ้น สบตากับโจวไห่ แล้วรีบก้มลงไปเขียนต่อในสมุดบันทึก โจวไห่พยักหน้าในใจ

การประชุมร่วมครั้งที่สองของคณะทำงานพิเศษสิ้นสุดลงในบรรยากาศที่กลมกลืนอย่างแปลกประหลาด แนวคิด "แชสซี" ของเกาเจี้ยนได้ฉีกหน้ากากที่หรูหราของรายงานทางเทคนิคของสำนักเศรษฐกิจ ซึ่งซ่อนความเพิกเฉยต่อความเป็นจริงทางสังคมไว้ และวิสัยทัศน์ "สังคมแบบลูกมะกอก" ที่เขานำเสนอ ได้มอบทิศทางใหม่ให้กับหัวข้อวิจัยทั้งหมด ซึ่งส่องประกายด้วยมนุษยนิยมและปัญญาทางการเมืองที่ลึกซึ้ง

แม้ว่ารองผู้อำนวยการเจิ้งเสวียปินจากสำนักเศรษฐกิจจะถูกลดทอนความสำคัญลงในแง่ของความหนักแน่น แต่ด้วยความเป็นมืออาชีพ เขาก็ตระหนักถึงคุณค่าอันยิ่งใหญ่ของทฤษฎีของเกาเจี้ยนในทันที เขาไม่เพียงแต่ไม่โกรธ แต่ยังเสนอให้แผนของทั้งสองสำนักควรรวมเข้าด้วยกันอย่างลึกซึ้ง เพื่อร่วมกันสร้างรายงานฉบับสุดท้ายที่มีทั้งเครื่องยนต์ที่ทรงพลังและแชสซีที่มั่นคง การประชุมที่อาจกลายเป็นการวิวาทของหน่วยงานจึงถูกคลี่คลายลงอย่างไม่มีร่องรอย

หลังการประชุม เกาเจี้ยนถูกผู้เชี่ยวชาญหลายคนจากสำนักเศรษฐกิจรุมล้อม และหารือเกี่ยวกับรายละเอียดทางเทคนิคต่างๆ อย่างตื่นเต้น เขากลายเป็นจุดสนใจของทุกคน เพลิดเพลินกับช่วงเวลาที่เปล่งประกายอย่างล่าช้า ใบหน้าของเขาส่องแสงด้วยความมั่นใจที่แม้แต่ตัวเขาเองก็ไม่เคยสังเกตเห็น หลินหนานตงเดินไปหาเฉินเจี๋ย มองดูบันทึกการประชุมที่เรียบร้อยและละเอียดในสมุดบันทึกของเขา และหัวเราะเบาๆ:

“รู้สึกยังไงบ้าง? การได้เห็นความคิดของตัวเองถูกกล่าวออกมาจากปากคนอื่นและประสบความสำเร็จอย่างยิ่งใหญ่ มันให้รสชาติที่พิเศษใช่ไหม?”

เฉินเจี๋ยเงยหน้าขึ้น เผยรอยยิ้มที่บริสุทธิ์:

“ท่านหลินพูดอะไรครับ ผมเป็นแค่คนจดบันทึก วันนี้เป็นผลงานของเกาเค่อล้วนๆ ครับ เขาบรรยายได้ยอดเยี่ยมมาก”

หลินหนานตงมองดูท่าทางที่ไร้เดียงสาของเฉินเจี๋ย ยิ้มและส่ายหัว ไม่ได้พูดอะไรอีก

ความสำเร็จของการประชุมครั้งนี้ทำให้สำนักวิเคราะห์ภาพรวมควบคุมความเป็นผู้นำในคณะทำงานพิเศษได้โดยสมบูรณ์ งานที่ตามมาดำเนินไปอย่างราบรื่นเป็นพิเศษ ฝ่ายสำนักเศรษฐกิจก็ยอมลดตัวลง และให้ความร่วมมืออย่างเต็มที่ โดยให้การสนับสนุนด้านแบบจำลองข้อมูลต่างๆ หนึ่งเดือนต่อมา รายงานคุณภาพสูงชื่อ “ข้อเสนอแนะหลายประการเกี่ยวกับการผลักดันการปรับเปลี่ยนเชิงยุทธศาสตร์ของโครงสร้างเศรษฐกิจของประเทศเราอย่างเป็นระบบ โดยมีเป้าหมายคือการสร้างสังคมแบบ 'ลูกมะกอก'” ถูกนำเสนอขึ้นไปอย่างเป็นทางการ

