บทที่ 60: การตายทางจิตวิญญาณของฐานอุตสาหกรรมเก่าแก่

โรงงานเครื่องมือกลที่หนึ่งเฟิ่งเทียน หรือที่เรียกกันสั้นๆ ว่า “เฟิ่งอีจี” เคยเป็นผู้ผลิตเครื่องมือกลที่ใหญ่ที่สุดในเอเชีย และเป็นความภาคภูมิใจของอุตสาหกรรมการผลิตเครื่องมือของสาธารณรัฐ เครื่องมือกลที่ผลิตที่นี่เคยถูกนำไปติดตั้งในโรงงานหนึ่งในสามของประเทศ แต่ปัจจุบัน ยักษ์ใหญ่ในอดีตนี้กลับเดินโซเซ และก้าวไปข้างหน้าอย่างยากลำบาก

รถจอดที่ประตูโรงงานซึ่งเต็มไปด้วยสนิม ชายชราคนหนึ่งสวมชุดทำงานสีน้ำเงินซีดจาง ผมขาวโพลน แต่หลังยังคงเหยียดตรง รีบเดินเข้ามาต้อนรับ เขาคือ หลี่เฉิงฉือ หัวหน้าโรงงานของเฟิ่งอีจี และยังเป็นคนงานดีเด่นของโรงงานด้วย

“ยินดีต้อนรับท่านผู้นำทุกท่านที่มาให้คำแนะนำแก่โรงงานของเรา!” หลี่เฉิงฉือยื่นมือที่เต็มไปด้วยหนังด้าน ออกจับมือกับเจิ้งเสวียปินและหลินหนานตงทีละคน

มือของเขาหยาบกร้านเหมือนกระดาษทราย แต่มีพลังมาก เมื่อเดินเข้าไปในเขตโรงงาน ความรู้สึกอันกว้างใหญ่และเดียวดายของประวัติศาสตร์ก็พุ่งเข้าใส่ ในโรงงานขนาดใหญ่ แสงสลัว มีเครื่องมือกลเก่าๆ เพียงไม่กี่เครื่องที่ยังคงทำงานอย่างอ่อนแรง ส่งเสียงคำรามที่ซ้ำซาก อุปกรณ์ส่วนใหญ่ถูกปกคลุมด้วยฝุ่นหนา ตั้งนิ่งอยู่ที่เดิม เหมือนกับ ซากศพเหล็กกล้า คนงานรวมกลุ่มกันเป็นสองสามคน ดวงตาของพวกเขามีแต่ความรู้สึกมึนงงและว่างเปล่า เมื่อเห็นผู้นำจากเมืองหลวงมา พวกเขาก็แค่เหลือบมองอย่างไม่แยแส แล้วก้มหน้าลงไป

“หัวหน้าหลี่ครับ ตอนนี้สถานการณ์การทำงานในโรงงานเป็นอย่างไรบ้าง?” เจิ้งเสวียปินถามด้วยสีหน้าขมวดคิ้ว “เฮ้อ อย่าพูดถึงเลยครับ” หลี่เฉิงฉือถอนหายใจ ใบหน้าเต็มไปด้วยความขมขื่น “ตอนนี้คนงานทั้งหมดกว่าหนึ่งหมื่นคน ที่ทำงานจริงๆ มีไม่ถึงสองพันคน ที่เหลือโดยพื้นฐานแล้วอยู่ในสภาพกึ่งถูกเลิกจ้าง แต่ละเดือนได้รับเพียงค่าครองชีพพื้นฐานไม่กี่ร้อยหยวน”

“แล้วคำสั่งซื้อล่ะครับ? 

ไม่มีคำสั่งซื้อใหม่เลยหรือ?” 

อู๋ฮุยอดไม่ได้ที่จะถาม หลี่เฉิงฉือหัวเราะอย่างขมขื่น: “อุปกรณ์เก่าๆ ของเราผลิตได้แต่เครื่องมือกลทั่วไปที่ใหญ่ โง่ และดำ ความแม่นยำต่ำ ประสิทธิภาพก็ต่ำ สู้กับบริษัทเอกชนทางใต้ หรือเครื่องจักร CNC ระดับไฮเอนด์ที่นำเข้าจากเยอรมนีและญี่ปุ่นไม่ได้เลย แล้วใครจะมาซื้อสินค้าของเราล่ะครับ?”