รายงานนี้สร้างความประทับใจอย่างมากในการประชุมระดับที่สูงขึ้น และแนวคิดหลักของรายงานได้ถูกดูดซับเข้าเป็นแกนหลักของการประชุมงานเศรษฐกิจส่วนกลางที่กำลังจะจัดขึ้น แม้ว่าชื่อที่ปรากฏในรายงานจะยังคงเป็น โจวไห่, เจิ้งเสวียปิน, หลินหนานตง และคนอื่นๆ แต่ชื่อของเกาเจี้ยนก็ปรากฏอยู่ในรายชื่อผู้ร่างเอกสารสำคัญเช่นนี้เป็นครั้งแรก ขณะที่เฉินเจี๋ยก็เป็นเหมือนก้อนกรวดที่ถูกโยนลงไปในทะเลลึก ไม่ทิ้งร่องรอยใดๆ ไว้ เขายังคงเป็นเสมียนฝึกหัดที่มาถึงสำนักงานเป็นคนแรก ออกจากสำนักงานเป็นคนสุดท้าย จัดการเอกสารอย่างเงียบๆ ตักน้ำและกวาดพื้นทุกวัน

ฤดูใบไม้ร่วงเริ่มลึก อากาศในเมืองหลวงเริ่มมีความเย็นเข้ามา ในขณะที่เฉินเจี๋ยคิดว่าเขาสามารถผ่านช่วงฝึกงานไปได้อย่างราบรื่น ภารกิจใหม่ก็มาถึงอีกครั้งโดยไม่คาดคิด ครั้งนี้ ภารกิจไม่ใช่การเขียนรายงาน แต่เป็นการ สำรวจ 

“สหายทั้งหลาย วางงานในมือลงก่อน”

เช้าวันนั้น โจวไห่มาที่สำนักงานของแผนกเอกสาร 2 ด้วยตัวเอง สีหน้าเคร่งขรึม ในสำนักงานเงียบลงทันที ทุกคนเงยหน้าขึ้น

“เพิ่งได้รับแจ้งจากเบื้องบน” โจวไห่กวาดสายตาไปทั่วทุกคน “เพื่อทำความเข้าใจความยากลำบากที่แท้จริงและสถานการณ์จริงที่ภูมิภาคต่างๆ เผชิญอยู่ในการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจในปัจจุบัน ทางห้องวิจัยตัดสินใจจัดตั้ง ทีมสำรวจที่แข็งแกร่ง และจะเดินทางไปยัง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ทันที เพื่อดำเนินการสำรวจภาคสนามเป็นเวลาหนึ่งสัปดาห์”

คำว่า "ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ" ออกมา ทำให้คิ้วของเจ้าหน้าที่อาวุโสหลายคนในสำนักงานขมวดโดยไม่ได้ตั้งใจ ในฐานะ "ลูกคนแรกของสาธารณรัฐ" ฐานอุตสาหกรรมเก่าแก่ทางตะวันออกเฉียงเหนือเคยเป็นความภาคภูมิใจที่สุดของประเทศ แต่ด้วยการโจมตีของกระแสเศรษฐกิจตลาด ความรุ่งโรจน์ในอดีตก็จางหายไป เหลือไว้เพียงรัฐวิสาหกิจขนาดใหญ่ที่ต้องดิ้นรน คนงานที่ถูกเลิกจ้างนับล้าน และภาระทางประวัติศาสตร์อันหนักอึ้งและความเจ็บปวดจากการเปลี่ยนแปลง