“แล้วทำไมไม่ปรับปรุงเทคโนโลยี? ไม่ซื้ออุปกรณ์ใหม่?” เจิ้งเสวียปินถามอย่างตำหนิ “ปรับปรุงเทคโนโลยีเหรอครับ? ท่านผู้นำครับ ท่านพูดง่ายไปหน่อย” หลี่เฉิงฉือชี้ไปที่โรงงานที่ว่างเปล่า “การปรับปรุงเทคโนโลยีต้องใช้เงินนะครับ การซื้อเครื่องมือกล CNC แบบห้าแกนนำเข้าจากเยอรมนีเครื่องเดียวก็หลายสิบล้านหยวนแล้ว ตอนนี้เราแทบจะจ่ายค่าแรงคนงานไม่ไหวอยู่แล้ว จะเอาเงินที่ไหนไปปรับปรุงเทคโนโลยีล่ะครับ?” “ยิ่งไปกว่านั้น ต่อให้ซื้ออุปกรณ์ใหม่มา คนงานเก่าอย่างพวกเรา ใครจะใช้งานเป็นล่ะครับ? นั่นมันเป็นการเขียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์ ต้องเป็นนักศึกษาจบใหม่ถึงจะควบคุมได้”

เจิ้งเสวียปินฟังแล้วขมวดคิ้วแน่นขึ้น ในความคิดของเขา องค์กรนี้ได้ เน่าเสียจากรากฐาน แล้ว อุปกรณ์ล้าสมัย ความคิดติดขัด บุคลากรล้นเกิน ขาดความสามารถในการแข่งขันในตลาดโดยสิ้นเชิง และไม่มีคุณค่าให้กอบกู้แล้ว ทางออกเดียวคือการล้มละลายและชำระบัญชี เพื่อนำที่ดินอันมีค่านี้ไปพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ หรือพัฒนาอุตสาหกรรมใหม่

ขณะที่หลินหนานตงกำลังพูดคุยกับคนงานสูงอายุสองสามคน:

“อาจารย์ครับ ที่บ้านมีกี่คนครับ? ตอนนี้ได้เงินเดือนเท่าไหร่?” “สามคนในครอบครัว ก็พึ่งพาเงินไม่กี่ร้อยหยวนของผม ลูกไปโรงเรียนก็แทบจะไม่มีเงินจ่ายค่าเล่าเรียนแล้ว” คนงานอายุห้าสิบกว่าคนหนึ่งถอนหายใจอย่างโศกเศร้า “เมื่อก่อนโรงงานไม่ใช่มีโรงเรียนและโรงพยาบาลสำหรับลูกหลานเหรอครับ?” “เจ๊งไปนานแล้วครับ ถูกโอนไปให้เอกชนทำหมดแล้ว ทั้งการไปโรงเรียนและการหาหมอต้องใช้เงินทุกอย่าง แพงแทบตาย”

หลินหนานตงฟังแล้วรู้สึกหนักอึ้งในใจมากขึ้นเรื่อยๆ สิ่งที่เขาเห็นไม่ใช่แค่บริษัทที่ขาดทุนง่ายๆ แต่เป็นหน่วยงานทางสังคมที่ซับซ้อนที่ค้ำจุนชีวิตของครอบครัวนับหมื่น และเป็นที่เก็บความทรงจำของคนหลายชั่วอายุคน หากโรงงานแห่งนี้ล้มลง มันจะไม่ใช่แค่เครื่องจักรไม่กี่เครื่องที่ถูกขายเป็นเศษเหล็ก แต่เป็นความหวังของครอบครัวนับหมื่นที่จะดับสลายลงโดยสิ้นเชิง

เฉินเจี๋ยเดินไปที่มุมหนึ่งของโรงงานอย่างเงียบๆ ที่นี่มีห้องเกียรติยศเล็กๆ บนผนังเต็มไปด้วยใบประกาศเกียรติคุณและธงผ้าไหมที่เปลี่ยนเป็นสีเหลือง รวมถึงภาพถ่ายขาวดำเก่าๆ ในภาพถ่ายคือฉากในช่วงแรกของการก่อตั้งโรงงาน ที่คนงานสร้างโรงงานในสภาพอากาศหนาวเย็นด้วยแรงงานคนล้วนๆ เป็นฉากในยุค 50 และ 60 ที่คนงานทำงานหนักทั้งคืนทั้งวันเพื่อเอาชนะอุปสรรคทางเทคนิค เป็นฉากในยุค 70 และ 80 ที่ผลิตภัณฑ์ของเฟิ่งอีจีได้รับรางวัลเหรียญทองระดับชาติ และคนงานยืนอย่างภาคภูมิใจที่หน้ามหาศาลาประชาคม เฉินเจี๋ยมองดูภาพถ่ายเหล่านี้ ราวกับได้ยินเสียงโห่ร้องที่ดังกึกก้องในยุคสมัยที่เต็มไปด้วยความเร่าร้อน

เสียงแหบแห้งดังขึ้นข้างหลังเขา:

“สหายหนุ่ม นี่ก็เป็นผู้นำจากเมืองหลวงมาด้วยใช่ไหม?”

เฉินเจี๋ยหันกลับมา เห็นหลี่เฉิงฉือยืนอยู่ข้างหลังเขาตั้งแต่เมื่อไหร่ไม่รู้

“หัวหน้าหลี่ครับ ผมไม่ใช่ผู้นำครับ แค่ผู้ตามมาเรียนรู้ครับ” 

เฉินเจี๋ยกล่าวอย่างถ่อมตน หลี่เฉิงฉือยิ้ม สายตาของเขาจับจ้องไปที่ภาพถ่ายบนผนัง ดวงตาเต็มไปด้วยความคิดถึงและความภาคภูมิใจที่ไม่มีที่สิ้นสุด: “คุณดูภาพเหล่านี้สิครับ ตอนนั้นคนงานเฟิ่งอีจีของเรา เดินไปที่ไหนในประเทศก็เชิดหน้าชูตาได้” 

“การได้เข้าเฟิ่งอีจีเป็นเกียรติยิ่งกว่าการสอบเข้ามหาวิทยาลัยเสียอีก ผู้หญิงต่างก็แย่งกันมาแต่งงานด้วย” “ตอนนั้น เราถือว่าโรงงานเป็นบ้านของเราจริงๆ ทำงานล่วงเวลาโดยไม่คิดถึงค่าตอบแทน ในใจมีความมุ่งมั่นที่จะผลิตเครื่องมือกลที่ดีที่สุดให้กับประเทศชาติ ไม่ยอมให้ผู้เชี่ยวชาญโซเวียตดูถูกเรา”

เสียงของหลี่เฉิงฉือแหบแห้งเล็กน้อย

“แต่ตอนนี้...” เขาถอนหายใจยาว ไม่พูดต่อ

แต่ความรู้สึกสูญเสียและความไม่ยอมแพ้นั้น หนักอึ้งยิ่งกว่าคำพูดใดๆ เฉินเจี๋ยเงียบไปครู่หนึ่งแล้วถามเบาๆ:

“หัวหน้าหลี่ครับ ถ้า... ผมหมายถึงถ้าตอนนี้มีเงินก้อนหนึ่งให้โรงงานเพื่อเปลี่ยนอุปกรณ์ใหม่ คุณคิดว่าโรงงานจะรอดไหมครับ?”

ในดวงตาที่ขุ่นมัวของหลี่เฉิงฉือมีประกายแสงวาบขึ้นในทันที แต่ก็ดับลงอย่างรวดเร็ว เขาส่ายหัวและหัวเราะอย่างขมขื่น:

“ไม่รอดแล้ว”

“ทำไมครับ?” 

“เพราะใจคนแตกสลายไปแล้ว” หลี่เฉิงฉือกล่าวทีละคำ “เมื่อก่อนเราเป็นเจ้าของโรงงาน แต่ตอนนี้เราเป็นภาระที่รอการถูกกำจัด” 

“เมื่อก่อนผู้บริหารทำงานหนักร่วมกับเราในโรงงาน แต่ตอนนี้ผู้นำนั่งอยู่ในสำนักงาน คิดว่าจะขายโรงงานได้ราคาดีแค่ไหน” 

“เมื่อก่อนเราเชื่อว่าแค่ทำงานดี รัฐจะไม่ทอดทิ้งเรา แต่ตอนนี้เราได้แต่หวังว่า เมื่อถูกเลิกจ้าง จะได้รับเงินชดเชยเพิ่มอีกสองเดือน”

เมื่อหลี่เฉิงฉือพูดจบ เขาก็หันหลังเดินออกจากโรงงานไปอย่างหลังค่อม ท่าทางนั้นเต็มไปด้วยความเศร้าโศกของ วีรบุรุษที่แก่ชรา เฉินเจี๋ยมองดูแผ่นหลังของเขา หัวใจเต็มไปด้วยความเจ็บปวดที่อธิบายไม่ถูก สิ่งที่หลี่เฉิงฉือพูดนั้นถูกต้อง สิ่งที่น่ากลัวที่สุดของการล่มสลายขององค์กร ไม่ใช่ความล้าสมัยของอุปกรณ์ แต่เป็นการตายทางจิตวิญญาณ เมื่อใจคนแตกสลาย เมื่อความภาคภูมิใจและความศรัทธาในฐานะ "ลูกคนแรกของสาธารณรัฐ" ถูกกฎตลาดที่เย็นชาทำลายอย่างสิ้นเชิง การลงทุนมากแค่ไหนก็เป็นเพียงน้ำที่ไม่มีแหล่งกำเนิด และไม้ที่ไม่มีราก

หลังจากออกจากเฟิ่งอีจี บรรยากาศของทีมสำรวจก็เคร่งขรึมอย่างยิ่ง เจิ้งเสวียปินไม่พูดอะไร ใบหน้าของเขาหมองคล้ำ ในความเห็นของเขา การสำรวจครั้งนี้ยิ่งตอกย้ำการตัดสินใจก่อนหน้านี้ของเขา — สำหรับ องค์กรซอมบี้ ประเภทนี้ที่สูญเสียความสามารถในการสร้างเลือดใหม่ไปแล้ว ทางออกเดียวคือการผ่าตัดเอาออกอย่างเด็ดขาดและสิ้นเชิง ทนเจ็บปวดสั้นๆ ดีกว่าเจ็บปวดนานๆ